Masz dorosłe dzieci? Sprawdź decyzję ZUS. Emerytura może być wyższa

Sprawa może dotyczyć tysięcy osób w całej Polsce, które pracowały i wychowywały dzieci jeszcze przed reformą emerytalną. Do końca 1998 r. nie funkcjonowały indywidualne konta ubezpieczonych w obecnej postaci, dlatego przy ustalaniu emerytury ZUS odtwarza część wcześniejszych składek poprzez kapitał początkowy. Jego wartość zależy między innymi od udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych przebytych przed 1 stycznia 1999 r.

Właśnie dlatego dokumenty dotyczące urlopu wychowawczego, okresu niewykonywania pracy z powodu osobistej opieki nad dzieckiem czy innych przerw w zatrudnieniu mogą po wielu latach nadal mieć znaczenie finansowe.

Wyższa emerytura dzięki okresom opieki nad dzieckiem

Najważniejsza zasada dotyczy sposobu uwzględniania okresów opieki przy ustalaniu kapitału początkowego. Zwykłe okresy nieskładkowe ZUS uwzględnia po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy rok. W przypadku okresów urlopów związanych z opieką nad dziećmi oraz niewykonywania pracy z powodu takiej opieki obowiązuje natomiast wskaźnik 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok, z uwzględnieniem pełnych miesięcy.

To znacznie korzystniejsze rozwiązanie obowiązuje od 1 maja 2015 r. ZUS wyjaśnia, że zostało wprowadzone na podstawie art. 174 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce okres opieki nad dzieckiem jest więc na potrzeby kapitału początkowego traktowany pod względem wysokości wskaźnika tak jak okres składkowy

Nie oznacza to, że emerytura każdego rodzica automatycznie wzrośnie. Wiele osób ma już kapitał początkowy ustalony z zastosowaniem korzystniejszych zasad. Problem może pojawić się przede wszystkim wtedy, gdy ZUS nie uwzględnił części okresów opieki, ponieważ wcześniej nie przedstawiono odpowiedniej dokumentacji.

Kapitał początkowy ma bezpośredni wpływ na wysokość emerytury

Kapitał początkowy jest odtworzoną wartością składek dotyczących okresu sprzed 1 stycznia 1999 r. Nie jest osobnym świadczeniem ani dodatkiem wypłacanym przez ZUS, ale stanowi jeden z podstawowych elementów wykorzystywanych do obliczenia emerytury na nowych zasadach.

Zgodnie z informacjami administracji publicznej kapitał początkowy ustala się przede wszystkim osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., które przed 1999 r. pracowały i podlegały ubezpieczeniu społecznemu.

Przy ustalaniu nowej emerytury ZUS uwzględnia przede wszystkim zwaloryzowane składki zapisane na koncie ubezpieczonego, zwaloryzowany kapitał początkowy oraz – w odpowiednich przypadkach – środki zapisane na subkoncie. Uzyskana suma jest następnie dzielona przez średnie dalsze trwanie życia wyrażone w miesiącach.

Jeżeli więc ponowne ustalenie kapitału początkowego doprowadzi do zwiększenia jego wartości, może wzrosnąć także miesięczna emerytura. Nie istnieje jednak jedna kwota podwyżki dla wszystkich rodziców.

Urlop wychowawczy sprzed 1999 roku. Kto powinien sprawdzić decyzję ZUS

Największe znaczenie przepisy mogą mieć dla osób, które w latach 70., 80. i 90. XX wieku przez dłuższy czas pozostawały poza zatrudnieniem, ponieważ opiekowały się dziećmi.

W przeciwieństwie do dzisiejszego systemu duża część dokumentacji pracowniczej funkcjonowała wówczas wyłącznie na papierze. Po likwidacji zakładów pracy dokumenty mogły zostać przekazane następcom prawnym, archiwom państwowym albo wyspecjalizowanym podmiotom przechowującym dokumentację osobową i płacową.

Dlatego osoba, która ma już emeryturę albo zbliża się do wieku emerytalnego, powinna przede wszystkim sprawdzić decyzję dotyczącą kapitału początkowego. Należy zwrócić uwagę, czy znajdują się w niej wszystkie okresy urlopu wychowawczego oraz inne okresy osobistej opieki nad dzieckiem przypadające przed 1 stycznia 1999 r.

Jak informowały WP Finanse i RMF FM, w takich przypadkach znaczenie może mieć zachowana dokumentacja potwierdzająca rzeczywisty okres opieki.

Jak długo ZUS uwzględnia okres opieki nad dzieckiem

Ustawa emerytalna określa również limity dotyczące okresów osobistej opieki nad dzieckiem.

Co do zasady możliwe jest uwzględnienie okresu opieki nad dzieckiem do ukończenia przez nie 4 lat – maksymalnie przez 3 lata na każde dziecko. Łącznie okres ten nie może zasadniczo przekroczyć 6 lat bez względu na liczbę dzieci.

Przepisy przewidują również szczególne rozwiązania dotyczące dzieci wymagających stałej opieki ze względu na stan zdrowia. W takich przypadkach możliwe jest uwzględnienie dodatkowych okresów określonych w ustawie.

Nie jest zatem tak, że każdy rok pozostawania poza zatrudnieniem z powodu wychowania dzieci automatycznie zostanie zaliczony do kapitału początkowego. ZUS musi ustalić, czy dany okres spełnia przesłanki określone w przepisach.

Dokumenty do ZUS mogą pochodzić sprzed kilkudziesięciu lat

Przy ponownym ustalaniu kapitału początkowego kluczowe znaczenie mają dowody potwierdzające okresy, których wcześniej ZUS nie uwzględnił.

Serwis Gov.pl wymienia wśród dokumentów dotyczących okresów sprzed 1999 r. między innymi świadectwa pracy, dokumenty potwierdzające urlop wychowawczy, zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu oraz legitymację ubezpieczeniową, jeżeli znajdują się w niej odpowiednie wpisy pracodawcy.

W przypadku urlopu wychowawczego przydatne może być świadectwo pracy albo zaświadczenie pracodawcy, jego następcy prawnego lub podmiotu przechowującego dokumentację zlikwidowanego przedsiębiorstwa.

Istotne są przede wszystkim dokładne daty rozpoczęcia i zakończenia urlopu. W przypadku innych okresów osobistej opieki nad dzieckiem znaczenie mogą mieć również dokumenty dotyczące dziecka i oświadczenia wymagane przez ZUS.

Brak dawnego zakładu pracy nie oznacza więc automatycznie, że okresu nie da się już udowodnić. W pierwszej kolejności warto ustalić, kto przejął dokumentację osobową i płacową przedsiębiorstwa.

Ponowne przeliczenie kapitału początkowego przez ZUS

ZUS pozwala ponownie ustalić kapitał początkowy osobie, która ma go już obliczonego, jeżeli pojawiły się nowe dokumenty lub istnieją okresy, które wcześniej nie zostały uwzględnione.

Zakład wskazuje wprost, że wniosek można złożyć w dowolnym momencie. Do ponownego ustalenia kapitału służy formularz EKP. Do wniosku należy dołączyć informacje dotyczące nieuwzględnionych wcześniej okresów składkowych i nieskładkowych oraz dokumenty potwierdzające między innymi pracę, służbę wojskową, pobieranie zasiłku dla bezrobotnych, studia lub urlop wychowawczy przed 1 stycznia 1999 r.

Wniosek można dostarczyć do ZUS zgodnie z dostępnymi procedurami, w tym elektronicznie przez system obsługi klientów Zakładu.

Emerytura może zostać przeliczona także po jej przyznaniu

Ponowne ustalenie kapitału początkowego nie jest zarezerwowane wyłącznie dla osób, które dopiero przygotowują się do przejścia na emeryturę.

ZUS potwierdza, że osoba mająca już przyznaną emeryturę na nowych zasadach może wystąpić o ponowne ustalenie kapitału początkowego i przeliczenie świadczenia, jeżeli zachodzą ku temu podstawy.

Ma to szczególne znaczenie dla osób, których świadczenia zostały ustalone przed zmianą przepisów z maja 2015 r. Jeżeli wcześniej okresy opieki nad dziećmi zostały uwzględnione po 0,7 proc. podstawy wymiaru, przepisy pozwalają zastosować korzystniejszy wskaźnik 1,3 proc.

ZUS informuje jednocześnie, że jeżeli ubezpieczony nie wystąpił o takie przeliczenie przed przejściem na emeryturę, Zakład powinien ponownie ustalić kapitał przy obliczaniu świadczenia, jeżeli rozwiązanie jest korzystniejsze.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy danego okresu w dokumentacji ZUS nie było w ogóle. Wtedy zainteresowany musi przede wszystkim wykazać jego istnienie odpowiednimi dowodami.

Podwyżka emerytury nie jest automatyczna

Określenie „wyższa emerytura dla rodziców dorosłych dzieci” może być mylące, jeżeli nie zostanie odpowiednio wyjaśnione. ZUS nie wypłaca dodatkowych pieniędzy wyłącznie dlatego, że emeryt wychował dziecko.

Znaczenie ma przebieg ubezpieczenia sprzed 1999 r. i sposób, w jaki okresy opieki zostały uwzględnione przy ustalaniu kapitału początkowego.

Nie każda osoba, która korzystała z urlopu wychowawczego, otrzyma więc wyższe świadczenie po złożeniu wniosku. Jeśli ZUS wcześniej prawidłowo uwzględnił wszystkie okresy i zastosował wskaźnik 1,3 proc., nowe przeliczenie nie musi zmienić wysokości emerytury.

Największy potencjał do zmiany występuje w przypadku brakujących okresów albo dokumentów, które nie były wcześniej dostępne Zakładowi.

Od kiedy ZUS wypłaci wyższą emeryturę?

Termin złożenia wniosku może mieć znaczenie finansowe. ZUS wyjaśnia, że jeśli osoba pobierająca emeryturę wystąpi o jej ponowne obliczenie w związku z przeliczeniem kapitału początkowego, świadczenie w nowej wysokości może zostać wypłacone nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.

Oznacza to, że nie należy zakładać automatycznego wyrównania za wiele wcześniejszych lat tylko dlatego, że dopiero po czasie odnaleziono dokumentację.

Osoba, która podejrzewa, że w jej kapitale początkowym brakuje urlopu wychowawczego albo innego okresu opieki nad dzieckiem, powinna więc sprawdzić posiadaną decyzję ZUS, zgromadzić dokumentację i ustalić, czy istnieją podstawy do ponownego przeliczenia.

Źródła:

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Zmiany w ustawie emerytalnej od 1 maja 2015 r.”, informacje o przeliczaniu okresów opieki nad dzieckiem według wskaźnika 1,3 proc.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Od czego zależy kwota kapitału początkowego”, zasady uwzględniania okresów składkowych, nieskładkowych i opieki nad dzieckiem.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Czy możemy przeliczyć ustalony kapitał początkowy”, informacje o ponownym ustaleniu kapitału i przeliczeniu emerytury.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – „Ponowne ustalenie kapitału początkowego”, wykaz dokumentów i formularz EKP.
• Gov.pl – „Ustal swój kapitał początkowy”, informacje o zasadach ustalania kapitału oraz dokumentach potwierdzających okresy sprzed 1999 r.
• Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• WP Finanse – materiał dotyczący możliwości zwiększenia świadczenia przez rodziców dorosłych dzieci.
• RMF FM – informacje dotyczące dokumentowania okresów urlopu wychowawczego i opieki nad dzieckiem.