Czy podczas wizyty w przychodni lekarz rodzinny zapyta pacjenta o alkohol? Ministerstwo Zdrowia chce wzmocnić profilaktykę w POZ i wcześniej rozpoznawać ryzykowne picie. W odpowiedzi na pytania GazetaPrawna.pl resort wyjaśnił, co planuje i czy takie rozmowy będą obowiązkowe.
Pytania o częstotliwość picia czy ilość wypijanego alkoholu już dziś mogą pojawić się w gabinecie lub ankiecie profilaktycznej. Teraz działania w tym obszarze zapisano również w projekcie programu zdrowia publicznego na kolejne lata.
Lekarz rodzinny zapyta o alkohol? Co zapisano w projekcie na lata 2027–2036
Wizyta u lekarza rodzinnego zwykle zaczyna się od pytań o dolegliwości, wyniki badań i przyjmowane leki. Częścią rozmowy mogą być też codzienne nawyki, w tym spożywanie alkoholu. Ma to znaczenie choćby wtedy, gdy lekarz szuka przyczyny podwyższonych wyników prób wątrobowych albo dobiera leczenie. W projekcie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027–2036 zapisano zadanie dotyczące wdrożenia w podstawowej opiece zdrowotnej procedury wczesnego rozpoznawania ryzykownego i szkodliwego picia oraz tzw. krótkiej interwencji. Wśród realizatorów wskazano Ministerstwo Zdrowia, NFZ i świadczeniodawców POZ.
Projekt zakłada także kształcenie personelu medycznego w zakresie rozpoznawania sposobów picia i podejmowania interwencji. Cały program ma wyznaczać kierunki polityki zdrowotnej państwa przez dziesięć lat. Planowana data wejścia rozporządzenia w życie to 1 stycznia 2027 r. Sam projekt nie podaje jednak daty, od której określona procedura miałaby działać we wszystkich przychodniach. Zapytaliśmy Ministerstwo Zdrowia, co ma się zmienić w gabinetach i czy każdy dorosły pacjent usłyszy pytanie o alkohol.
Czy każdy pacjent będzie pytany o alkohol? Ministerstwo Zdrowia odpowiada
Ministerstwo przekazało naszej redakcji, że zamierza wzmacniać rolę POZ w profilaktyce oraz wczesnym rozpoznawaniu ryzykownego i szkodliwego spożywania alkoholu. Działania mają być skierowane zarówno do pacjentów, jak i pracowników medycznych.
– Intensyfikacja działań będzie ukierunkowana na zwiększanie świadomości zdrowotnej pacjentów oraz wzmacnianie kompetencji personelu medycznego w tym obszarze – wyjaśnił resort w odpowiedzi na pytania GazetaPrawna.pl. Jednocześnie ministerstwo nie potwierdziło, by każda dorosła osoba miała obowiązkowo uczestniczyć w rozmowie o alkoholu.
Na obecnym etapie nie przesądzono również o wprowadzeniu jednolitego obowiązku prowadzenia takich rozmów ze wszystkimi dorosłymi pacjentami – przekazało MZ.
Szczegóły pozostają otwarte. Resort wskazał, że sposób realizacji zadania, ewentualne wytyczne, organizacja działań oraz udział personelu będą przedmiotem dalszych prac nad wdrażaniem programu. Nie podał, jak często rozmowy miałyby się odbywać ani które grupy pacjentów miałyby zostać nimi objęte.
Krótka interwencja w POZ. Podobne zadanie zapisano już wcześniej
Zadanie dotyczące wdrożenia w POZ wczesnego rozpoznawania ryzykownego picia i krótkiej interwencji znalazło się już w poprzednim Narodowym Programie Zdrowia. Nowy projekt ponownie umieszcza je wśród działań planowanych na kolejne lata. W odpowiedzi dla GazetaPrawna.pl resort podkreślił, że program ma charakter strategiczny i wyznacza kierunki działań wielu instytucjom. Wskazał też, że w latach 2021–2026 prowadzono m.in.
- edukację,
- poradnictwo,
- konsultacje,
- terapię.
– W projekcie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2027–2036 przewidziano zintensyfikowanie działań w tym obszarze, ze szczególnym uwzględnieniem wczesnego rozpoznawania ryzykownego i szkodliwego spożywania alkoholu oraz podejmowania krótkich interwencji w podstawowej opiece zdrowotnej – poinformowało ministerstwo.
Na razie nie wiadomo, czy za tą zapowiedzią pójdą nowe wytyczne dla przychodni, dodatkowe szkolenia lub inny sposób finansowania. MZ przekazało, że kwestie środków będą rozpatrywane podczas realizacji programu i przygotowywania harmonogramów na kolejne lata. Według resortu zadanie ma mieścić się przede wszystkim w bieżącej działalności MZ oraz NFZ.
Pytania o alkohol w programie „Moje Zdrowie”. Jak wygląda ankieta?
Pacjenci mogą już spotkać się z pytaniami o alkohol podczas korzystania z programów profilaktycznych. Jak wyjaśniło Ministerstwo Zdrowia, część dotyczącą częstotliwości picia zawierała ankieta pilotażu „Profilaktyka 40 Plus”. Resort przekazał, że doświadczenia z tego programu wykorzystano przy planowaniu kolejnych działań, w tym bilansu „Moje Zdrowie”. Jest on dostępny dla osób, które ukończyły 20 lat, a jego pierwszym etapem jest ankieta dotycząca m.in. zdrowia i stylu życia.
Pacjent może wypełnić ją przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP albo w przychodni POZ z pomocą pracownika medycznego. Wśród tematów znajduje się spożywanie alkoholu, obok takich zagadnień jak dieta, aktywność fizyczna i palenie tytoniu.
Ankieta pomaga zaplanować dalszy bilans zdrowia. Natomiast krótka interwencja oznacza rozmowę z pacjentem, u którego rozpoznano ryzykowny lub szkodliwy sposób picia. Może służyć omówieniu możliwych konsekwencji i tego, czy pacjent chciałby coś zmienić. Taka rozmowa powinna być prowadzona z szacunkiem i bez oceniania.
Test CAGE. Cztery pytania o picie alkoholu
Jednym z narzędzi przesiewowych stosowanych w rozmowach o alkoholu jest test CAGE. To krótki kwestionariusz, który dotyczy doświadczeń związanych z piciem. Cztery pytania odnoszą się do tego, czy dana osoba:
- odczuwała potrzebę ograniczenia picia;
- denerwowała się uwagami innych osób na temat jej picia;
- miała poczucie winy związane z piciem;
- sięgała po alkohol po przebudzeniu, aby uspokoić się lub złagodzić skutki wcześniejszego picia.
Test przesiewowy nie zastępuje diagnozy. Odpowiedzi mogą być sygnałem do dalszej rozmowy ze specjalistą, ale same nie przesądzają o uzależnieniu. Z kolei brak niepokojących odpowiedzi nie daje pewności, że sposób picia jest bezpieczny.
Ważne
CAGE jest jednym z dostępnych narzędzi. Światowa Organizacja Zdrowia opracowała również kwestionariusz AUDIT, który pomaga ocenić sposób spożywania alkoholu i związane z nim ryzyko. Projekt nowego NPZ nie wskazuje, że w przychodniach obowiązkowo będzie stosowany test CAGE ani AUDIT.
Dlaczego lekarz pyta o alkohol? Picie może wpływać na zdrowie i leczenie
Picie alkoholu może mieć znaczenie dla zdrowia nawet wtedy, gdy osoba nie jest od niego uzależniona. W zależności od ilości, częstotliwości i indywidualnej sytuacji może m.in. zwiększać ryzyko chorób wątroby, układu krążenia i niektórych nowotworów. Alkohol może też wchodzić w interakcje z lekami. Konsekwencje wykraczają poza gabinet lekarski. Szkodliwe picie może odbijać się na relacjach rodzinnych, sytuacji zawodowej i bezpieczeństwie. Dlatego wczesna rozmowa w POZ ma pomóc zauważyć ryzyko, zanim pojawią się poważniejsze problemy.
Według danych przywoływanych przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom rejestrowane spożycie alkoholu w Polsce wyniosło w 2025 r. 8,3 litra czystego alkoholu na mieszkańca. Było niższe niż rok wcześniej, gdy wyniosło 8,8 litra. To średnia dla całej populacji, obejmująca również dzieci i osoby, które nie piją alkoholu. W projekcie NPZ zapisano cel obniżenia spożycia do nie więcej niż 7,5 litra czystego alkoholu na mieszkańca rocznie do 2036 r. To zakładany wynik działań całego programu.
Pytanie o alkohol w gabinecie. Co oznacza dla pacjenta?
Lekarz rodzinny już dziś może zapytać o alkohol, jeśli ma to znaczenie dla oceny zdrowia pacjenta, rozpoznania przyczyny dolegliwości lub leczenia. Odpowiedź może pomóc mu spojrzeć na wyniki badań i przyjmowane leki w szerszym kontekście. Samo zadanie pytania nie oznacza podejrzenia uzależnienia. Pacjent, który obawia się swojego sposobu picia, może też sam poruszyć ten temat podczas wizyty i poprosić o wskazanie dostępnej pomocy. Lekarz rodzinny może omówić z nim sytuację oraz podpowiedzieć, gdzie szukać dalszego wsparcia.
Źródła:
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu