Nowa Rzecznik Praw Obywatelskich wybrana. Sejm decyduje też o surowszych karach na granicach i uderza w banderyzm

1. Zerowy PIT dla marynarzy i pracowników offshore

Stan legislacyjny: Trafi do podpisu Prezydenta RP (Sejm zaakceptował poprawki Senatu)

Sejm ostatecznie zaakceptował poprawki Senatu do nowelizacji ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wsparcia przedsiębiorstw żeglugowych oraz stworzenia warunków ich funkcjonowania pod polską banderą. Senackie modyfikacje miały charakter doprecyzowujący i techniczno-legislacyjny.

Co zmienia ustawa?

Nowe przepisy wprowadzają zerowy podatek PIT dla marynarzy oraz pracowników zatrudnionych na statkach obsługujących dynamicznie rozwijający się sektor offshore (morskiej energetyki wiatrowej). Dodatkowo, armatorzy i zarządcy statków uzyskają możliwość wyboru opodatkowania podatkiem tonażowym zamiast klasycznego podatku CIT. Preferencyjny system obejmie nie tylko jednostki pod polską banderą, lecz także statki pływające pod banderami państw UE i EOG. Dodatkowo ustawa wdraża poprawki do międzynarodowej Konwencji o pracy na morzu (m.in. gwarantując marynarzom dostęp do internetu, bezpłatnego wyżywienia i wody pitnej).

Uwaga: Wejście w życie przepisów podatkowych wymaga jeszcze akceptacji Komisji Europejskiej w zakresie pomocy publicznej.

2. Deweloperzy zmuszeni do ujawniania cen mieszkań na dane.gov.pl

Stan legislacyjny: Trafi do podpisu Prezydenta RP (Sejm poparł poprawki Senatu)

Sejm przegłosował poprawki Senatu o charakterze uściślającym do nowelizacji ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego oraz Deweloperskim Funduszu Gwarancyjnym.

Co zmienia ustawa?

Zgodnie z nowymi przepisami, deweloperzy będą bezwzględnie zobowiązani do udostępniania informacji o cenach i metrażach oferowanych nieruchomości na rządowym portalu dane.gov.pl przy użyciu ustrukturyzowanego formatu danych przeznaczonego do odczytu maszynowego. Format ten zostanie określony w rozporządzeniu Ministra Cyfryzacji. Dotychczas stosowanie tego standardu było jedynie rekomendowane. Brak dostosowania się do nowych wytycznych będzie traktowany jako czyn nieuczciwej konkurencji oraz praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów, co zagrożone jest karą finansową do 10 proc. rocznego obrotu firmy. Ustawa wejdzie w życie 3 miesiące po ogłoszeniu.

3. Rewolucja w walce z wykluczeniem komunikacyjnym i ochrona kontrolerów

Stan legislacyjny: Ustawa uchwalona przez Sejm (Trafi do Senatu)

Sejm uchwalił rządowy projekt nowelizacji ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. Za przyjęciem rewolucyjnych przepisów głosowało 237 posłów, 195 było przeciw, a 10 się wstrzymało.

Co zmienia ustawa?

Nowela nakłada na samorządy sztywne minima dotyczące liczby połączeń realizowanych w dni powszednie (minimum 4 pary połączeń) i wolne (minimum 2 pary połączeń) na szczeblach wojewódzkim, powiatowym i gminnym. Wprowadzono pojęcie "przejazdu na żądanie" jako elastycznego transportu realizowanego autami osobowymi (do 9 osób) na terenach wyludniających się. Marszałkowie województw zyskują status integratorów sieci połączeń, a Fundusz rozwoju przewozów autobusowych zmienia nazwę na Fundusz przeciwdziałania wykluczeniu transportowemu (z dopłatami dla miast do 50 tys. mieszkańców). Co ważne dla bezpieczeństwa pracowników transportu, kontrolerzy biletów otrzymają pełną ochronę prawną należną funkcjonariuszom publicznym.

4. Przełomowe zmiany w podatku VAT: Sprawdzenie statusu do 5 lat wstecz

Stan legislacyjny: Ustawa uchwalona przez Sejm (Trafi do Senatu)

Zdecydowanym poparciem posłów (420 za, 21 przeciw) cieszyła się nowelizacja ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników.

Co zmienia ustawa?

Najbardziej wyczekiwanym ułatwieniem dla biznesu jest możliwość zweryfikowania statusu podatnika VAT w oficjalnym wykazie aż do 5 lat wstecz (dotychczas można było to zrobić wyłącznie na dzień bieżący). Nowela wprowadza też tzw. "skład VAT" ułatwiający rozliczenia w obrocie międzynarodowym oraz doprecyzowuje zasady opodatkowania energii elektrycznej dostarczanej poza systemem przesyłowym. Równolegle uszczelniono system: rozszerzono odpowiedzialność solidarną nabywcy m.in. za transakcje z podmiotami nieistniejącymi oraz na wybrane usługi niematerialne (np. doradcze, reklamowe, księgowe) powyżej kwoty 15 tys. zł. Nowe prawo umożliwia też e-odprawy celne przez narzędzia KAS.

5. Walka z oszustwami i fałszowaniem żywności: IJHARS sprawdzi internet

Stan legislacyjny: Ustawa uchwalona przez Sejm (Trafi do Senatu)

Posłowie niemal jednogłośnie (421 głosów za, przy 21 wstrzymujących się) przyjęli nowelizację ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych.

Co zmienia ustawa?

Do polskiego systemu prawnego wchodzi oficjalna definicja „oszustwa żywnościowego”, rozumianego jako celowe wprowadzanie do obrotu zafałszowanych artykułów dla korzyści majątkowej. Inspektorzy IJHARS zyskują potężne narzędzie: będą mogli kontrolować nie tylko etykiety na produktach fizycznych, ale również opisy na stronach internetowych, w e-sklepach, reklamach oraz ulotkach. Za dystrybucję zafałszowanej żywności wprowadzono bezpośrednią odpowiedzialność karną (grzywny, kara ograniczenia lub pozbawienia wolności).

6. Ścieki komunalne schłodzą polskie elektrownie

Stan legislacyjny: Ustawa uchwalona przez Sejm (Trafi do Senatu)

Sejm uchwalił poselską nowelizację ustawy Prawo wodne (258 głosów za, 2 przeciw, 183 wstrzymujące się).

Co zmienia ustawa?

Nowelizacja ułatwi transformację energetyczną i ochronę zasobów hydrologicznych, umożliwiając elektrowniom i elektrociepłowniom wykorzystanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych do procesów chłodniczych. Pozwoli to znacząco zredukować pobór czystej wody z polskich rzek. Ustawa precyzuje status prawny takiej wody po procesie chłodzenia (będzie klasyfikowana jako woda pochłodnicza), reguluje wydawanie pozwoleń wodnoprawnych i naliczanie opłat stałych przez Wody Polskie. Wydłużono też do 1 stycznia 2030 r. termin na montaż wymaganych urządzeń pomiarowych dla podmiotów pobierających wodę lub odprowadzających ścieki.

7. Regulacja reklam politycznych i walka z nielegalnym targetowaniem

Stan legislacyjny: Projekt skierowany do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka

W głosowaniu nad senackim projektem ustawy o organach właściwych i postępowaniach w sprawie reklamy politycznej posłowie odrzucili wniosek o jego odrzucenie w pierwszym czytaniu (203 głosy za odrzuceniem, 241 przeciw). Dokument trafił do dalszych prac sejmowych.

Co zakłada projekt?

Projekt ma dostosować polski porządek prawny do unijnego rozporządzenia z 2024 roku dotyczącego usług reklamy politycznej. Tworzy on zintegrowany system nadzoru nad przejrzystością finansowania i targetowania reklam politycznych w sieci. Kluczową rolę koordynującą (krajowy punkt kontaktowy) powierzono Państwowej Komisji Wyborczej (PKW). W realizację zadań kontrolnych zaangażowane będą wyspecjalizowane urzędy: UKE (nadzór nad dostawcami łączności), KRRiT (nadzór nad dostawcami usług medialnych i wideo), UOKiK (ochrona konkurencji i konsumentów poza zakresem UKE/KRRiT) oraz Prezes UODO (przetwarzanie danych osobowych pod targetowanie reklam). Organy będą mogły nakładać kary, wydawać ostrzeżenia lub wnioskować do PKW o wysokie administracyjne kary pieniężne. Komisja ma czas na przedstawienie sprawozdania do 15 września.

8. Uchwała upamiętniająca ofiary ludobójstwa na ziemiach wschodnich II RP

Stan legislacyjny: Uchwała przyjęta jednogłośnie przez Sejm

W podniosłej atmosferze posłowie jednogłośnie przyjęli uchwałę w sprawie uczczenia pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej (Wołyń i Galicja Wschodnia).

Treść i znaczenie uchwały:

Sejm złożył głęboki hołd bezbronnym cywilom brutalnie zamordowanym przez formacje OUN-UPA, SS-Galizien i inne jednostki nacjonalistyczne. W uchwale podziękowano żołnierzom AK, Batalionów Chłopskich oraz członkom samoobrony za walkę w obronie rodaków, a także wyrażono najwyższy szacunek dla "Sprawiedliwych Ukraińców", którzy ratowali polskie rodziny. Posłowie wyrazili stanowczy apel o kontynuowanie bezwarunkowych prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych (określając je jako obowiązek humanitarny, który nie może być zakładnikiem bieżącej polityki) oraz zaapelowali do historyków i publicystów o nieuleganie relatywizacji zbrodni ludobójstwa. Jednocześnie uchwała potwierdza wolę przyjacielskiego współżycia z narodem ukraińskim w duchu papieskiego pojednania i prawdy historycznej.

9. Sylwia Gregorczyk-Abram powołana na Rzecznika Praw Obywatelskich

Stan legislacyjny: Uchwała podjęta przez Sejm (Kandydatura trafi teraz do Senatu)

Sejm powołał mec. Sylwię Gregorczyk-Abram na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich. W głosowaniu wzięło udział 433 posłów. Kandydatka popierana przez Koalicję Obywatelską i Lewicę zdobyła 233 głosy poparcia, pokonując zgłoszonego przez PiS Adama Borowskiego (177 głosów). Przeciwko obojgu kandydatom opowiedziało się 23 posłów.

Kim jest nowa kandydatka na RPO?

Sylwia Gregorczyk-Abram to znana adwokatka, obrończyni praw człowieka oraz współzałożycielka inicjatywy „Wolne Sądy” i Komitetu Obrony Sprawiedliwości (KOS). Od maja 2025 roku przewodniczyła również resortowej komisji badającej mechanizmy represji wobec działaczy społecznych w latach 2015-2023. Jeśli Senat wyrazi wymaganą prawem zgodę, zastąpi ona na stanowisku prof. Marcina Wiącka, którego kadencja upływa 23 lipca.

10. Koniec z gigantycznymi kolejkami do urn: Kluczowe reformy Kodeksu wyborczego

Stan legislacyjny: Projekt skierowany do prac w sejmowej komisji nadzwyczajnej

Sejm nie zgodził się na odrzucenie w pierwszym czytaniu senackiego projektu nowelizacji Kodeksu wyborczego oraz ustawy o referendum lokalnym (za odrzuceniem głosowało 206 posłów, przeciw było 236). Projekt został skierowany do sejmowej komisji nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach.

Co zakłada nowelizacja?

• Mniejsze obwody wyborcze: Aby wyeliminować problem gigantycznych kolejek do lokali wyborczych (jak te na wrocławskim Jagodnie w 2023 r.), maksymalna liczba mieszkańców przypadająca na jeden stały obwód głosowania zostanie obniżona z 4 tys. do 3 tys. osób.
• Mężowie zaufania bez diety: Na wniosek Państwowej Komisji Wyborczej zlikwidowana zostanie możliwość pobierania diet przez mężów zaufania – ich działalność ma mieć charakter czysto społeczny.
• Zmiana liczby posłów w okręgach: PKW ma corocznie określać liczbę mandatów do obsadzenia w danym okręgu wyborczym, dostosowując ją do aktualnych zmian demograficznych (zmiany ludności zaszły w 23 okręgach). W przypadku braku decyzji PKW, obowiązek ten przejmie Naczelny Sąd Administracyjny (NSA).
• Komisarze i komisje okręgowe: Podniesiona zostanie poprzeczka kwalifikacyjna dla członków okręgowych komisji (zamiast osób z samym wykształceniem prawniczym zasiadać w nich będą czynni adwokaci, radcy prawni i notariusze). Ponadto komisarze wyborczy (od 2 do 6 na województwo) będą powoływani wyłącznie spośród czynnych lub emerytowanych sędziów do 70. roku życia.

11. Ochrona jak dla funkcjonariusza publicznego. Przełomowe zmiany w Prawie o adwokaturze

Stan legislacyjny: Ustawa uchwalona przez Sejm (Trafi do Senatu)

Sejm uchwalił nowelizację Prawa o adwokaturze (239 głosów za, 1 przeciw, 199 wstrzymujących się – w tym większość z klubu PiS).

Co zmienia ustawa?

• Status funkcjonariusza publicznego: Adwokaci podczas i w związku z wykonywaniem swoich obowiązków zawodowych uzyskają ochronę prawną przewidzianą w Kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych.
• Walka z podszywaniem się pod prawników: Wprowadzono surowe kary (grzywny od 5 tys. do 200 tys. zł lub karę ograniczenia wolności) za bezprawne posługiwanie się tytułem zawodowym adwokata, nieuprawnione używanie oznaczeń typu „kancelaria adwokacka” czy bezprawne używanie togi i godła adwokatury.
• Cyfryzacja samorządu: Naczelna Rada Adwokacka (NRA) zostanie zobowiązana do prowadzenia w pełni jawnego, ogólnokrajowego rejestru adwokatów i aplikantów. Umożliwiono także odbywanie posiedzeń samorządu adwokackiego w trybie hybrydowym lub zdalnym.
• Nowe zadania: Samorząd uzyskał uprawnienia organizacji pozarządowej/społecznej w postępowaniach przed sądami (KPC, KPK, PPSA) i będzie mógł oficjalnie występować w obronie zbiorowych interesów adwokatury oraz organizować mediacje.

12. Odciążenie sądów rejestrowych: Koniec z paraliżem przy wykreślaniu zastawów

Stan legislacyjny: Trafi do podpisu Prezydenta RP (Sejm przyjął dwie poprawki Senatu)

Sejm poparł dwie z trzech poprawek Senatu do nowelizacji przepisów o zastawie rejestrowym przygotowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Wszystkie poprawki miały charakter redakcyjno-legislacyjny. Ustawa trafi teraz na biurko prezydenta i wejdzie w życie po upływie 9 miesięcy od ogłoszenia.

Co zmienia ustawa?

Nowe przepisy mają rozwiązać gigantyczny problem paraliżu sądów rejestrowych, które zmagają się z koniecznością ręcznego wykreślenia setek tysięcy przeterminowanych zastawów rejestrowych sprzed 2009 r. (gdy nie obowiązywały ułatwienia dotyczące doręczeń). Zgodnie z nowelą, wygasły po 20 latach zastaw rejestrowy będzie uznawany za wykreślony z mocy prawa, bez konieczności kłopotliwego doręczania postanowień stronom (co wcześniej paraliżowało proces np. w przypadku śmierci dłużnika lub zmiany jego adresu). Przedłużenie zastawu (maksymalnie o 10 lat) będzie wymagało aktywnej inicjatywy stron i zgłoszenia zmiany umowy do rejestru.

13. Drastyczne kary za nielegalne przekraczanie granic i uderzenie w ideologię banderyzmu

Stan legislacyjny: Projekt skierowany do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka

Sejm zdecydował o skierowaniu prezydenckiego projektu noweli ustawy o IPN oraz Kodeksu karnego do prac w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Odrzucono wniosek o przejście od razu do drugiego czytania (199 głosów za, 241 przeciw).

Co zakłada projekt?

• Ochrona granicy państwowej: Projekt drastycznie podwyższa kary za nielegalne przekraczanie granicy oraz za pomocnictwo w tym procederze. Górna granica kary za bezprawne przekroczenie granicy wzrośnie z 3 do 5 lat więzienia. Z kolei za organizowanie nielegalnego przekraczania granicy RP innym osobom grozić będzie kara od 2 do aż 12 lat pozbawienia wolności.
• Kary za propagowanie ideologii OUN-B i UPA: W Kodeksie karnym ma pojawić się nowy zapis przewidujący karę do 3 lat więzienia za publiczne propagowanie ideologii Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (frakcja Stepana Bandery) oraz Ukraińskiej Powstańczej Armii, a także wszelkich ideologii nawołujących do użycia przemocy w życiu politycznym.
• Doprecyzowanie pojęć w ustawie o IPN: Projekt ma na celu uściślenie definicji zbrodni dokonanych przez członków ukraińskich formacji kolaborujących z Trzecią Rzeszą, co ma zapobiegać rozpowszechnianiu kłamstw historycznych.

14. Opłaty do KNF uiszczane z góry

Stan legislacyjny: Trafi do podpisu Prezydenta RP (Sejm przyjął część poprawek Senatu)

Sejm przyjął dwie z sześciu poprawek Senatu o charakterze doprecyzowującym (dotyczących m.in. wniosków składanych w okresie vacatio legis) do ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z opłatami uiszczanymi na rzecz Komisji Nadzoru Finansowego. Ustawa trafi teraz do podpisu prezydenta.

Co zmienia ustawa?

Zmienia się sposób wnoszenia opłat za wnioski o wydanie zezwoleń, zgód oraz wpisów do rejestrów prowadzonych przez KNF. Od teraz podmioty nadzorowane będą musiały uiścić opłatę z góry, w momencie składania wniosku, a nie – jak dotychczas – po zakończeniu procedury. Rząd liczy, że nowe rozwiązanie ukróci praktykę składania niedbale przygotowanych lub wadliwych wniosków, co odciąży urzędników i skróci czas oczekiwania na decyzje. Ustawa wprowadza także stałą opłatę (równowartość 4,5 tys. euro) za rozpatrywanie zawiadomień o zamiarze objęcia akcji domów maklerskich oraz Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych (TFI).

15. Rewolucja w żłobkach i klubach dziecięcych. Nowe punkty opieki dziennej

Posłowie przytłaczającą większością głosów (430 za, 1 przeciw, 13 wstrzymujących się) uchwalili rządową nowelizację ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat trzech. Przepisy te wprowadzają całkowicie nową formę opieki instytucjonalnej – punkty opieki dziennej, które zdefiniowano jako miejsce świadczenia usług przez opiekunów, uniezależniając tę formę od konkretnej osoby. W takich punktach dwoje opiekunów będzie mogło sprawować opiekę nad maksymalnie 16-osobową grupą dzieci (jeden opiekun na ośmioro dzieci). Wymogi lokalowe dla punktów będą uproszczone w porównaniu do klasycznych żłobków.

Nowela znacząco podnosi również kryteria kwalifikacyjne personelu (m.in. wymóg 80-godzinnych praktyk i 30-godzinnego szkolenia ze standardów dla osób z wykształceniem kierunkowym oraz 310-godzinnego szkolenia dla pozostałych). Opiekunowie zyskają status i ochronę prawną funkcjonariuszy publicznych, legitymacje służbowe, ulgi na transport zbiorowy oraz prawo do 16 godzin płatnego czasu na szkolenia rocznie.

Ustawodawca wprowadził ponadto dwa niezwykle restrykcyjne rozwiązania:

• Obowiązkowe i rygorystyczne standardy żywienia w żłobkach i klubach dziecięcych.
• Całkowity zakaz publikacji wizerunku dzieci przez placówki w przestrzeni publicznej (nawet za zgodą rodziców).
• Większość regulacji wejdzie w życie 1 stycznia 2028 r., przepisy o statusie opiekunów zaczną obowiązywać 1 stycznia 2027 r., natomiast standardy żywienia wejdą w życie 1 września 2027 r.

16. Dr Mateusz Szpytma powołany na prezesa IPN. Sejm zdecydował pomimo protestów

Ogromne kontrowersje na sali plenarnej wzbudziło głosowanie nad obsadą stanowiska prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, które pozostawało nieobsadzone od sierpnia 2025 r. (po objęciu urzędu prezydenta przez Karola Nawrockiego). Głosami posłów PiS, Konfederacji, PSL-TD oraz części Polski 2050 (226 głosów „za” przy 194 „przeciw”), Sejm powołał na to stanowisko dr. Mateusza Szpytmę – dotychczasowego wiceprezesa IPN i wybitnego historyka ruchu ludowego oraz tematyki ratowania Żydów przez Polaków. Do objęcia urzędu niezbędna jest jeszcze zgoda Senatu.

Wybór ten spotkał się ze zdecydowanym sprzeciwem parlamentarzystów KO, Lewicy i Razem, którzy przypominali o wynikach kontroli NIK wskazujących na niegospodarność w IPN w latach 2022–2025 na kwotę 47 mln zł. Posłowie opozycji przywołali również list otwarty podpisany przez ponad 170 wybitnych historyków i naukowców, którzy apelowali o odrzucenie tej kandydatury, oskarżając dr. Szpytmę o współodpowiedzialność za skrajne upolitycznienie oraz dewastację wizerunku instytutu.

Artykuł opracowany na podstawie oficjalnych depesz PAP i komunikatów Sejmu RP z dnia 17 lipca 2026 r.