Okres wakacyjny to z punktu widzenia opieki nad dziećmi niełatwy czas dla wielu rodziców. Choć przepisy kodeksu pracy próbują wyposażyć ich w narzędzia do spędzania czasu z najmłodszymi, to jednak nie są one rozwiązaniem często kłopotliwych sytuacji. Sprawdź, jak skorzystać z dni wolnych na opiekę nad dzieckiem, aby nieco wydłużyć swój urlop.
Komu przysługuje urlop na opiekę na dziecko?
Dni wolne na opiekę nad dzieckiem, nazywane potocznie urlopem na opiekę nad dzieckiem lub urlopem na dziecko, przysługują każdemu pracownikowi, który wychowuje co najmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat. Co istotne, opieka ta dotyczy dziecka zdrowego, a pracownik mimo zwolnienia od pracy zachowuje prawo do wynagrodzenia.
Ze zwolnienia od pracy w celu opieki nad dzieckiem może skorzystać zarówno jeden z rodziców, jak i oboje jednocześnie. Istotne jest jedynie, aby łączny wymiar wolnych dni nie przekroczył ustawowego limitu. Zatem możliwy jest podział:
• jeden dzień dla matki i jeden dzień dla ojca;
• dwa dni dla matki;
• dwa dni dla ojca.
Warto podkreślić, że z dni wolnych na opiekę nad dzieckiem może skorzystać jeden z rodziców nawet wtedy, gdy drugi nie pracuje, czyli nie podejmuje działalności zarobkowej, lub korzysta z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego bądź wychowawczego.
Ile dni na opiekę nad dzieckiem?
Zwolnienie od pracy na opiekę nad dzieckiem przysługuje pracownikowi w wymiarze dwóch dni albo 16 godzin. O tym, w jaki sposób wykorzystać zwolnienie, decyduje sam pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia w danym roku kalendarzowym. A zatem to on określa, czy urlop na dziecko będzie wykorzystywał w systemie dniowym, czy godzinowym.
Trzeba przy tym pamiętać, że nie bez znaczenia jest system czasu pracy pracownika. Jeśli bowiem pracownik zatrudniony jest w niepełnym wymiarze godzin np. na pół etatu, to wymiar zwolnienia od pracy ustalany jest proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Przy czym niepełną godzinę zwolnienia zawsze zalicza się w górę do godziny pełnej.
Który system – godzinowy czy dniowy – jest korzystniejszy dla pracownika? To zależy od systemu czasu pracy. Jeśli pracujesz na pełen etat w systemie standardowym, czyli ośmiu godzin, to w przypadku wykorzystywania zwolnienia na opiekę w formie godzin, możesz wielokrotnie wyjść z pracy np. dwie godziny wcześniej. Jeżeli jednak pracujesz w systemie równoważnym (np. po 12 godzin), to lepszym rozwiązaniem wydaje się być wykorzystanie zwolnienia na opiekę w dniach.
Czy urlop na opiekę przysługuje na każde dziecko osobno?
Pracownicy często błędnie zakładają, że dwa dni urlopu na opiekę na dziecko przysługuje na każde z nich, czyli z każdym kolejnym dzieckiem liczba dni do wykorzystania rośnie. Niestety tak nie jest. Ustawodawca przewidział bowiem, że prawo do zwolnienia w ustawowym wymiarze dotyczy pracownika bez względu na liczbę dzieci.
Zatem pracownik wychowujący jedno dziecko ma prawo do zwolnienia od pracy w takim samym wymiarze jak ten, który wychowuje pięcioro dzieci.
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię tj. jak liczyć wiek dziecka. Ustawodawca uzależnia bowiem prawo do dni wolnych od posiadania dziecka „do 14 lat”. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin oznaczony w latach upływa z początkiem ostatniego dnia, czyli w tym wypadku w dniu 14. urodzin dziecka.
Co zrobić, żeby dostać urlop na dziecko?
Dni wolne na opiekę nad dzieckiem nie są urlopem wypoczynkowym, który trzeba zaplanować i uwzględnić w planie urlopów. Pracownik musi jednak złożyć wniosek, aby ze zwolnienia od pracy skorzystać. Trzeba przy tym pamiętać, że niewykorzystane dni w ramach urlopu na dziecko nie przechodzą na następny rok kalendarzowy, ale przepadają.
Jak złożyć wniosek o dni na opiekę? Wniosek może mieć formę papierową lub pisemną i co ważne – nie musi być uzasadniany. Pracownik w pierwszym wniosku w danym roku kalendarzowym decyduje jednak o systemie jego wykorzystania w danym roku.
Wątpliwości budzić może to, czy pracodawca może odmówić pracownikowi udzielenia urlopu na opiekę nad dzieckiem. Choć przepisy kodeksu pracy nie stanowią wprost o konieczności wyrażenia zgody lub możliwości jej niewyrażenia, to z pomocą przychodzi oficjalne stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy. Podkreśliła ona, że pracodawca, który odmawia zwolnienia pracownika od pracy w trybie art. 188 k.p., narusza przepisy o uprawnieniach pracownika związane z rodzicielstwem i dopuszcza się wykroczenia przeciwko jego prawom.
Opieka na dziecko – co dalej z dniami wolnymi?
Dni wolne na opiekę nad dzieckiem były wielokrotnie przedmiotem petycji obywatelskich, popieranych m.in. przez Rzecznika Praw Dziecka. Poruszano w nich przede wszystkim potrzebę zwiększenia liczby dni do wykorzystania na opiekę nad dziećmi, zwracając m.in. uwagę na fakt, że obecny wymiar nie odpowiada realnym potrzebom opiekuńczym.
Drugą sugerowaną zmianą było z kolei podniesienie wieku dziecka, które wymaga opieki do 16 lat. Zdaniem autorów, zmiany powinny także dotyczyć zwiększenia wymiaru godzin zwolnienia w przypadku każdego kolejnego wychowywanego dziecka.
Czy można spodziewać się szybkiej nowelizacji kodeksu pracy? Mimo że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zauważa pewne trudności w wykonywaniu opieki, niemniej jednak deklaruje jedynie wszechstronną analizę i konsultacje postulowanych rozwiązań.
Podstawa prawna
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy, Dz. U. 1974 nr 24 poz. 141.
pip.gov.pl
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu