NFZ rozszerzył listę lekarzy bez skierowania. Miliony pacjentów mogą ominąć wizytę u lekarza rodzinnego

Od września 2025 r. obowiązują przepisy, które zwiększyły liczbę poradni dostępnych bez wcześniejszej wizyty u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Zmiany nadal obowiązują w 2026 r. i wielu pacjentów wciąż nie zdaje sobie sprawy, że mogą z nich korzystać.

Do jakich nowych lekarzy i specjalistów można iść bez skierowania w 2026 roku?

Większość pacjentów kojarzy skierowanie jako niezbędny dokument przed wizytą u specjalisty finansowanej przez NFZ. Tymczasem przepisy od lat przewidują wyjątki, a od ubiegłego roku katalog takich specjalistów został jeszcze rozszerzony. Największa zmiana dotyczy trzech grup zawodowych. Obecnie bez skierowania można umówić wizytę u:

• psychologa,
• optometrysty,
• lekarza medycyny sportowej.

To efekt nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Celem zmian było skrócenie ścieżki pacjenta i odciążenie lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, którzy każdego dnia wystawiali tysiące skierowań mających wyłącznie charakter formalny.

Zmiana szczególnie odczuwalna jest w poradniach zdrowia psychicznego. Osoba, która zauważa u siebie objawy depresji, przewlekłego stresu czy zaburzeń lękowych, może dziś znacznie szybciej rozpocząć konsultacje psychologiczne, bez konieczności wcześniejszej wizyty u lekarza rodzinnego. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku problemów ze wzrokiem. Pacjent może zgłosić się bezpośrednio do optometrysty współpracującego z placówką mającą umowę z NFZ. Jeżeli badanie wykaże konieczność dalszej diagnostyki, optometrysta może – w określonych przypadkach – skierować pacjenta do okulisty.

Lista lekarzy bez skierowania na NFZ. Do tych specjalistów skierowanie nie jest potrzebne

Część poradni od wielu lat pozostaje dostępna bez dodatkowych formalności. Do lekarzy specjalistów, do których nie trzeba mieć skierowania, należą dziś:

• psychiatra,
• ginekolog i położnik,
• onkolog,
• wenerolog,
• dentysta.

Każda z tych specjalizacji została objęta wyjątkiem z nieco innego powodu. W przypadku psychiatrii decydujące znaczenie miała potrzeba szybkiego dostępu do pomocy. Opóźnienie leczenia zaburzeń psychicznych często prowadzi do pogorszenia stanu zdrowia, dlatego ustawodawca już wcześniej zrezygnował z obowiązku uzyskiwania skierowania. Podobna logika dotyczy onkologii. Szybkie rozpoczęcie diagnostyki i leczenia zwiększa szanse na skuteczną terapię, dlatego pacjent z podejrzeniem choroby nowotworowej może zgłosić się bezpośrednio do poradni onkologicznej. Z kolei wizyty u ginekologa, położnej czy dentysty od wielu lat stanowią element profilaktyki zdrowotnej, która powinna być możliwie łatwo dostępna dla pacjentów.

Dlaczego zniesiono skierowania do części lekarzy? Ministerstwo Zdrowia wyjaśnia zmiany

Choć dla pacjentów zmiana oznacza przede wszystkim mniej formalności, jej znaczenie jest znacznie szersze. Przed nowelizacją lekarze POZ często przyjmowali osoby wyłącznie po to, aby wystawić dokument umożliwiający zapisanie się do specjalisty. Sama konsultacja trwała kilka minut i nie wnosiła nic do procesu leczenia. Ministerstwo Zdrowia wskazywało, że takie rozwiązanie niepotrzebnie wydłużało ścieżkę pacjenta oraz zajmowało terminy w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej.

Dobrym przykładem jest psycholog. Skoro skierowanie nie było wymagane do psychiatry, utrzymywanie go przy konsultacjach psychologicznych przestało mieć uzasadnienie organizacyjne. Efekt był prosty – pacjent najpierw czekał na lekarza rodzinnego, a dopiero później zapisywał się do psychologa. Podobnie oceniono sytuację optometrystów. Nowe przepisy wzmacniają ich rolę w systemie ochrony zdrowia i pozwalają sprawniej kierować pacjentów wymagających dalszej diagnostyki okulistycznej.

Zobacz także

Popularny lek na cholesterol z zakazem sprzedaży. GIF wydał pilną decyzję

Do jakich lekarzy nadal potrzebne jest skierowanie? Lista specjalistów NFZ

Rozszerzenie listy specjalistów dostępnych bez skierowania nie oznacza, że obowiązek całkowicie zniknął. W większości poradni ambulatoryjnej opieki specjalistycznej nadal trzeba przedstawić skierowanie wystawione przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej albo innego lekarza ubezpieczenia zdrowotnego. Najczęściej dotyczy to poradni, do których pacjenci trafiają z chorobami przewlekłymi lub wymagającymi pogłębionej diagnostyki. Chodzi m.in. o

• kardiologię,
• neurologię,
• endokrynologię,
• diabetologię,
• reumatologię,
• gastroenterologię
• dermatologię.

To właśnie tutaj wielu pacjentów popełnia błąd. Rejestrują się na wizytę, a dopiero przy potwierdzaniu terminu okazuje się, że nie mają wymaganego dokumentu. Efekt? Konieczność ponownego umawiania wizyty i kolejne tygodnie oczekiwania. Przed zapisaniem się do poradni najlepiej sprawdzić wymagania konkretnej placówki albo skorzystać z informacji publikowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Pozwala to uniknąć niepotrzebnych wizyt i rozczarowania już na etapie rejestracji.

Czy do lekarza bez skierowania trzeba czekać? Kolejki do specjalistów na NFZ

Zmiana przepisów skróciła drogę do wielu specjalistów, ale nie zlikwidowała kolejek. Wizyta bez skierowania nadal odbywa się w ramach harmonogramu poradni i zależy od liczby dostępnych terminów. To ważne zwłaszcza w przypadku psychologów. Po wejściu nowych przepisów zainteresowanie poradami wyraźnie wzrosło, dlatego w części województw czas oczekiwania nadal pozostaje długi. Pacjent nie musi już odwiedzać lekarza rodzinnego, jednak na samą konsultację może poczekać kilka lub kilkanaście tygodni. Podobnie wygląda sytuacja u lekarzy medycyny sportowej przed rozpoczęciem roku szkolnego. W sierpniu i wrześniu poradnie przeżywają prawdziwe oblężenie, ponieważ wielu młodych sportowców potrzebuje orzeczeń wymaganych przez szkoły i kluby. Zmiana przepisów eliminuje jedną kolejkę, ale nie rozwiązuje problemu ograniczonej liczby specjalistów

Tabela: którzy lekarze przyjmują bez skierowania, a do których potrzebne jest skierowanie

Poniższe zestawienie pozwala szybko sprawdzić, czy przed rejestracją trzeba odwiedzić lekarza rodzinnego.

To zestawienie obejmuje najczęściej wybierane poradnie (ale nie wszystkie). W indywidualnych przypadkach zasady mogą wynikać z odrębnych przepisów lub rodzaju udzielanego świadczenia.

Zobacz także

NFZ zmienia leczenie w sanatoriach od 2027 r. Pacjent ma dostać terapię dopasowaną do choroby

FAQ. Lekarze bez skierowania na NFZ – najczęściej zadawane pytania

Podstawa prawna

• Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z późn. zm.).
• Ustawa z 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw, która rozszerzyła katalog świadczeń dostępnych bez skierowania.
• Komunikaty Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Rzecznika Praw Pacjenta dotyczące zmian obowiązujących od 17 września 2025 r.

Źródła

• Narodowy Fundusz Zdrowia – informacje dla pacjentów dotyczące skierowań do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej.
• Rzecznik Praw Pacjenta – komunikat dotyczący rozszerzenia listy specjalistów dostępnych bez skierowania.
• Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) – tekst ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.