Opinia rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej może istotnie wpłynąć na sposób rozpoznawania sporów dotyczących sankcji kredytu darmowego. Jeśli stanowisko Daniela Spielmanna zostanie podzielone przez sędziów TSUE w wyroku, polskie sądy będą zobowiązane do samodzielnego badania całej umowy kredytowej pod kątem naruszeń obowiązków informacyjnych, nawet wtedy, gdy konsument nie wskazał wszystkich uchybień. To zmiana, która może przełożyć się zarówno na większą ochronę kredytobiorców, jak i wzrost liczby spraw trafiających do sądów.
Przedmiotem sprawy C-831/24 „Machski” jest kredyt konsumencki zawarty w 2017 r. na kwotę około 133 tys. zł. Kredytobiorca wystąpił przeciwko bankowi, twierdząc, że instytucja finansowa nie wywiązała się z części obowiązków informacyjnych przewidzianych w prawie unijnym i krajowym. W konsekwencji zażądał zastosowania sankcji kredytu darmowego oraz zwrotu około 43,5 tys. zł obejmujących m.in. odsetki, prowizję i składki ubezpieczeniowe. Sprawa trafiła do Sądu Rejonowego w Białymstoku, który skierował do TSUE pytania prejudycjalne dotyczące zakresu obowiązków sądu krajowego.
Rzecznik generalny Daniel Spielmann uznał, że sąd nie powinien ograniczać się wyłącznie do naruszeń wskazanych przez konsumenta. Powinien samodzielnie zbadać wszystkie elementy umowy wymagane przez art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE dotyczącej kredytu konsumenckiego. Przepis ten obejmuje rozbudowany katalog obowiązków informacyjnych nakładanych na kredytodawców.
Szersza kontrola umów kredytowych przez sądy
Jeżeli TSUE podzieli stanowisko rzecznika, zmieni się praktyka prowadzenia sporów o sankcję kredytu darmowego. Dotychczas w wielu sprawach konsumenci wskazywali konkretne naruszenia, a sąd koncentrował się głównie na ich analizie.
Nowe podejście oznaczałoby, że nawet gdy zarzuty kredytobiorcy okażą się nietrafne, sąd będzie musiał sprawdzić, czy w umowie nie wystąpiły inne nieprawidłowości mogące uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Jednocześnie sąd mógłby wykryć dodatkowe uchybienia, których sam konsument nie dostrzegł.
Jak podkreśla cytowana przez Prawo.pl Karolina Pilawska z kancelarii Pilawska Zorski Adwokaci, obowiązek ten miałby istnieć niezależnie od tego, czy kredytobiorca korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej. Wynika to z założenia, że konsument pozostaje słabszą stroną relacji z instytucją finansową, dysponuje mniejszą wiedzą oraz nie ma realnego wpływu na treść przygotowanej wcześniej umowy.
Oczekiwanie Sądu Najwyższego na rozstrzygnięcie TSUE
Znaczenie sprawy wykracza poza pojedynczy spór. Na stanowisko Trybunału oczekuje również Sąd Najwyższy, który zawiesił rozpoznanie sprawy III CZP 15/25. Jedno z pytań przedstawionych w tym postępowaniu dotyczy właśnie zakresu obowiązków sądu przy badaniu przesłanek zastosowania sankcji kredytu darmowego.
W praktyce przyszły wyrok TSUE może więc wpłynąć nie tylko na rozstrzygnięcia w indywidualnych sprawach, ale również na kształt orzecznictwa krajowego w kolejnych latach.
Związek Banków Polskich apeluje o ostrożność
Sektor bankowy zwraca uwagę, że opinia rzecznika generalnego nie jest jeszcze wyrokiem. Związek Banków Polskich podkreśla, że dokument ma charakter pomocniczy i nie wiąże składu orzekającego TSUE.
Przedstawiciele sektora wskazują również, że każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Kluczowe pozostanie ustalenie, czy konkretne uchybienie rzeczywiście miało wpływ na możliwość prawidłowej oceny zobowiązania przez klienta. ZBP przypomina także, że w przeszłości zdarzały się sytuacje, gdy Trybunał wydawał wyroki odmienne od wcześniejszych opinii rzeczników generalnych.
Kolejna fala pozwów o sankcję kredytu darmowego
Prawnicy reprezentujący konsumentów nie ukrywają, że ewentualne potwierdzenie stanowiska rzecznika przez TSUE może znacząco zwiększyć liczbę pozwów.
Już po wcześniejszych orzeczeniach dotyczących kredytów konsumenckich zainteresowanie sankcją kredytu darmowego wyraźnie wzrosło. Szczególnie duże znaczenie miał wyrok TSUE w sprawie C-472/23 oraz późniejsze rozstrzygnięcia dotyczące obowiązków informacyjnych kredytodawców.
Eksperci wskazują, że nowa wykładnia mogłaby skłonić kredytobiorców do częstszego kwestionowania umów, a banki do ponownej analizy stosowanych wzorców dokumentów.
Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje się na wzrost liczby spraw
Perspektywa zwiększonego napływu pozwów jest dostrzegana również przez administrację publiczną. Ministerstwo Sprawiedliwości analizuje rozwiązania, które mogłyby usprawnić prowadzenie postępowań dotyczących sankcji kredytu darmowego.
Jednym z rozważanych kierunków jest pełna elektronizacja takich postępowań. Według informacji opisywanych przez Prawo.pl temat był omawiany podczas konsultacji z prezesami sądów apelacyjnych w związku z przewidywanym wzrostem liczby spraw po kolejnych orzeczeniach TSUE dotyczących kredytów konsumenckich.
Sankcja kredytu darmowego coraz ważniejsza dla rynku finansowego
Spór dotyczący obowiązków informacyjnych banków staje się jednym z najważniejszych obszarów sporów konsumenckich w Polsce. Potwierdzenie opinii rzecznika generalnego przez TSUE mogłoby oznaczać, że sądy będą zobowiązane do znacznie bardziej aktywnej kontroli umów kredytowych niż obecnie.
Dla kredytobiorców oznaczałoby to łatwiejsze dochodzenie roszczeń, natomiast dla sektora finansowego konieczność jeszcze dokładniejszego konstruowania umów i realizowania obowiązków informacyjnych wynikających z prawa unijnego. Ostateczny kierunek zmian wyznaczy jednak dopiero wyrok TSUE w sprawie C-831/24, którego publikacji rynek będzie oczekiwał w najbliższych miesiącach.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu