Gmina kontra Polski Związek Wędkarski. NSA uchylił ważny wyrok

Spór o prawo do zarządzania łowiskiem Brzóze Duże – Brzóze Małe na północnym Mazowszu pozostaje nierozstrzygnięty. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił korzystne dla Polskiego Związku Wędkarskiego rozstrzygnięcie dotyczące zarządzenia wójta gminy Rzewnie. Stawką są nie tylko opłaty sięgające 190 zł rocznie, lecz przede wszystkim ustalenie, kto jest uprawniony do decydowania o zasadach połowu ryb na tym akwenie.

Sprawa, która zaczęła się od lokalnego regulaminu wędkowania, przerodziła się w kilkuletni spór dotyczący własności wód, zakresu kompetencji samorządu i prawa do prowadzenia gospodarki rybackiej. Po jednej stronie znajduje się gmina Rzewnie, która traktuje zbiorniki Brzóze Duże – Brzóze Małe jako własne wody stojące. Po drugiej Okręg Mazowiecki Polskiego Związku Wędkarskiego, według którego akwen należy do obwodu rybackiego Narwi, a tym samym gmina nie może samodzielnie ustanawiać zezwoleń, opłat i zasad połowu.

Najnowszy etap postępowania zakończył się 3 września 2026 r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W sprawie o sygnaturze II GSK 1487/26 NSA uwzględnił skargę kasacyjną gminy. Oznacza to, że wcześniejsze rozstrzygnięcie eliminujące zarządzenie wójta nie zamknęło sporu. Sprawą ponownie będzie musiał zająć się sąd pierwszej instancji.

Opłaty za wędkowanie od 30 do 190 zł?

Jednym z najważniejszych dokumentów w całym sporze jest zarządzenie nr 68/2022 wójta gminy Rzewnie z 24 listopada 2022 r. Określono w nim warunki amatorskiego połowu ryb na zbiornikach Brzóze Duże – Brzóze Małe. Samorząd przyjął, że akweny stanowią własność gminy, dlatego wędkowanie wymaga zezwolenia wydawanego przez wójta.

W praktyce zezwoleniem jest dowód wniesienia odpowiedniej opłaty. Jednodniowe wędkowanie kosztuje 30 zł, dwudniowe 50 zł, siedmiodniowe 70 zł, miesięczne 100 zł, a roczne 190 zł. Kwoty określone przez gminę zawierają 23 proc. VAT. Zezwolenie trzeba wykupić przed rozpoczęciem połowu.

Regulacje gminne nie ograniczają się jednak do cennika. Określają także zasady prowadzenia połowów i limity dotyczące poszczególnych gatunków. Wprowadzono między innymi możliwość złowienia w ciągu dnia dwóch węgorzy, trzech linów czy dwóch karpi. Regulamin przewiduje również wzajemne powiązanie limitów części gatunków drapieżnych. Złowienie szczupaka wpływa więc na możliwość dalszego zatrzymywania między innymi sandacza, bolenia czy brzany.

Gmina argumentuje, że wpływy ze sprzedaży zezwoleń przeznaczane są na zarybianie zbiornika.

PZW powołuje się na obwód rybacki Narwi

Okręg Mazowiecki PZW podważa podstawowe założenie przyjęte przez samorząd. Związek wskazuje, że zbiorniki są związane z obwodem rybackim rzeki Narew, którego użytkowanie prowadzi na podstawie umowy zawartej w 2004 r. Gospodarka rybacka ma być tam prowadzona zgodnie z operatem rybackim.

Jeżeli argumentacja PZW okaże się prawidłowa, konsekwencje będą zasadnicze. Ustawa o rybactwie śródlądowym przewiduje bowiem, że w obwodzie rybackim uprawnienia do chowu, hodowli lub połowu ryb wykonuje podmiot posiadający odpowiedni tytuł prawny do tego obwodu. Osoba prowadząca amatorski połów w wodach uprawnionego do rybactwa musi dodatkowo posiadać jego zezwolenie.

Spór nie dotyczy więc jedynie tego, kto może pobrać od wędkarza kilkadziesiąt lub kilkaset złotych. Najpierw trzeba rozstrzygnąć znacznie bardziej fundamentalną kwestię – jaki prawny charakter mają wody Brzóze Duże – Brzóze Małe.

Wody stojące czy śródlądowe wody płynące?

To rozróżnienie ma zasadnicze znaczenie na gruncie Prawa wodnego. Zgodnie z art. 211 tej ustawy śródlądowe wody płynące stanowią własność Skarbu Państwa. Prawa właścicielskie w stosunku do takich wód wykonują co do zasady Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.

Inaczej wygląda sytuacja w przypadku śródlądowych wód stojących. Art. 214 Prawa wodnego wskazuje, że znajdujące się w granicach nieruchomości śródlądowe wody stojące, a także określone w ustawie wody w rowach i stawach, należą do właściciela nieruchomości.

