Mobbing w pracy to nie tylko problem relacji między pracownikami, ale także odpowiedzialność po stronie pracodawcy, bo to właśnie on ma obowiązek przeciwdziałać nękaniu i zastraszaniu w miejscu pracy – nawet wtedy, gdy sprawcą jest inny pracownik. Zaniedbania mogą wiązać się z konsekwencjami finansowymi i prawnymi.
Mobbing - definicja i przykłady
Kodeks pracy definiuje mobbing jako długotrwałe i uporczywe działania wymierzone w pracownika, które prowadzą do jego poniżenia, ośmieszenia, izolacji lub podważenia przydatności zawodowej. Kluczowe znaczenie mają tu nie pojedyncze incydenty, lecz powtarzalność i długofalowy charakter zachowań.
Mobbing nie jest przypisany do jednej grupy zawodowej albo konkretnego sektora rynku. Dotyka zarówno pracowników fizycznych, jak i umysłowych, osoby na stanowiskach kierowniczych, jak i niższego szczebla. Statystyki sądowe pokazują, że choć częściej ofiarami są kobiety, problem dotyczy również mężczyzn – a jego rzeczywista skala pozostaje trudna do oszacowania, ponieważ wiele osób nigdy nie decyduje się na formalne zgłoszenie lub wystąpienie z powództwem do sądu.
Dlaczego spraw jest mniej niż przypadków mobbingu?
Wiele osób doświadczających mobbingu rezygnuje z dochodzenia swoich praw. Przyczyną bywa głównie obawa przed utratą pracy, długotrwałym procesem sądowym czy trudnościami dowodowymi. Część pracowników – zamiast walczyć z mobberem - decyduje się po prostu odejść z firmy, nawet jeśli wcześniej byli zadowoleni ze swojej pracy. Dane z ostatnich lat wskazują, że liczba spraw trafiających do sądów utrzymuje się na podobnym poziomie, co pokazuje, że sama odpowiedzialność prawna nie zawsze działa odstraszająco na sprawców.
Obowiązki pracodawcy: reakcja to za mało
Prawo pracy nakłada na przedsiębiorcę obowiązek aktywnego przeciwdziałania mobbingowi. Oznacza to nie tylko reagowanie na zgłoszenia, ale także tworzenie warunków, które ograniczają ryzyko wystąpienia takich zachowań, co wiąże się z koniecznością wdrożenia rozwiązań antymobbingowych dostosowanych do specyfiki zakładu pracy. O jakich procedurach mowa? Przepisy nie narzucają na pracodawców jednego rozwiązania. W praktyce przedsiębiorcy mogą przykładowo organizować tematyczne szkolenia pracownicze, powoływać komisje antymobbingowe albo wyznaczać konkretne osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń od ofiar mobbingu.
Co grozi za mobbing i kto za niego odpowiada?
Nawet jeśli mobbing stosuje jeden z pracowników, odpowiedzialność wobec ofiary ponosi pracodawca. W praktyce oznacza to, że to on może zostać pozwany o odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Nie oznacza to jednak bezkarności sprawcy.
Osoba dopuszczająca się mobbingu może ponieść odpowiedzialność cywilną, a w określonych sytuacjach również karną. Co więcej, jeśli pracodawca wypłaci świadczenia poszkodowanemu, ma możliwość dochodzenia zwrotu tych kosztów od pracownika, który dopuścił się nękania.
Ważne
W sprawach dotyczących mobbingu obowiązują ogólne reguły dotyczące procesu, a zatem zgodnie z art. 6 k.c., ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W zakresie zarzutu podejmowania przez pracodawcę mobbingu, podobnie jak przy zarzucie działań dyskryminujących pracownika, na pracowniku spoczywa obowiązek dowodowy w zakresie wskazania okoliczności, które uzasadniałyby roszczenie oparte na tych zarzutach (uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z 4 kwietnia 2019 r.).
Mobbing - odszkodowanie i inne formy odpowiedzialności
Pracownik dotknięty mobbingiem może żądać:
- odszkodowania obejmującego realne straty i utracone korzyści,
- zadośćuczynienia, jeśli mobbing doprowadził do rozstroju zdrowia,
- dodatkowego odszkodowania w przypadku rozwiązania umowy z winy pracodawcy.
Minimalna wysokość odszkodowania nie może być niższa niż aktualne minimalne wynagrodzenie. Wysokość zadośćuczynienia zależy natomiast od skali szkód zdrowotnych i ich wpływu na życie pracownika.
Odpowiedzialność karna sprawcy mobbingu
W określonych przypadkach mobbing może skutkować również odpowiedzialnością karną. Przepisy przewidują sankcje dla osób, które uporczywie lub złośliwie naruszają prawa pracownicze, w tym grzywnę, karę ograniczenia wolności, a nawet pozbawienia wolności do lat 2.
Czym jest mobbing według Kodeksu pracy i co odróżnia go od incydentów jednorazowych?
Kto ponosi odpowiedzialność za mobbing, gdy sprawcą jest pracownik, a nie przełożony?
Jakie działania antymobbingowe powinien wdrożyć pracodawca w celu przeciwdziałania mobbingowi?
Jakie roszczenia przysługują pracownikowi dotkniętemu mobbingiem i jaka jest minimalna kwota odszkodowania?
Jakie sankcje karne grożą sprawcy mobbingu za uporczywe naruszanie praw pracowniczych?
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu