Pułapka 6 lat na wychowawczym. Problem wychodzi na jaw dopiero przy emeryturze

Pytanie wraca szczególnie teraz, gdy kolejne roczniki kobiet zbliżają się do wieku emerytalnego i po raz pierwszy widzą rzeczywisty wpływ dawnych decyzji rodzinnych na wysokość świadczenia. W tle pojawia się także dyskusja o programie Mama 4+ i o tym, czy system jednakowo traktuje wszystkie matki.

Emerytura za wychowanie dzieci. Dlaczego po 6 latach urlopu wychowawczego zmieniają się zasady?

Przepisy emerytalne przewidują szczególne traktowanie okresów opieki nad dziećmi. Państwo uznaje, że czas poświęcony wychowaniu potomstwa nie powinien całkowicie wypadać z historii ubezpieczeniowej rodzica. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy okres urlopów wychowawczych przekracza sześć lat.

W takim przypadku pierwsza część okresu opieki jest uwzględniana na korzystniejszych zasadach, natomiast kolejne lata mają już mniejszą wagę przy ustalaniu uprawnień emerytalnych. Dla kobiet, które przez wiele lat godziły obowiązki rodzinne z pracą zawodową, taki mechanizm staje się źródłem frustracji. Kobiety, które w latach 90. i na początku XXI wieku wychowywały trójkę lub czwórkę dzieci, zaczynają składać wnioski emerytalne i widzą efekty obowiązujących przepisów.

Urlop wychowawczy a emerytura. Dlaczego problem dotyczy głównie matek trojga dzieci?

W przypadku dwóch dzieci wykorzystanie urlopów wychowawczych często mieści się w ustawowym limicie. Sytuacja zmienia się przy większej rodzinie. Jeżeli rodzic korzystał z dłuższych okresów opieki przy trzecim lub czwartym dziecku, część tego czasu trafia już do mniej korzystnej kategorii. W efekcie każda kolejna przerwa związana z wychowaniem dziecka ma coraz mniejszy wpływ na przyszłą emeryturę.

Największe emocje budzi fakt, że państwo zachęca do rodzicielstwa i wspiera rodziny wielodzietne różnymi programami, a jednocześnie w systemie emerytalnym pozostaje rozwiązanie, które według krytyków może osłabiać finansową wartość dodatkowych lat poświęconych wychowaniu dzieci.

Zobacz także

ZUS podał nową średnią emeryturę. Tyle trzeba dziś dostawać, by należeć do klasy średniej

Emerytura po urlopie wychowawczym. O ile mniej korzystnie liczone są lata opieki nad dziećmi?

Choć przepisy nie pokazują tego wprost w złotówkach, różnicę można zobaczyć na prostym przykładzie. Pierwsze sześć lat urlopu wychowawczego uwzględnia się przy zastosowaniu współczynnika 1,3, natomiast każdy kolejny rok już tylko ze współczynnikiem 0,7. Oznacza to, że rok opieki nad dzieckiem po przekroczeniu limitu sześciu lat jest uwzględniany przy obliczaniu uprawnień emerytalnych.

Nie oznacza to automatycznie spadku przyszłej emerytury o taki sam procent, ponieważ wysokość świadczenia zależy również od zgromadzonych składek, długości aktywności zawodowej oraz wieku przejścia na emeryturę. Porównanie pokazuje jedynie, jak różnie przepisy traktują okresy urlopu wychowawczego przed i po przekroczeniu limitu sześciu lat.

Dziecko z niepełnosprawnością a emerytura. Dlaczego limit 6 lat budzi kontrowersje?

Szczególnie trudna sytuacja dotyczy rodzin, w których dziecko wymaga wieloletniej opieki. Przepisy pozwalają na znacznie dłuższe korzystanie z urlopu wychowawczego, jednak system emerytalny nie zawsze nadąża za tym rozwiązaniem. Rodzice wskazują, że skoro państwo dopuszcza wieloletnią opiekę nad dzieckiem wymagającym wsparcia, to cały ten okres powinien być traktowany jednakowo przy ustalaniu emerytury.

Zobacz także

Kobiety będą pracować dłużej, mężczyźni krócej? Są nowe wyliczenia emerytur

Mama 4+ a emerytura. Dlaczego pracujące matki mówią o nierównym traktowaniu?

W debacie coraz częściej pojawia się również program Mama 4+, czyli rodzicielskie świadczenie uzupełniające funkcjonujące od marca 2019 r. Część kobiet zwraca uwagę, że mechanizm ten pomaga osobom, które nie wypracowały minimalnej emerytury z powodu wychowania co najmniej czworga dzieci. Jednocześnie matki aktywne zawodowo przez wiele lat pytają, czy system wystarczająco docenia odprowadzane przez nie składki.

Urlop wychowawczy a wysokość emerytury. Dlaczego temat wraca właśnie teraz?

Nowym wątkiem w tej dyskusji jest demografia. Do wieku emerytalnego dochodzą dziś kolejne roczniki kobiet, które wychowywały dzieci w latach 90. i na początku XXI wieku. To pokolenie często łączyło pracę zawodową z opieką nad rodziną, korzystając z urlopów wychowawczych przez kilka lub nawet kilkanaście lat. Problem może obejmować znaczną grupę kobiet przechodzących obecnie na emeryturę. Właśnie dlatego coraz częściej pojawiają się pytania o sposób uwzględniania okresów opieki nad dziećmi przy ustalaniu wysokości świadczeń.

Zmiany w emeryturach za wychowanie dzieci. Jakie reformy proponują eksperci?

Żadne z tych rozwiązań nie znajduje się obecnie na etapie prac legislacyjnych, jednak eksperci coraz częściej wskazują, że system będzie musiał odpowiedzieć na zmieniającą się sytuację demograficzną. Polska od lat mierzy się z niską dzietnością, dlatego sposób wyceny pracy opiekuńczej może stać się jednym z tematów przyszłych reform emerytalnych.