Dorabianie do wcześniejszej emerytury może doprowadzić do zmniejszenia albo zawieszenia podstawowego świadczenia. W określonych sytuacjach konsekwencje mogą objąć również trzynastą emeryturę. Nie działa tu jednak prosta zasada, zgodnie z którą każde przekroczenie limitu oznacza automatyczny zwrot 1978,49 zł. Kluczowe znaczenie ma ważna data.
W 2026 roku trzynasta emerytura wynosi 1978,49 zł brutto, czyli dokładnie tyle, ile minimalna emerytura obowiązująca od 1 marca. Świadczenie wypłacane jest z urzędu, bez konieczności składania wniosku. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przypomina, że podstawową przesłanką uzyskania trzynastki jest posiadanie 31 marca danego roku prawa do jednego ze świadczeń wymienionych w ustawie o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów.
Ta data ma zasadnicze znaczenie również dla osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę i jednocześnie pracują. Jeżeli wypłata ich emerytury albo renty jest zawieszona na 31 marca, trzynasta emerytura nie przysługuje. ZUS wskazuje to wprost w swoich informacjach dotyczących dodatkowego rocznego świadczenia.
Oznacza to jednocześnie, że przekroczenie limitu dorabiania kilka miesięcy później nie powoduje samo w sobie automatycznego obowiązku oddania trzynastki wypłaconej wiosną. Liczy się to, czy po rozliczeniu świadczenia okaże się, że zainteresowany rzeczywiście miał prawo do wypłaty emerytury lub renty w dniu 31 marca.
Jeżeli ZUS ustali, że świadczenie zostało pobrane mimo okoliczności powodujących jego zawieszenie, może zastosować przepisy dotyczące świadczeń nienależnie pobranych. Ustawa emerytalna przewiduje obowiązek zwrotu świadczenia wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do niego, jeżeli świadczeniobiorca został odpowiednio pouczony o braku prawa do jego pobierania.
Nowe limity dorabiania od 1 września 2026 roku
Szczególną ostrożność powinny zachować osoby pobierające wcześniejsze emerytury i część rent. Limity przychodu zmieniają się co trzy miesiące i są powiązane z przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem.
Od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 roku próg odpowiadający 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia wynosi 6694,10 zł miesięcznie. Próg odpowiadający 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia to natomiast 12 431,80 zł.
Od 1 września sytuacja się zmieni. Jak wynika z komunikatu prezesa ZUS z 18 sierpnia 2026 roku, opublikowanego 20 sierpnia w Monitorze Polskim, nowe limity są niższe. Od września 2026 roku wynoszą:
70 proc. przeciętnego wynagrodzenia – 6463,20 zł miesięcznie,
130 proc. przeciętnego wynagrodzenia – 12 003,10 zł miesięcznie.
Pierwszy próg spada więc o 230,90 zł, natomiast drugi o 428,70 zł. Dla osób pracujących i pobierających świadczenie przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego oznacza to, że przy niezmienionym wynagrodzeniu mogą od września znaleźć się w przedziale powodującym zmniejszenie albo nawet zawieszenie emerytury.
Przekroczenie 6463,20 zł może zmniejszyć emeryturę
Zasady rozliczania przychodów nie sprowadzają się do jednego progu. Jeżeli miesięczny przychód nie przekracza 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia, ZUS nie zmniejsza emerytury lub renty z tego powodu.
Od 1 września 2026 roku oznacza to możliwość osiągania przychodu do 6463,20 zł miesięcznie bez zmniejszenia świadczenia na podstawie tych przepisów.
Jeżeli przychód przekroczy 6463,20 zł, ale nie będzie wyższy niż 12 003,10 zł, świadczenie może zostać zmniejszone. Nie jest jednak odbierane w całości. ZUS pomniejsza je o kwotę przekroczenia pierwszego progu, z uwzględnieniem ustawowych maksymalnych kwot zmniejszenia.
Od 1 marca 2026 roku maksymalne zmniejszenie wynosi 989,41 zł w przypadku emerytury oraz renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, 742,10 zł w przypadku renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz 841,05 zł w przypadku renty rodzinnej przysługującej jednej osobie.
Dopiero przekroczenie 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia powoduje zawieszenie świadczenia. Od września granicą będzie 12 003,10 zł miesięcznie.
