23 czerwca przypada Dzień Ojca, a wraz z życzeniami i prezentami wraca temat dostępu do szeregu świadczeń, ulg podatkowych i uprawnień, które mogą oznaczać nawet kilka tysięcy złotych dodatkowego wsparcia w ciągu roku. Część z nich przyznaje ZUS, część zależy od aktywności zawodowej rodziców, a niektóre przepadają, jeśli nie zostaną wykorzystane w określonym terminie.
Przepisy dają ojcom szerokie możliwości, z których można korzystać niezależnie od tego, czy dziecko dopiero przyszło na świat, czy ma już kilka lat. Najbardziej znany pozostaje urlop ojcowski, choć lista przywilejów jest znacznie dłuższa. Obejmuje ona także świadczenie 800 plus, program Aktywny Rodzic, ulgę prorodzinną, zasiłek opiekuńczy czy Kartę Dużej Rodziny.
Urlop ojcowski 2026. Ile trwa, komu przysługuje i do kiedy trzeba go wykorzystać?
Najbardziej charakterystycznym uprawnieniem pozostaje urlop ojcowski. Przysługuje on pracownikowi wychowującemu dziecko i wynosi dwa tygodnie, czyli 14 dni kalendarzowych. W czasie jego trwania ojciec otrzymuje zasiłek w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru, dlatego finansowo nie odczuwa przerwy w pracy.
Prawo to przysługuje niezależnie od tego, czy matka dziecka korzysta z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego. Można je wykorzystać jednorazowo albo podzielić na dwie części po siedem dni. Warunkiem jest pozostawanie w stosunku pracy i złożenie wniosku do pracodawcy najpóźniej siedem dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
Wielu rodziców odkłada decyzję o wykorzystaniu tego prawa, zakładając, że można wrócić do niego po kilku latach. Takiej możliwości nie ma. Zgodnie z obowiązującymi przepisami urlop ojcowski można wykorzystać do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. Po tym terminie uprawnienie wygasa.
Przykład
Jeśli córka przyszła na świat 15 sierpnia 2025 r., ojciec może wykorzystać swoje dwa tygodnie najpóźniej do 15 sierpnia 2026 r. Jeżeli tego nie zrobi, prawo przepada i nie podlega żadnemu ekwiwalentowi pieniężnemu.
Urlop rodzicielski dla ojca 2026. Ile trwa i kiedy przepada 9 tygodni?
Coraz więcej mężczyzn korzysta także z urlopu rodzicielskiego, który po zmianach wynikających z wdrożenia dyrektywy work-life balance przestał być rozwiązaniem wykorzystywanym niemal wyłącznie przez matki.
- Łączny wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi obecnie 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka oraz 43 tygodnie w przypadku ciąży mnogiej.
- Dziewięć tygodni stanowi część nieprzenoszalną, przeznaczoną wyłącznie dla drugiego rodzica. Jeżeli ojciec nie zdecyduje się na wykorzystanie swojego okresu, matka nie może go przejąć.
Podczas urlopu rodzicielskiego rodzic otrzymuje zasiłek. Wysokość świadczenia zależy od sposobu składania wniosku i może wynosić średnio:
- 70 proc. podstawy wymiaru albo
- 81,5 proc. przez cały okres urlopu, jeżeli rodzice złożą odpowiednie dokumenty w ciągu 21 dni po porodzie.
Największą zaletą tego rozwiązania jest możliwość elastycznego dzielenia się opieką nad dzieckiem. Coraz częściej spotyka się sytuacje, w których matka wraca do pracy wcześniej, a ojciec przez kilka tygodni przejmuje opiekę nad niemowlęciem.
800 plus przysługuje także ojcu. Świadczenie wynosi 9600 zł rocznie na jedno dziecko
Program Rodzina 800 plus jest kojarzony przede wszystkim z matkami, jednak przepisy nie przewidują żadnych ograniczeń dla ojców. Świadczenie przysługuje na każde dziecko do ukończenia 18. roku życia i nie jest uzależnione od dochodu rodziny. Wysokość wsparcia wynosi 800 zł miesięcznie, czyli 9600 zł rocznie na jedno dziecko. Przy dwójce dzieci kwota rośnie do 19 200 zł rocznie. Ojciec może samodzielnie złożyć wniosek za pośrednictwem:
- Platformy Usług Elektronicznych ZUS,
- bankowości elektronicznej,
- portalu Emp@tia lub
- aplikacji mZUS.
Pieniądze trafiają wyłącznie na konto bankowe. W przypadku rozwodu lub opieki naprzemiennej świadczenie może zostać podzielone między rodziców po połowie. Zdarza się również, że ojciec staje się jedynym beneficjentem programu, jeśli dziecko mieszka z nim na stałe.
Program Aktywny Rodzic 2026. Ile wynoszą świadczenia „Aktywnie w domu” i „Aktywni rodzice w pracy”?
Jednym z najnowszych elementów systemu wsparcia pozostaje program Aktywny Rodzic, który obejmuje trzy odrębne świadczenia. O ich przyznaniu decyduje przede wszystkim sposób sprawowania opieki nad dzieckiem i aktywność zawodowa rodziców.
- Największym zainteresowaniem cieszy się świadczenie „Aktywnie w żłobku”, dzięki któremu państwo pokrywa koszty pobytu dziecka w placówce do wysokości 1500 zł miesięcznie, a w przypadku dzieci posiadających orzeczenie o niepełnosprawności nawet do 1900 zł.
- Ojcowie mogą skorzystać także ze świadczenia „Aktywnie w domu”, które wynosi 500 zł miesięcznie. Program jest skierowany do rodzin wychowujących dzieci w wieku od 12. do 35. miesiąca życia, które nie korzystają z innych form wsparcia w ramach programu Aktywny Rodzic. Pieniądze mają pomóc w pokryciu codziennych kosztów opieki nad dzieckiem, niezależnie od tego, czy pozostaje ono pod opieką rodziców, dziadków czy niani.
- Dostępne jest również świadczenie „Aktywni rodzice w pracy”, w ramach którego ojcowie mogą otrzymać 1500 zł miesięcznie, a w przypadku dziecka z odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności nawet 1900 zł. Program został przygotowany z myślą o rodzicach aktywnych zawodowo i ma ułatwić godzenie pracy z wychowywaniem małego dziecka. Środki można przeznaczyć między innymi na opiekę sprawowaną przez nianię, członka rodziny lub inne rozwiązania pomagające rodzicom pozostać na rynku pracy.
Ważne
Ojciec ma dokładnie takie same prawa jak matka. Wniosek można złożyć elektronicznie do ZUS. Dla rodzin, które płacą za żłobek lub nianię, wsparcie oznacza oszczędności sięgające kilkunastu tysięcy złotych w skali roku.
Ulga na dziecko 2026. Ile wynosi ulga prorodzinna i kto może ją odliczyć?
Jednym z najczęściej pomijanych przywilejów pozostaje ulga prorodzinna rozliczana w rocznym zeznaniu podatkowym. Wysokość odliczenia zależy od liczby dzieci:
- na pierwsze i drugie dziecko przysługuje po 1112,04 zł rocznie,
- na trzecie dziecko przysługuje 2000,04 zł,
- na czwarte i każde kolejne dziecko przysługuje 2700 zł.
Rodzina wychowująca czworo dzieci może więc odliczyć ponad 6900 zł. Rodzice sami decydują, w jakich proporcjach podzielą ulgę. W praktyce często większą część odliczenia wykorzystuje ten rodzic, który osiąga wyższe dochody i odprowadza wyższy podatek. Przy jednym dziecku obowiązuje limit dochodów wynoszący 112 tys. zł rocznie dla małżonków rozliczających się wspólnie. Przy dwójce i większej liczbie dzieci ograniczenia już nie występują.
Zasiłek opiekuńczy na chore dziecko. Ile wynosi i ile dni przysługuje ojcu?
Kiedy dziecko zachoruje, obowiązek opieki nie spoczywa wyłącznie na matce. Ojciec może skorzystać z zasiłku opiekuńczego, który wypłaca ZUS. W przypadku dzieci do ukończenia 14 lat limit wynosi 60 dni w roku i jest wspólny dla obojga rodziców. Jeśli dziecko ukończyło 14 lat, zasiłek przysługuje przez maksymalnie 14 dni w roku. Taki sam limit obowiązuje również przy konieczności opieki nad innym chorym członkiem rodziny.
Przepisy przewidują również szczególne uprawnienia dla rodziców dzieci z niepełnosprawnościami. W przypadku chorego dziecka legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w wieku od 14 do 18 lat zasiłek opiekuńczy przysługuje przez maksymalnie 30 dni w roku.
Wysokość zasiłku wynosi 80 proc. podstawy wymiaru wynagrodzenia. Wniosek można złożyć elektronicznie, a pracodawca przekazuje dokumenty do ZUS. W wielu rodzinach rodzice dzielą się opieką podczas choroby dziecka. Dzięki temu nieobecności w pracy rozkładają się między oboje rodziców.
Karta Dużej Rodziny. Jakie zniżki przysługują ojcom wychowującym troje dzieci?
Rodzice wychowujący co najmniej troje dzieci mogą korzystać z Karty Dużej Rodziny, która uprawnia do zniżek w tysiącach punktów w całym kraju. Dokument otrzymuje zarówno matka, jak i ojciec. Karta jest przyznawana bez względu na wysokość dochodów. Można korzystać z niej w formie tradycyjnej lub elektronicznej poprzez aplikację mObywatel.
Posiadacze Karty Dużej Rodziny mogą liczyć między innymi na tańsze paliwo, zniżki na przejazdy kolejowe, bilety do instytucji kultury oraz rabaty w wielu sklepach i punktach usługowych. W przypadku dużych rodzin oszczędności liczone są nie w dziesiątkach, lecz w setkach złotych rocznie.
Samotny ojciec a PIT. Jak rozliczyć podatek i jakie świadczenia przysługują?
Samotne wychowywanie dziecka daje możliwość korzystniejszego rozliczenia PIT. Ojciec może rozliczyć podatek na takich samych zasadach jak małżonkowie, co często pozwala obniżyć należność wobec fiskusa. Preferencja przysługuje osobom samotnie wychowującym dzieci małoletnie, a także uczące się do 25. roku życia. Warunkiem jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem.
Samotni ojcowie mogą korzystać również ze świadczeń rodzinnych i dodatków uzależnionych od wysokości dochodów. W przypadku rodzin znajdujących się w trudniejszej sytuacji finansowej wsparcie może obejmować także dodatki mieszkaniowe czy świadczenia z pomocy społecznej.
Mama 4+ dla ojców. Kiedy mężczyzna może otrzymać świadczenie z ZUS?
Program rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego „Mama 4+” jest kierowany przede wszystkim do kobiet, które wychowały co najmniej czworo dzieci i nie wypracowały minimalnej emerytury. Przepisy przewidują jednak szczególne sytuacje, w których świadczenie może zostać przyznane również ojcu. Dotyczy to mężczyzn, którzy samodzielnie wychowali co najmniej czworo dzieci, gdy matka:
- zmarła,
- porzuciła rodzinę,
- długotrwale zaprzestała wychowywania potomstwa.
Wysokość świadczenia odpowiada minimalnej emeryturze i jest finansowana z budżetu państwa. Wniosek rozpatruje Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Takie przypadki nie należą do częstych, dlatego wielu ojców nawet nie zdaje sobie sprawy z istnienia tego rozwiązania.
Podstawa prawna
- Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.).
- Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
- Ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
- Ustawa z 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowaniu dziecka „Aktywny Rodzic”.
- Ustawa z 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny.
- Ustawa z 9 czerwca 2022 r. o zmianie Kodeksu pracy wdrażająca dyrektywę work-life balance.
- Ustawa z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu