MEN zmienia zasady karania nauczycieli. Nowa drabina kar, mediacja i szybsze postępowania

MEN uzasadnia zmiany m.in. skalą spraw i długością postępowań. Obecnie zawieszonych w pełnieniu obowiązków jest 250 nauczycieli, w tym dyrektorzy szkół. W 2025 r. postępowanie w drugiej instancji trwało średnio 13 miesięcy, a w skrajnych przypadkach na rozprawę czekano nawet 24 miesiące.

Jakie będą kary dyscyplinarne dla nauczycieli? Upomnienie i nagana osobno

Jedna z najważniejszych proponowanych zmian w projekcie nowelizacji Karty Nauczyciela dotyczy katalogu kar. Dziś ustawa przewiduje m.in. naganę z ostrzeżeniem. MEN proponuje rozdzielenie najłagodniejszych sankcji: w katalogu mają znaleźć się osobno upomnienie i nagana. Projekt pozostawia również surowsze kary – zwolnienie z pracy, zwolnienie połączone z zakazem zatrudnienia w zawodzie oraz wydalenie z zawodu nauczyciela. W efekcie komisja dostanie większe pole do różnicowania odpowiedzialności. Projekt przewiduje następującą drabinę kar:

• upomnienie;
• naganę;
• zwolnienie z pracy;
• zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczyciela przez okres od 6 miesięcy do 3 lat;
• wydalenie z zawodu nauczyciela.

Zmienić mają się również zasady zatarcia. Upomnienie ma zacierać się po roku, nagana i zwolnienie z pracy – po trzech latach, natomiast zwolnienie połączone z czasowym zakazem pracy w zawodzie – po pięciu latach. Terminy mają być liczone od dnia, w którym orzeczenie o ukaraniu stało się prawomocne.

Mediacja w sprawie nauczyciela. Kiedy będzie możliwa i ile może trwać?

Nowością jest mediacja. Dyrektor szkoły, a gdy sprawa dotyczy dyrektora – organ prowadzący - będzie mógł skierować do niej sprawę, jeśli występuje pokrzywdzony, a charakter zdarzenia pozwala wyjaśnić konflikt, ograniczyć jego skutki lub odbudować relacje. Udział ma być dobrowolny. Granica została postawiona wyraźnie: mediacji nie będzie można prowadzić, jeżeli czyn może nosić znamiona przestępstwa. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba niepełnoletnia, stroną mediacji – obok dziecka – będzie również rodzic, opiekun prawny albo osoba lub podmiot sprawujący pieczę zastępczą.

Sama procedura ma być stosunkowo krótka. Mediacja nie będzie mogła trwać dłużej niż 30 dni. Strony muszą zaakceptować mediatora, a po zakończeniu rozmów sporządzi on pisemne sprawozdanie. Jeżeli dojdzie do ugody, zostanie ona dołączona do dokumentacji. Ugoda może mieć znaczenie dla dalszego losu sprawy. Jeżeli nauczyciel dopuścił się czynu mniejszej wagi, projekt daje rzecznikowi możliwość umorzenia postępowania wyjaśniającego po skutecznej mediacji i zawarciu ugody, za zgodą organu, który powołał rzecznika.

Zobacz również

Wakacje 2027 podzielone na województwa? Jest decyzja MEN i konkretne daty

Naruszenie praw i dobra dziecka przez nauczyciela. Dyrektor będzie miał 14 dni na zawiadomienie

Najdelikatniejszy fragment reformy dotyczy spraw, w których mogło dojść do naruszenia praw i dobra dziecka. Projekt nie pozwala potraktować mediacji jako sposobu na zatrzymanie takiej sprawy na poziomie szkoły. Dyrektor, a w przypadku podejrzeń wobec dyrektora – organ prowadzący - ma zawiadamiać rzecznika dyscyplinarnego nie później niż w ciągu 14 dni od uzyskania informacji o podejrzeniu czynu, chyba że okoliczności bezspornie wskazują, że do niego nie doszło. Obowiązek zawiadomienia ma objąć również organ sprawujący nadzór pedagogiczny, jeśli uzyska odpowiednią informację podczas wykonywania nadzoru. Projekt wskazuje też precyzyjnie, co powinno znaleźć się w zawiadomieniu. Są to m.in.:

• dane nauczyciela i dziecka,
• opis zdarzenia,
• czas, miejsce, sposób i okoliczności czynu;
• informacja o tym, skąd pochodzi wiedza o zdarzeniu,
• wskazanie ewentualnych dowodów,
• informacja, czy sprawę skierowano do mediacji.

Ten kierunek zmian ma znaczenie także w świetle tegorocznych interwencji Rzeczniczki Praw Dziecka. W sierpniu 2026 r. RPD informowała np. o zaskarżeniu umorzenia sprawy, w której zarzuty wobec nauczyciela opisano bardzo ogólnie, bez wskazania konkretnych sytuacji, uczniów i czasu zdarzeń. Rzeczniczka argumentowała, że utrudniało to właściwą ocenę materiału.

Ile może trwać postępowanie dyscyplinarne nauczyciela? Rzecznik dostanie 7 dni na jego wszczęcie

MEN chce też przykręcić śrubę samym terminom. Po otrzymaniu polecenia od organu, który go powołał, rzecznik dyscyplinarny ma mieć 7 dni na wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Dzisiaj ustawa nie wyznacza takiego terminu. Ma to znaczenie, ponieważ zegar w sprawach dyscyplinarnych biegnie niezależnie od tempa pierwszych czynności. Po wszczęciu postępowania rzecznik ma co do zasady nie więcej niż trzy miesiące na skierowanie do komisji wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego albo na umorzenie sprawy. Zwłoka na początku zabiera więc czas potrzebny na zebranie i ocenę materiału.

Projekt próbuje również ograniczyć inne źródła przewlekłości:

• przewodniczący komisji będzie mógł połączyć powiązane sprawy do wspólnego rozpoznania,
• zmienią się reguły składania wniosków o wyłączenie członka składu orzekającego,
• w określonych sytuacjach postępowanie wyjaśniające będzie można zawiesić, gdy o ten sam czyn toczy się postępowanie karne lub w sprawie o wykroczenie.

Zobacz również

Nauczyciele nie będą musieli odpowiadać po godzinach. Nowa funkcja w e-dziennikach

Rzecznik dyscyplinarny dla nauczycieli będzie musiał mieć wykształcenie prawnicze

W projekcie jest jeszcze jedna ważna zmiana. MEN chce bowiem, aby rzecznikiem dyscyplinarnym mogła zostać wyłącznie osoba z wyższym wykształceniem prawniczym. Wymóg nie ma obejmować zastępców rzecznika.

Uzasadnienie tej decyzji znajduje się w danych zebranych przez ministerstwo. Przy komisjach pierwszej instancji na 351 osób pełniących funkcję rzecznika lub jego zastępcy wyższe wykształcenie prawnicze miało 2 rzeczników i 5 zastępców. Tymczasem w postępowaniach dyscyplinarnych stosuje się odpowiednio część przepisów kodeksu postępowania karnego, między innymi dotyczących dowodów, świadków czy biegłych.
Obecni rzecznicy nie stracą funkcji automatycznie w dniu wejścia ustawy w życie. Projekt przewiduje okres przejściowy: osoby niespełniające nowego wymagania będą mogły pracować do końca kadencji komisji, przy której zostały powołane.

Zawieszenie nauczyciela a wynagrodzenie. Po uniewinnieniu zwrot obejmie także dodatki i nadgodziny

Projekt porządkuje także przepisy dotyczące zawieszenia nauczyciela w pełnieniu obowiązków. Ten wątek jest szczególnie istotny, skoro według OSR obecnie zawieszonych jest 250 nauczycieli, w tym dyrektorzy. Jeżeli postępowanie karne lub dyscyplinarne skończy się uniewinnieniem albo umorzeniem z powodu braku dowodów winy, zmienione przepisy mają doprecyzować zasady zwrotu pieniędzy za czas zawieszenia. Zwrot ma obejmować nie tylko wstrzymaną część wynagrodzenia zasadniczego, lecz również dodatki oraz wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe.

Nauczyciel przed zatrudnieniem złoży oświadczenie o postępowaniu karnym i dyscyplinarnym

Zmiana dotknie również osoby, które dopiero chcą rozpocząć pracę w szkole. Przed nawiązaniem stosunku pracy nauczyciel będzie musiał złożyć oświadczenie, że nie toczy się przeciwko niemu postępowanie karne o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego ani postępowanie dyscyplinarne. Nie będzie to zwykła deklaracja do akt osobowych. Projekt przewiduje składanie jej pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenie, wraz z odpowiednią klauzulą.

Dyrektorzy już dziś korzystają z Centralnego Rejestru Orzeczeń Dyscyplinarnych. MEN wyjaśnia, że za pomocą wyszukiwarki CROD dostępnej w strefie pracownika SIO dyrektor może sprawdzić, czy PESEL nauczyciela lub kandydata znajduje się w rejestrze. Projekt dokłada więc kolejny element dotyczący sytuacji kandydata – jego własne oświadczenie o toczących się postępowaniach.

Zobacz również

Ile sal lekcyjnych musi mieć szkoła? Znamy odpowiedź resortu zdrowia

Kiedy zmiany w Karcie Nauczyciela wejdą w życie? Projekt wskazuje 1 września 2027 r.

Na razie żadna z opisanych zmian nie obowiązuje. Dokument datowany jest na 3 września 2026 r. i pozostaje projektem nowelizacji Karty Nauczyciela oznaczonym w wykazie prac legislacyjnych numerem UD410. W przedstawionej wersji projektu wpisano konkretną datę wejścia w życie wejścia w życie nowych przepisów: 1 września 2027 r. Do tego czasu projekt musi jednak przejść dalszą ścieżkę legislacyjną, a jego przepisy mogą jeszcze ulec zmianie.