To właśnie wokół tej granicy przebiega główna linia konfliktu. Gmina opiera swoje stanowisko na prawie własności do gruntów i uznaniu zbiorników za wody stojące. PZW twierdzi natomiast, że chodzi o śródlądowe wody płynące związane z Narwią, które nie mogą być traktowane jak zwykły gminny zbiornik.

NSA już wcześniej uznał, że charakter prawny akwenu musi zostać wyjaśniony znacznie dokładniej.

NSA nakazał dokładne ustalenie statusu zbiorników

Sprawa dotycząca zarządzenia wójta była już przedmiotem wyroku NSA z 10 czerwca 2025 r., sygn. II GSK 204/25. Sąd rozpoznawał wówczas skargę kasacyjną Okręgu Mazowieckiego PZW od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 lipca 2024 r.

NSA uchylił wówczas wyrok w części oddalającej skargę PZW i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Tym samym nie przesądził definitywnie, że rację ma związek wędkarski, ale zakwestionował sposób, w jaki wcześniej oceniono legalność działania gminy.

Równolegle toczy się drugi spór – dotyczący uchwały Rady Gminy Rzewnie nr XXIX/188/2021 z 28 stycznia 2021 r., wprowadzającej regulamin amatorskiego połowu ryb.

Także tutaj 10 czerwca 2025 r. zapadł przed NSA istotny wyrok. W sprawie II GSK 454/25 sąd uchylił wcześniejsze orzeczenie WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. NSA wskazał na konieczność dokładniejszej analizy prawnego charakteru wód objętych regulaminem oraz wynikających z niego kompetencji gminy.

Oznacza to, że dwa podstawowe akty prawne regulujące wędkowanie na spornym akwenie – uchwała rady gminy oraz zarządzenie wójta – pozostają przedmiotem odrębnych postępowań sądowoadministracyjnych.

Nietypowa samokontrola Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

Historia postępowań jest wyjątkowo skomplikowana. Początkowo WSA odrzucił jedną ze skarg PZW, uznając, że związek nie wykazał naruszenia własnego interesu prawnego. Związek wniósł skargę kasacyjną.

WSA skorzystał następnie z przewidzianego w art. 179a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mechanizmu samokontroli. Przepis pozwala sądowi pierwszej instancji, jeszcze przed przekazaniem skargi kasacyjnej do NSA, uchylić własne rozstrzygnięcie, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna podstawy kasacji za oczywiście usprawiedliwione.

W praktyce nie kończyło to jednak konfliktu. Kolejne rozstrzygnięcia były zaskarżane, a sprawy wracały pomiędzy WSA a NSA.

Już 9 listopada 2023 r. NSA w sprawie II GSK 1743/23 uchylił postanowienie WSA dotyczące skargi Okręgu Mazowieckiego PZW na uchwałę rady gminy z 2021 r.

Dwa akty prawne i dwa nierozstrzygnięte postępowania

Dla wędkarzy sytuacja pozostaje szczególnie kłopotliwa, ponieważ spór nie ma charakteru wyłącznie teoretycznego. Od odpowiedzi na pytanie, kto jest uprawniony do rybactwa, zależy również to, czyje zezwolenie powinien posiadać wędkarz.

Art. 7 ustawy o rybactwie śródlądowym stanowi, że osoba dokonująca amatorskiego połowu ryb musi posiadać kartę wędkarską, a jeżeli łowi w wodach uprawnionego do rybactwa – dodatkowo jego zezwolenie. Dokument ten może określać między innymi limity połowu, czas, miejsce i technikę łowienia.

Gmina Rzewnie konsekwentnie utrzymuje, że to ona dysponuje prawami do zbiornika. W opublikowanym przez urząd komunikacie samorząd podkreśla, że uchwała rady gminy została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego i korzysta z domniemania zgodności z prawem, dopóki nie zostanie skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego.

Wójt Wiesław Chrzanowski wskazywał również, że Okręg Mazowiecki PZW nie ma – według stanowiska gminy – praw do tego zbiornika, a połów powinien odbywać się na podstawie zezwolenia samorządu.

PZW zajmuje stanowisko przeciwne i wywodzi swoje uprawnienia z prawa do użytkowania obwodu rybackiego Narwi.

Po wyroku NSA z 3 września 2026 r. również postępowanie dotyczące zarządzenia wójta nie jest zakończone. Jednocześnie ponownego rozpoznania wymaga spór dotyczący uchwały rady gminy. Dopiero kolejne orzeczenia pozwolą ustalić, czy samorząd może traktować Brzóze Duże – Brzóze Małe jako własne łowisko, ustalać tam limity połowowe i pobierać opłaty za zezwolenia.

Źródła:

• Urząd Gminy Rzewnie, komunikat dotyczący wędkowania na zbiorniku Brzóze Duże – Brzóze Małe
• Prawo.pl