Czy nauczyciel może odmówić pracy z nauczycielem współorganizującym?

Nauczyciel współorganizujący kształcenie jest często nazywany potocznie nauczycielem wspomagającym. Takie określenie może jednak prowadzić do błędnego przekonania, że jego zadanie ogranicza się do zajmowania się jednym dzieckiem. Jego rola jest znacznie szersza.

Zgodnie z przepisami nauczyciel współorganizujący może m.in. wspólnie z innymi nauczycielami prowadzić zajęcia edukacyjne, uczestniczyć w zajęciach prowadzonych przez innych nauczycieli oraz pomagać w doborze odpowiednich form i metod pracy z uczniem. Nie jest więc dodatkowym opiekunem przypisanym do konkretnego dziecka. Jest nauczycielem, który uczestniczy w organizacji kształcenia specjalnego.

Czy nauczyciel może powiedzieć: „Nie chcę go na swojej lekcji”?

To właśnie tutaj pojawia się najwięcej wątpliwości. Nauczyciel prowadzący lekcję nie może samodzielnie zdecydować, że nauczyciel współorganizujący nie będzie uczestniczył w jego zajęciach. Organizacja pracy nauczyciela współorganizującego należy do dyrektora szkoły. To dyrektor, uwzględniając potrzeby ucznia oraz organizację kształcenia specjalnego, ustala zajęcia, w których nauczyciel współorganizujący uczestniczy lub które prowadzi wspólnie z innymi nauczycielami. Oznacza to, że nauczyciel przedmiotu może mieć swoje uwagi dotyczące współpracy, ale nie może po prostu zakazać drugiemu nauczycielowi wejścia do klasy.

Kiedy nauczyciel współorganizujący powinien być na lekcji?

Nie ma zasady, zgodnie z którą nauczyciel współorganizujący musi automatycznie siedzieć na każdej lekcji ucznia z orzeczeniem. To ważne zarówno dla nauczycieli, jak i rodziców. Organizacja jego pracy powinna wynikać z potrzeb konkretnego ucznia, zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz organizacji pracy szkoły.

Przepisy pozwalają na różne formy działania. Nauczyciel współorganizujący może prowadzić zajęcia wspólnie z nauczycielem przedmiotu, uczestniczyć w jego lekcji, wspierać ucznia podczas zajęć albo realizować określone zajęcia samodzielnie – w zakresie przewidzianym przepisami i organizacją kształcenia.

Co robi nauczyciel współorganizujący?

Zadania nauczyciela współorganizującego obejmują m.in.:

• wspólne prowadzenie zajęć edukacyjnych z innymi nauczycielami,
• współpracę przy realizacji zintegrowanych działań i zajęć,
• wspieranie nauczyciela prowadzącego w dostosowaniu metod i form pracy,
• uczestniczenie w zajęciach prowadzonych przez innych nauczycieli,
• wspieranie ucznia w funkcjonowaniu podczas zajęć,
• współpracę z nauczycielami, specjalistami i rodzicami ucznia.

Nie oznacza to jednak, że nauczyciel współorganizujący przejmuje prowadzenie lekcji od nauczyciela przedmiotu.

Dwóch nauczycieli w jednej klasie. Kto prowadzi lekcję?

Obecność nauczyciela współorganizującego nie oznacza, że nauczyciel przedmiotu traci swoją rolę. Jeżeli na lekcji matematyki czy języka polskiego obecni są obaj nauczyciele, ich zadania powinny być tak zorganizowane, aby wzajemnie się uzupełniali.

Nauczyciel przedmiotu odpowiada za realizację zajęć zgodnie z programem nauczania, natomiast nauczyciel współorganizujący zapewnia wsparcie wynikające z potrzeb ucznia i pomaga stworzyć warunki do jego udziału w lekcji.

Dlatego nie powinno dochodzić do sytuacji, w której nauczyciel współorganizujący jest traktowany jak osoba „od jednego dziecka”, która ma jedynie pilnować ucznia albo wykonywać za niego zadania.

Skąd biorą się konflikty?

Problem może pojawić się wtedy, gdy szkoła nie określi jasno zasad współpracy. Nauczyciel prowadzący może mieć poczucie, że obecność drugiego pedagoga ogranicza jego samodzielność albo że ktoś ingeruje w sposób prowadzenia zajęć. Z kolei nauczyciel współorganizujący może uważać, że jest sprowadzany wyłącznie do roli indywidualnego opiekuna ucznia.

Konflikty mogą dotyczyć nawet pozornie prostych kwestii: kto wydaje polecenia, kto reaguje na trudne zachowanie ucznia, kto przygotowuje materiały, kto dostosowuje zadania i w jaki sposób obaj nauczyciele dzielą się pracą. Dlatego tak istotne jest ustalenie zasad współpracy.

Dyrektor powinien określić zasady współpracy

To dyrektor szkoły organizuje pracę nauczycieli i odpowiada za prawidłową realizację kształcenia specjalnego. Jeżeli w klasie pracuje nauczyciel współorganizujący, dyrektor powinien zadbać o jasny podział zadań i określić, w jakich zajęciach uczestniczy nauczyciel oraz w jakiej formie realizuje swoje obowiązki.

Nie oznacza to oczywiście, że nauczyciel przedmiotu nie ma nic do powiedzenia. Jego doświadczenia i uwagi dotyczące funkcjonowania klasy powinny być brane pod uwagę. Ostateczna decyzja dotycząca organizacji pracy należy jednak do dyrektora.

Co z uczniem z orzeczeniem?

W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego szkoła ma obowiązek zorganizować dla niego odpowiednie warunki nauki, wychowania i opieki, z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu. Dotyczy to także organizacji dodatkowego wsparcia.

W szkołach, w których uczą się m.in. uczniowie z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, albo z niepełnosprawnościami sprzężonymi, przepisy przewidują możliwość zatrudnienia nauczyciela posiadającego kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia. Dlatego konflikt pomiędzy nauczycielami nie może skutkować tym, że uczeń zostanie pozbawiony wsparcia, które zostało dla niego przewidziane.

Nie chodzi o to, żeby „było dwóch nauczycieli”

Sama obecność dodatkowego nauczyciela w klasie nie gwarantuje jeszcze dobrej edukacji włączającej. Kluczowa jest współpraca.

Informacje o problemach związanych z obecnością nauczycieli współorganizujących kształcenie na lekcjach opublikowała Strefa Edukacji. Kwestia ich zadań i organizacji pracy wynika natomiast bezpośrednio z przepisów dotyczących kształcenia specjalnego.