21 maja 2026 roku zacznie obowiązywać nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Zmiany wdrażają unijną dyrektywę dotyczącą jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi i nakładają nowe obowiązki na gminy, przedsiębiorstwa wodociągowe oraz właścicieli budynków. Samorządy będą musiały m.in. identyfikować osoby wykluczone z dostępu do wody pitnej i podejmować działania zapewniające im możliwość korzystania z podstawowych usług wodociągowych.
Polska powinna wdrożyć unijną dyrektywę już do 12 stycznia 2023 roku. Proces legislacyjny przeciągał się jednak przez ponad trzy lata. Jeszcze jesienią 2025 roku ustawa została zawetowana przez prezydenta Karola Nawrockiego, który argumentował, że proponowane przepisy prowadzą do nadmiernej regulacji rynku wodociągowego i zwiększają obciążenia administracyjne.
Ostatecznie nowe przepisy wróciły do Sejmu w formie projektu poselskiego przygotowanego przez parlamentarzystów Koalicji Obywatelskiej. Taka ścieżka legislacyjna pozwoliła ominąć część długotrwałych konsultacji rządowych i przyspieszyć procedowanie ustawy. Dokument został już opublikowany w Dzienniku Ustaw i zacznie obowiązywać 21 maja.
Kontrola jakości wody i nowe obowiązki dostawców
Nowelizacja znacząco rozszerza obowiązki przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych. Dostawcy wody będą zobowiązani do regularnego monitorowania jakości wody przeznaczonej do spożycia oraz prowadzenia szczegółowych ocen ryzyka związanych z funkcjonowaniem systemów wodociągowych.
Nowe przepisy nakazują analizowanie zagrożeń zarówno na etapie poboru wody, jak i w całym systemie jej dystrybucji. Chodzi m.in. o ocenę potencjalnych zanieczyszczeń biologicznych, chemicznych i infrastrukturalnych, które mogłyby wpłynąć na bezpieczeństwo odbiorców.
Rozszerzone zostały także kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Sanepid będzie miał większy zakres nadzoru nad jakością wody pitnej, a przepisy dokładniej określą procedury kontroli oraz sposób reagowania na wykryte nieprawidłowości.
Istotną rolę otrzymają również Wody Polskie oraz minister właściwy do spraw gospodarki wodnej. Instytucje te będą odpowiedzialne za ocenę strat wody w systemach wodociągowych i przygotowanie planów ograniczających marnowanie zasobów.
Według danych branżowych część polskich sieci wodociągowych nadal charakteryzuje się wysokim poziomem strat przesyłowych. W niektórych miastach utrata wody w sieci przekracza kilkanaście procent całego wolumenu wtłaczanego do infrastruktury.
Właściciele budynków także z nowymi kosztami
Zmiany obejmą również wspólnoty mieszkaniowe, spółdzielnie oraz właścicieli nieruchomości. Ustawa nakłada na nich obowiązek przeprowadzania oceny ryzyka dotyczącego wewnętrznych instalacji wodociągowych.
W praktyce oznacza to konieczność sprawdzania stanu instalacji, jakości materiałów użytych do przesyłu wody oraz potencjalnych zagrożeń dla zdrowia mieszkańców. Szczególna uwaga ma zostać zwrócona na stare instalacje zawierające elementy mogące pogarszać parametry wody.
Nowelizacja reguluje również zasady wydawania ocen i zgód dla materiałów wykorzystywanych do uzdatniania oraz dystrybucji wody. Ma to ograniczyć stosowanie produktów niespełniających norm bezpieczeństwa.
Dla części zarządców nieruchomości nowe przepisy mogą oznaczać dodatkowe wydatki związane z ekspertyzami technicznymi, kontrolami instalacji i ewentualnymi modernizacjami sieci wewnętrznych.
Dostęp do wody dla wykluczonych mieszkańców
Jednym z najbardziej komentowanych elementów ustawy są nowe obowiązki gmin dotyczące osób pozbawionych dostępu do wody pitnej lub mających do niej ograniczony dostęp.
Samorządy będą musiały identyfikować takie grupy mieszkańców i podejmować działania umożliwiające im korzystanie z wody przeznaczonej do spożycia. Chodzi m.in. o osoby ubogie, bezdomne, mieszkańców terenów wykluczonych infrastrukturalnie czy ludzi żyjących w budynkach bez dostępu do sieci wodociągowej.
Prezes Izby Gospodarczej Wodociągi Polskie Paweł Sikorski ocenił, że wdrożenie tych rozwiązań będzie dużym wyzwaniem organizacyjnym dla samorządów. Zwrócił jednak uwagę, że ośrodki pomocy społecznej i same gminy posiadają już częściową wiedzę o mieszkańcach wymagających wsparcia.
W praktyce kluczowe ma być współdziałanie samorządów, przedsiębiorstw wodociągowych i instytucji pomocy społecznej. To właśnie gminy mają odgrywać główną rolę w organizowaniu systemu wsparcia dla osób dotkniętych tzw. ubóstwem wodnym.
Publiczne punkty poboru wody i poidełka
Nowelizacja przewiduje również możliwość tworzenia publicznie dostępnych punktów poboru wody. Mogą je organizować zarówno gminy, jak i przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne.
W wielu krajach Unii Europejskiej funkcjonują już miejskie poidełka i ogólnodostępne punkty z darmową wodą pitną. Rozwiązania takie są szczególnie popularne w centrach miast, parkach, na dworcach i terenach rekreacyjnych.
W Polsce przepisy nie wprowadzają wprost obowiązku montowania poidełek w każdej gminie, ale tworzą podstawy prawne do rozwijania takiej infrastruktury. W debacie wokół ustawy pojawił się również temat finansowania tych rozwiązań.
Paweł Sikorski wskazywał, że w niektórych państwach działają specjalne fundusze socjalne finansowane częściowo z taryf za wodę. Spotykane są także bony socjalne umożliwiające najuboższym opłacanie rachunków za wodę.
Przedstawiciele branży wodociągowej podkreślają jednak, że ewentualne koszty nowych rozwiązań nie powinny nadmiernie obciążać odbiorców indywidualnych utrzymujących systemy wodociągowe poprzez rachunki.
Koniec z ograniczonym dostępem do informacji o wodzie
Nowe przepisy rozszerzają także obowiązki informacyjne przedsiębiorstw wodociągowych. Odbiorcy mają otrzymywać bardziej szczegółowe dane dotyczące jakości wody, cen oraz poziomu zużycia.
Konsumenci zyskają łatwiejszy dostęp do wyników badań jakości wody i informacji o parametrach dostarczanej wody pitnej. Celem zmian jest zwiększenie przejrzystości działania przedsiębiorstw wodociągowych i większa kontrola społeczna nad stanem infrastruktury.
Dyrektywa unijna, którą wdraża Polska, zakłada również zwiększenie zaufania mieszkańców do wody z kranu. Według Komisji Europejskiej poprawa jakości informacji i rozwój publicznych punktów poboru wody mają ograniczyć zużycie wody butelkowanej oraz ilość odpadów plastikowych.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu