Lista darmowych leków 65+ może od października wyglądać inaczej. AOTMiT i NFZ policzyły warianty, w których z wykazu znika część droższych produktów, choć senior nadal może mieć dostęp do tej samej substancji czynnej. Sprawdzamy, co może zmienić się dla pacjentów.
Na obecnym etapie nie ma opublikowanej decyzji, że konkretny lek zostanie od października wykreślony z listy 65+. Ministerstwo zapowiedziało natomiast, że przy kolejnych zmianach chce brać pod uwagę m.in. cenę, wielkość sprzedaży oraz bezpieczeństwo lekowe państwa.
Darmowe leki 65 plus od 1 października 2026 r. Jak mogą zmienić się zasady?
Punktem wyjścia jest szybko rosnący rachunek za bezpłatne leki. NFZ podał, że w 2025 r. wydatki na tę grupę świadczeń sięgnęły niemal 10 mld zł, podczas gdy od 2023 r. liczba korzystających pacjentów zwiększyła się o 4,4 proc., a koszty recept aż o 25 proc. Fundusz zwraca uwagę na sytuacje, w których preparaty zawierające tę samą substancję czynną, w tej samej dawce i postaci, mają bardzo różne ceny. W przywołanym przez NFZ przykładzie leków przeciwzakrzepowych cena opakowania mieściła się w przedziale od 65,45 zł do 370,07 zł.
Resort zdrowia chce więc mocniej powiązać finansowanie z kosztem terapii, a nie automatycznie z każdą nazwą handlową występującą w danej grupie. W czerwcowej prezentacji Ministerstwo wskazało cztery elementy, które mają być analizowane przy aktualizacji bezpłatnych wykazów:
- cenę produktu i dostępność tańszych odpowiedników,
- wolumen sprzedaży, czyli rzeczywistą skalę stosowania danego preparatu,
- kwestie związane z bezpieczeństwem lekowym i produkcją w Polsce,
- sytuację w konkretnej grupie farmakoterapeutycznej, zamiast jednej automatycznej reguły dla całego wykazu.
Ministerstwo zapowiedziało stopniowe wdrażanie nowego podejścia od 1 października 2026 r. Nie przesądziło przy tym, że wszystkie analizowane kryteria zostaną wykorzystane równocześnie.
Jak może zmienić się lista darmowych leków 65+? AOTMiT i NFZ policzyły kilka scenariuszy
Najbardziej interesujący wniosek z tabeli przygotowanej na podstawie szacunków AOTMiT i NFZ pojawia się wtedy, gdy oddzielimy liczbę produktów handlowych od liczby substancji czynnych. Jeden lek w rozumieniu pacjenta może bowiem występować w wielu wersjach: pod różnymi nazwami producentów, w różnych opakowaniach lub wariantach identyfikowanych osobnymi numerami GTIN. Dlatego skreślenie kilkuset produktów z wykazu nie musi oznaczać usunięcia kilkuset możliwości leczenia.
W scenariuszu C2 z analizowanej puli pozostałoby 3051 z 3621 produktów, czyli 84,3 proc., a jednocześnie zachowanych zostałoby 354 z 354 substancji czynnych. Szacowany spadek wydatków wynosił w tym wariancie ok. 440,7 mln zł, czyli 12,8 proc. względem bazy przyjętej w analizie.
Jeszcze mocniej ten mechanizm widać w wariancie F'1. Liczba analizowanych produktów spada w nim z 3616 do 2065, czyli 57,1 proc., lecz liczba substancji czynnych pozostaje bez zmian: 351 na 351. Z punktu widzenia pacjenta różnica jest zasadnicza: mniejsza liczba nazw handlowych nie musi oznaczać, że znika substancja potrzebna do leczenia.
Ile leków może pozostać na liście 65+ i ile może zaoszczędzić NFZ?
Poniższa tabela pokazuje kilka wariantów z materiału AOTMiT i NFZ. Są to symulacje, a nie zatwierdzona lista leków od 1 października.
| Scenariusz | Produkty po zmianie | Substancje czynne po zmianie | Szacowany wpływ na budżet |
|---|---|---|---|
A1 – usunięcie produktów z symboliczną dopłatą, bez ochrony substancji | 2936 z 3667 (80,1 proc.) | 337 z 354 (95,2 proc.) | -1,062 mld zł (-30,7 proc.) |
C2 – eliminacja najdroższych produktów w grupie i substytucja | 3051 z 3621 (84,3 proc.) | 354 z 354 (100 proc.) | -440,7 mln zł (-12,8 proc.) |
E2 – kryterium kosztu 1,5 DDD bez ochrony substancji | 3040 z 3667 (82,9 proc.) | 318 z 354 (89,8 proc.) | -967,1 mln zł (-28 proc.) |
E4 – podobne kryterium, lecz z ochroną substancji | 3079 z 3667 (84 proc.) | 354 z 354 (100 proc.) | -394,3 mln zł (-11,4 proc.) |
F'1 – wariant wolumenowy z progiem 15 proc. | 2065 z 3616 (57,1 proc.) | 351 z 351 (100 proc.) | -411,5 mln zł (-11,9 proc.) |
Różnice pomiędzy scenariuszami pokazują cenę decyzji politycznej i zdrowotnej. Model nastawiony przede wszystkim na maksymalizację oszczędności może ingerować także w liczbę dostępnych substancji. Model z ochroną substancji czynnych oszczędza mniej, lecz pozostawia lekarzowi i pacjentowi szerszą możliwość kontynuowania terapii w ramach tej samej substancji. W wariantach F liczba wyjściowych technologii jest niższa z przyczyn technicznych opisanych przez autorów analizy: dla pięciu numerów GTIN obejmujących trzy substancje nie udało się zachować identycznego dopasowania danych między kolejnymi obwieszczeniami Ministerstwa Zdrowia.
Czy senior będzie musiał zmienić darmowy lek 65+ na tańszy zamiennik?
Taki scenariusz jest możliwy, jeśli Ministerstwo zdecyduje się ograniczać finansowanie najdroższych preparatów przy jednoczesnym pozostawieniu bezpłatnego odpowiednika. Nie wiadomo jeszcze, które konkretne produkty mogłyby zostać objęte zmianą, dlatego dziś nie ma podstaw, aby pacjent samodzielnie zmieniał leczenie albo rezygnował z wykupywania recepty.
Wyobraźmy sobie seniora leczonego od kilku lat na nadciśnienie. Lekarz przepisuje mu preparat określonego producenta, choć na rynku dostępne są inne produkty z tą samą substancją czynną, dawką i postacią. Jeżeli pierwszy produkt wypadłby kiedyś z bezpłatnego wykazu, a odpowiednik pozostał, pacjent nadal mógłby mieć finansowaną terapię, lecz pod inną nazwą handlową. Decyzję o zamianie trzeba oceniać z uwzględnieniem konkretnego leku, wskazania, dostępności i sytuacji chorego.
Ważne
NFZ już dziś sygnalizuje lekarzom różnice cenowe pomiędzy preparatami o takim samym działaniu. Fundusz chce także rozwijać narzędzia, które podczas wystawiania recept pokażą lekarzowi ceny, dostępne zamienniki, produkty poniżej limitu finansowania oraz informacje o lokalnej produkcji.
Kto ma prawo do darmowych leków 65+ w 2026 r.? Jakie warunki trzeba spełnić?
Prawo do bezpłatnego leku nie zależy od wysokości emerytury ani innych dochodów. Senior musi jednak spełnić warunki wynikające z przepisów refundacyjnych. Bezpłatnie lek otrzyma osoba, która:
- ukończyła 65 lat,
- ma przepisany produkt znajdujący się w odpowiednim wykazie bezpłatnych leków,
- korzysta z niego we wskazaniu objętym refundacją,
- ma prawidłowo wystawioną receptę z uprawnieniem „S”.
Pacjent.gov.pl podaje obecnie, że wykaz dla seniorów obejmuje prawie 3800 leków. Ta liczba nie jest sprzeczna z 3667 produktami pojawiającymi się w części analiz AOTMiT i NFZ, ponieważ zestawienia mogą dotyczyć innego momentu obowiązywania obwieszczenia, zakresu danych i sposobu liczenia poszczególnych prezentacji produktów.
Czy lekarz prywatny może wystawić receptę na darmowe leki 65+?
Od 14 lutego 2025 r. senior nie musi już wracać wyłącznie do lekarza POZ po receptę z uprawnieniem „S”. Przepisy rozszerzyły krąg osób mogących wystawiać takie recepty. Może ją wystawić m.in. lekarz niezależnie od specjalizacji i od tego, czy przyjmuje w placówce finansowanej przez NFZ, czy podczas prywatnej wizyty; odpowiednie uprawnienia mają też inne osoby wykonujące zawody medyczne w zakresie wynikającym z przepisów. Dla pacjenta ma to szczególne znaczenie przy chorobach przewlekłych prowadzonych przez specjalistę. Jeśli senior leczy się prywatnie u kardiologa czy psychiatry, sama prywatna forma wizyty nie odbiera mu prawa do recepty „S”.
Podstawa prawna
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – art. 43a
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 17 czerwca 2026 r., Dz. Urz. Min. Zdrow. poz. 46 – wykaz leków refundowanych obowiązujący od 1 lipca 2026 r.
- Ministerstwo Zdrowia, 11 czerwca 2026 r. – zapowiedź nowych zasad aktualizacji wykazów bezpłatnych leków, uwzględniających m.in. cenę, wolumen i bezpieczeństwo lekowe.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu