Kreml szykuje się na najgorsze. Putin coraz bardziej odizolowany

Kreml odpowiada na te sygnały wzmacnianiem ochrony Moskwy, ograniczaniem publicznych wystąpień prezydenta Rosji oraz rozbudową systemów walki elektronicznej.

Coraz częściej pojawiają się też pytania o realny układ sił wewnątrz rosyjskiej elity. Eksperci zwracają uwagę, że wojna w Ukrainie, sankcje gospodarcze oraz seria afer korupcyjnych w rosyjskim Ministerstwie Obrony zaczynają podważać dotychczasową równowagę między wpływowymi grupami związanymi z Kremlem.

Rosnące obawy o bezpieczeństwo Władimira Putina

Według doniesień rosyjskich i zachodnich mediów Kreml od miesięcy analizuje możliwość ataków z użyciem dronów, sabotażu oraz działań organizowanych bezpośrednio na terytorium Rosji. Szczególne obawy mają budzić potencjalne operacje przeprowadzane w samej Moskwie.

W ostatnich tygodniach w rosyjskiej stolicy zauważalnie zwiększono środki bezpieczeństwa. W centrum miasta rozmieszczane są mobilne systemy walki elektronicznej, które mają zakłócać łączność oraz neutralizować zagrożenia związane z bezzałogowcami. Część mieszkańców Moskwy informowała również o problemach z sygnałem telefonicznym i internetowym w rejonach administracyjnych oraz w pobliżu obiektów rządowych.

Dodatkowym sygnałem nerwowości Kremla była organizacja tegorocznych obchodów Dnia Zwycięstwa. Według informacji pojawiających się w rosyjskich kanałach związanych ze służbami bezpieczeństwa rozważano nawet ograniczenie lub częściowe odwołanie parady wojskowej na Placu Czerwonym. Ostatecznie wydarzenie odbyło się w znacznie bardziej kontrolowanej formule, przy wyjątkowo rozbudowanych środkach ochrony.

Rosyjska politolog Jekaterina Schulmann zwróciła uwagę, że Putin coraz rzadziej pojawia się publicznie, a kwestie bezpieczeństwa zaczęły dominować nad polityką wizerunkową Kremla. W praktyce oznacza to ograniczenie spontanicznych wyjazdów i maksymalne kontrolowanie przestrzeni wokół rosyjskiego przywódcy.

Udane operacje ukraińskich służb zwiększyły napięcie w Rosji

Rosyjskie obawy nie pojawiły się w próżni. Od początku pełnoskalowej wojny Ukraina wielokrotnie przeprowadzała operacje specjalne na terytorium Rosji oraz terenach okupowanych. Dotyczyło to zarówno ataków dronowych, jak i likwidacji rosyjskich wojskowych oraz osób zaangażowanych w działania armii.

W ostatnich dwóch latach dochodziło do eksplozji w rosyjskich zakładach zbrojeniowych, ataków na lotniska wojskowe oraz uderzeń w infrastrukturę strategiczną. Rosyjskie media wielokrotnie informowały także o śmierci oficerów, dowódców i osób związanych z sektorem wojskowym.

Politolog Abbas Galliamow uważa, że właśnie skuteczność ukraińskich służb stała się jednym z powodów zwiększonej paranoi bezpieczeństwa na Kremlu. Jego zdaniem Putin zaczął traktować kwestie osobistej ochrony priorytetowo, nawet kosztem własnego wizerunku politycznego.

Rosyjskie służby bezpieczeństwa obawiają się obecnie nie tylko zagrożeń zewnętrznych, ale także działań organizowanych przez osoby działające wewnątrz kraju. W rosyjskich elitach coraz wyraźniej widoczne są bowiem konflikty związane z pieniędzmi, wpływami i odpowiedzialnością za przebieg wojny.

Siergiej Szojgu przestał być nietykalny

Jedną z najbardziej symbolicznych zmian ostatnich miesięcy pozostaje osłabienie pozycji Siergieja Szojgu. Wieloletni minister obrony przez lata należał do najbliższego otoczenia Putina i był uznawany za jednego z najważniejszych ludzi w rosyjskim państwie.

Putin i Szojgu publicznie demonstrowali bliskie relacje. Kreml regularnie publikował zdjęcia ze wspólnych wyjazdów do tajgi, połowów ryb czy wypoczynku na Syberii. Szojgu przez lata budował własne wpływy, najpierw jako szef Ministerstwa Sytuacji Nadzwyczajnych, a później minister obrony.

W 2024 roku doszło jednak do gwałtownego załamania jego pozycji. Putin odwołał go z funkcji ministra obrony i zastąpił Andriejem Biełousowem. Oficjalnie Szojgu objął stanowisko sekretarza Rady Bezpieczeństwa Rosji, jednak wielu analityków uznało to za polityczne odsunięcie.

Roman Anin z „Important Stories” uważa, że dawny minister wciąż dysponuje rozbudowaną siecią wpływów w armii i strukturach państwowych. Według niego przez lata wokół resortu obrony powstał system powiązań finansowych oraz korupcyjnych, obejmujący wielu urzędników i wojskowych.

Fala aresztowań w rosyjskim Ministerstwie Obrony

Szczególnie istotna stała się seria zatrzymań byłych współpracowników Szojgu. Rosyjskie organy ścigania rozpoczęły szeroko zakrojone postępowania dotyczące korupcji, wyprowadzania środków budżetowych oraz działalności przestępczej w resorcie obrony.

W marcu zatrzymano Rusłana Calikowa, byłego wiceministra obrony. Śledczy zarzucają mu udział w organizacji przestępczej mającej sprzeniewierzać państwowe środki w latach 2017–2024.

Wcześniej sąd skazał Timura Iwanowa na 13 lat więzienia. Pawieł Popow usłyszał wyrok 19 lat kolonii karnej. Nadal trwa również postępowanie wobec Dmitrija Bułhakowa, kolejnego byłego wiceministra obrony.

Dla części rosyjskich elit aresztowania stały się sygnałem, że Putin rozpoczął przebudowę układu wpływów wokół armii i służb bezpieczeństwa. Wielu obserwatorów zwraca uwagę, że wojna w Ukrainie znacząco osłabiła pozycję dotychczasowych wojskowych elit.

Rosyjskie elity coraz bardziej podzielone

Eksperci podkreślają jednak, że nawet narastające konflikty nie oznaczają automatycznie ryzyka przewrotu. Aleksandra Prokopienko, była pracownica rosyjskiego banku centralnego, opisuje rosyjski system władzy jako układ rywalizujących grup interesów zależnych od Putina.

Według niej każda z tych grup funkcjonuje wokół własnego patrona politycznego i walczy przede wszystkim o dostęp do pieniędzy, wpływów oraz państwowych kontraktów. Brakuje natomiast wspólnego centrum zdolnego do skoordynowania działań przeciwko Kremlowi.

To właśnie dlatego bunt Jewgienija Prigożyna z czerwca 2023 roku pozostaje wyjątkiem, a nie początkiem szerszego procesu. Założyciel Grupy Wagnera był w stanie rzucić wyzwanie rosyjskim władzom tylko dlatego, że dysponował własnym zapleczem wojskowym i finansowym.

Zdaniem Prokopienko obecny system nadal daje elitom więcej korzyści niż potencjalna zmiana władzy. Sytuacja może jednak ulec zmianie, jeśli rosyjska gospodarka będzie dalej słabła pod wpływem sankcji i kosztów wojny.

Wojna i sankcje zmieniają układ sił w Rosji

Rosyjska gospodarka coraz wyraźniej podporządkowywana jest sektorowi wojennemu. Ogromne środki trafiają do przemysłu zbrojeniowego, armii i struktur bezpieczeństwa. Jednocześnie inne gałęzie gospodarki tracą dostęp do finansowania oraz wpływów politycznych.

To powoduje coraz ostrzejszą rywalizację między grupami związanymi z wojskiem, administracją oraz biznesem. W praktyce rosyjskie elity walczą dziś nie tyle o zmianę kursu politycznego, ile o przetrwanie i utrzymanie dostępu do państwowych zasobów.

Mark Galeotti, brytyjski ekspert ds. Rosji, uważa jednak, że część informacji o rzekomym „spisku przeciwko Putinowi” może być elementem wojny psychologicznej. Według niego publikacje zachodnich mediów mogły zostać wykorzystane do zwiększenia nieufności w rosyjskich elitach i pogłębienia atmosfery podejrzliwości.

Nie zmienia to faktu, że sam Kreml zachowuje się tak, jakby zagrożenie było realne. Rozbudowa ochrony, ograniczanie aktywności Putina oraz coraz bardziej brutalne czystki w strukturach wojskowych pokazują, że rosyjski system władzy wszedł w okres wyraźnych napięć i wzajemnej nieufności.

Źródła:

• Deutsche Welle
• CNN
• Financial Times
• The Spectator
• Important Stories
• Carnegie Politika
• VCHK-OGPU
• Reuters
• Institute for the Study of War