Zwrot trzynastej emerytury nie następuje automatycznie po przekroczeniu limitu
W tym miejscu istotne jest rozróżnienie dwóch kwestii. Limity 6463,20 zł i 12 003,10 zł dotyczą zmniejszania lub zawieszania wcześniejszych emerytur i rent. Nie są odrębnymi progami dochodowymi dla trzynastej emerytury.
Trzynastka – w przeciwieństwie do czternastej emerytury – nie jest uzależniona od wysokości podstawowego świadczenia. Otrzymują ją zarówno osoby pobierające niskie, jak i wysokie emerytury, jeżeli spełniają ustawowe warunki.
Problem dla dorabiającego wcześniejszego emeryta pojawia się wtedy, gdy osiągnięty przychód wpływa na samo prawo do wypłaty podstawowego świadczenia. Jeżeli wskutek rozliczenia ZUS stwierdzi, że emerytura albo renta powinna być zawieszona w okresie mającym znaczenie dla prawa do trzynastki, wypłacone dodatkowe świadczenie może zostać uznane za nienależne.
Nie należy więc utożsamiać każdego przekroczenia limitu zarobków ze zwrotem trzynastej emerytury. Przekroczenie 70 proc. przeciętnego wynagrodzenia może jedynie spowodować zmniejszenie świadczenia. Dopiero przekroczenie 130 proc. prowadzi do jego zawieszenia, a w przypadku trzynastki znaczenie ma przede wszystkim stan uprawnień na 31 marca.
Emerytura bez limitu po ukończeniu 60 lub 65 lat
Ograniczenia dotyczą przede wszystkim osób, które pobierają wcześniejsze emerytury. ZUS potwierdza, że osoby, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny, mogą co do zasady osiągać przychody bez ograniczeń powodujących zmniejszenie lub zawieszenie emerytury.
Powszechny wiek emerytalny w Polsce wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Po jego osiągnięciu wysokość wynagrodzenia z pracy nie powoduje zastosowania progów 70 i 130 proc. przeciętnego wynagrodzenia.
Istnieje jednak ważny wyjątek. Chodzi o osoby, które po nabyciu prawa do emerytury nadal pracują u tego samego pracodawcy w ramach stosunku pracy rozpoczętego przed przejściem na emeryturę i nie rozwiązały tego stosunku pracy. W takim przypadku zastosowanie może mieć art. 103a ustawy emerytalnej, przewidujący zawieszenie prawa do emerytury bez względu na wysokość osiąganego przychodu.
Czternasta emerytura 2026 i data 31 sierpnia
Spadek limitów od września zbiega się również z wypłatą czternastych emerytur. Tutaj zasady są inne niż w przypadku trzynastki.
W 2026 roku pełna czternasta emerytura wynosi 1978,49 zł brutto. Pełne świadczenie otrzymają osoby, których podstawowa emerytura lub renta nie przekracza 2900 zł brutto. Powyżej tej kwoty obowiązuje mechanizm „złotówka za złotówkę”. Jeżeli po obniżeniu czternastka byłaby niższa niż 50 zł brutto, nie zostanie wypłacona. W praktyce oznacza to, że świadczenia nie otrzymają osoby z podstawową emeryturą lub rentą przekraczającą 4828,49 zł brutto.
W tym przypadku szczególnie ważny jest 31 sierpnia 2026 roku. Prawo do czternastki jest ustalane według stanu na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty. Osoba, która właśnie wtedy będzie miała zawieszone świadczenie, może nie otrzymać dodatkowych pieniędzy.
To odrębna zasada od nowych progów obowiązujących od 1 września. Wrześniowe limity nie mogą więc same w sobie decydować o prawie do czternastki według stanu na 31 sierpnia.
Trzynasta emerytura 2026 – 1978,49 zł brutto
Wysokość trzynastki odpowiada najniższej emeryturze obowiązującej od 1 marca danego roku. W 2026 roku jest to 1978,49 zł brutto. Kwota netto może być niższa, ponieważ od dodatkowego świadczenia pobierana jest składka na ubezpieczenie zdrowotne, a w zależności od sytuacji podatkowej świadczeniobiorcy również zaliczka na podatek dochodowy.
Trzynastka jest przyznawana z urzędu. Senior nie musi składać osobnego wniosku ani występować do ZUS o jej wypłatę. Ustawowe znaczenie ma natomiast posiadanie prawa do odpowiedniego świadczenia na 31 marca danego roku. To właśnie ten warunek, a nie sam miesięczny poziom wynagrodzenia, powinien być punktem wyjścia przy ocenie, czy trzynasta emerytura została wypłacona prawidłowo.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu