Jeżeli osoba nie pobiera emerytury ani renty, rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje w wysokości najniższej emerytury. Od 1 marca 2026 r. wynosi ona 1978,49 zł i podlega corocznej waloryzacji. Jest to alternatywne świadczenie dla emerytury głównie dla matek, które wychowały co najmniej czworo dzieci. Świadczenie to ma za zadanie przeciwdziałać ubóstwu kobiet, które skończyły co najmniej 60 lat i mężczyzn, którzy skończyli co najmniej 65 lat. I nie zgromadzili odpowiednich składek emerytalnych/stażu pracy, aby mieć godziwą emeryturę. Jest tu domniemanie, że brak emerytury jest konsekwencją trudu wychowania co najmniej czwórki dzieci.
Świadczenie przyznaje uznaniowo Prezes ZUS i wiele jego decyzji jest z sukcesem kwestionowanych w WSA i NSA przez kobiety, którym odmówiono świadczeń. W zasadzie Prezes ZUS zawsze wygrywa tylko wtedy, gdy dziecko zmarło np. w wieku 5 lat - świadczenie przysługuje za wychowanie dziecka do pełnoletności.
Jak Prezes ZUS widzi rodzicielskie świadczenie uzupełniające?
W wyroku o danych:
II SA/Wa 2293/21 - Wyrok WSA w Warszawie 2022-02-23
Prezes ZUS odmówił świadczenia kobiecie, która urodziła dwoje dzieci. Ponadto, postanowieniem sądu została ustanowiona rodziną zastępczą dla trójki małoletnich dzieci w wieku 14, 12 i 10 lat.
W ocenie Prezesa ZUS nie można zatem uznać, by został spełniony warunek konieczny do przyznania prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego w postaci wychowania czworga dzieci, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. W związku z powyższym, w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym, brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Sąd się z tym stanowiskiem nie zgodził i orzekł:
W kontekście powyższego stwierdzenia organu należy ponownie podkreślić, że czynności podejmowane w toku wychowania nie w każdym przypadku muszą mieć początek w chwili urodzenia dziecka, gdyż o świadczenie może ubiegać się również matka, która stała się rodziną zastępczą, jak w niniejszej sprawie.
W realiach niniejszej sprawy, organ powinien zatem rozważyć, czy czynności podejmowane przez skarżącą względem trójki dzieci dla których została ustanowiona w 1992 r. rodziną zastępczą doprowadziły do ich wychowania, czyli do uzyskania przez nich względnej samodzielności w ich bieżącym funkcjonowaniu, w grupie społecznej, w społeczeństwie.
Świadczenie także dla rodziców zastępczych
Wsparcie dla tego świadczenia NSA udzielił rodzicom zastępczym:
Dane wyroku: III OSK 2517/24 - Wyrok NSA, Data orzeczenia 2025-01-10 link do wyroku
Czynności podejmowane w toku wychowania nie w każdym przypadku muszą mieć początek w chwili urodzenia dziecka. O świadczenie może ubiegać się bowiem również matka, która przysposobiła dziecko, stała się rodziną zastępczą, czy też rozpoczęła faktyczną opiekę nad dziećmi współmałżonka lub innymi, a w tych przypadkach początek czynności podejmowanych w toku wychowania może dotyczyć dzieci starszych. Możliwa jest zatem i taka sytuacja w której osoba w chwili przysposobienia, ustanowienia rodziny zastępczej, czy też będąca dzieckiem współmałżonka jest już nastolatkiem, a do uzyskania pełnoletniości pozostał stosunkowo krótki okres. Stąd też dokonując wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, a konkretnie przesłanki "wychowała", należy mieć na uwadze bardzo różne, ale dopuszczone przez ustawodawcę, okoliczności faktyczne sprawy, a to oznacza, że efektem wykładni powinno być takie rozumienie przesłanki, które będzie przydatne w bardzo różnorodnych stanach faktycznych. Dlatego też nie można wprowadzać konkretnych ram czasowych dla ustalenia przesłanki "wychowała", ale w każdym konkretnym przypadku należy ustalać, czy czynności podejmowane względem dziecka przez matkę doprowadziły do jego wychowania, czyli do doprowadzenia własnym działaniem do względnej samodzielności w jego bieżącym funkcjonowaniu, czy też z uwagi na wiek dziecka (np. kilkulatek) ten proces nie został zakończony, lub też z uwagi na wiek dziecka (np. nastolatek), w którym matka rozpoczęła dopiero wykonywanie tych czynności, nie można przyjąć, że spełniła przesłankę wychowania, gdyż ze względu na długość okresu opieki sprawowanej przez inną osobę dziecko zostało wychowane przez tę osobę.
Z powyższego wynika, że po pierwsze, wykluczony został jakikolwiek automatyzm w kwestii wykładni pojęcia "wychowania", a tym samym wyłączona została możliwość abstrakcyjnego ustalenia jego znaczenia, po drugie, jego wykładnia wymaga konieczność indywidualnego badania każdej sprawy i uwzględniania w ramach wykładni operatywnej dyrektyw systemowo-funkcjonalnych, które jednak nie mogą prowadzić do wyniku rozszerzającego.
Podstawy prawne dla świadczenia
Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym - link do ustawy
Art. 3. 1. Świadczenie może być przyznane:
1) matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci;
2) ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę.
Prezes ZUS może odmówić przyznania świadczenia:
1) osobie, którą sąd pozbawił władzy rodzicielskiej lub której sąd ograniczył władzę rodzicielską przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej;
2) w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci.
6. Świadczenie nie przysługuje osobie, która jest tymczasowo aresztowana lub odbywa karę pozbawienia wolności.
Jakie warunki musi spełnić osoba, aby otrzymać świadczenie?
Rodzicielskie świadczenie uzupełniające może zostać przyznane osobie, która nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania oraz jest:
- matką, która ukończyła 60 lat i urodziła oraz wychowała lub wyłącznie wychowała co najmniej 4 dzieci,
- ojcem, który ukończył 65 lat i wychował co najmniej 4 dzieci, jeżeli matka dzieci zmarła, porzuciła je lub przez dłuższy czas ich nie wychowywała.
Warunek urodzenia i wychowania lub wyłącznie wychowania dzieci dotyczy dzieci własnych osoby, dzieci jej współmałżonka, dzieci przysposobionych lub dzieci przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyłączeniem rodziny zastępczej zawodowej.
Aby osoba mogła otrzymać świadczenie, musi mieszkać w Polsce i posiadać tutaj ośrodek interesów życiowych przez co najmniej 10 lat (po ukończeniu 16. roku życia), a także posiadać:
- obywatelstwo polskie albo
- obywatelstwo jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) i prawo pobytu lub prawo stałego pobytu w Polsce, albo
- zalegalizowany pobyt w Polsce (w przypadku cudzoziemca).
Jakie dokumenty i informacje należy dołączyć do wniosku o rodzicielskie świadczenie uzupełniające?
Do wniosku o rodzicielskie świadczenie uzupełniające należy dołączyć:
- informację o numerach PESEL dzieci,
- oświadczenie dotyczące sytuacji osobistej, rodzinnej, majątkowej i materialnej osoby,
- zagraniczny dokument stanu cywilnego potwierdzający urodzenie dziecka – jeżeli akt urodzenia dziecka nie został sporządzony w polskim rejestrze stanu cywilnego,
- orzeczenie sądu o powierzeniu sprawowania pieczy zastępczej nad dzieckiem,
- inne dokumenty mogące mieć wpływ na przyznanie świadczenia.
Druk oświadczenia dostępny jest w salach obsługi klientów w placówkach oraz na stronie www.zus.pl.
W oświadczeniu osoba składająca wniosek potwierdza w szczególności, czy:
- urodziła lub urodził co najmniej 4 dzieci,
- wychowała lub wychował co najmniej 4 dzieci,
- występowały przerwy w wychowywaniu dzieci, a jeśli tak – jak długie i z jakich przyczyn,
- posiada lub posiadała/posiadał ograniczone prawa rodzicielskie albo została lub został ich pozbawiony,
- mieszka w Polsce i po ukończeniu 16. roku życia posiada tutaj ośrodek interesów życiowych (w rozumieniu art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych), a jeśli tak – wskazuje okres spełniania tego warunku,
- ma ustalone prawo do emerytury lub renty,
- pobiera emeryturę lub rentę,
- uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej,
- posiada gospodarstwo rolne, a jeśli tak – jaka jest jego powierzchnia,
- uzyskuje dochód z działów specjalnych produkcji rolnej,
- uzyskuje inne dochody,
- przebywa w areszcie śledczym lub zakładzie karnym.
Kto rozpatruje wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające?
Wniosek o rodzicielskie świadczenie uzupełniające rozpatruje prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Po rozpatrzeniu wniosku osoba składająca otrzymuje decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia albo o jego odmowie.
W przypadku osób, które podlegały ubezpieczeniu społecznemu rolników i nie pobierają emerytury lub renty wyłącznie z ZUS, wniosek rozpatruje prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.
Wysokość rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego>
Jeżeli osoba nie pobiera emerytury ani renty, rodzicielskie świadczenie uzupełniające przysługuje w wysokości najniższej emerytury.
Od 1 marca 2026 r. wynosi ona 1978,49 zł i podlega corocznej waloryzacji.
Jeżeli osoba pobiera emeryturę lub rentę w wysokości niższej niż najniższa emerytura, rodzicielskie świadczenie uzupełniające stanowi dopełnienie do wysokości najniższej emerytury. Oznacza to, że jego wysokość odpowiada różnicy między najniższą emeryturą a wysokością pobieranej emerytury lub renty.
Ważne
WAŻNE
Wysokość świadczenia po waloryzacji nie może być wyższa niż najniższa emerytura. W przypadku przyznania świadczenia jako dopełnienia do najniższej emerytury łączna kwota emerytury lub renty oraz rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie może przekroczyć wysokości najniższej emerytury.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu