Nawet 62 tys. zł wyrównania i blisko 3,5 tys. zł miesięcznie więcej – takie kwoty pojawiają się po korzystnym przeliczeniu emerytur. Seniorzy wygrywają z ZUS w sądach, ale rządowa ustawa może nie rozwiązać całego problemu. Sam ZUS wskazał kolejne grupy, które mogą znajdować się w tej samej sytuacji prawnej co osoby objęte projektem.
Przeliczenie wcześniejszych emerytur 2026. ZUS wskazał kolejne grupy poszkodowanych
Spór dotyczy osób, które skorzystały z wcześniejszej emerytury, a później przy obliczaniu świadczenia z powszechnego wieku ZUS pomniejszył ich kapitał o sumę wcześniej pobranych emerytur. Rząd przygotował projekt ustawy (UD204), który ma pomóc określonej grupie poszkodowanych. W dyskusji najczęściej pojawiają się kobiety urodzone w latach 1954–1959 oraz mężczyźni z określonych roczników od 1949 do 1954 r., jeżeli spełniają pozostałe warunki przewidziane w projekcie.
Oficjalne stanowisko ZUS pokazuje jednak, że problem może być szerszy. Zakład zwrócił uwagę na młodszych górników, którzy po ukończeniu 50 lat przeszli na emeryturę górniczą przed 6 czerwca 2012 r. W tym samym dokumencie wymienił osoby, które przed tą datą nabyły prawo do emerytury z tytułu działalności twórczej lub artystycznej. ZUS podsumował swoją uwagę jednym mocnym zdaniem:
„Osoby te znajdują się w tej samej sytuacji prawnej, co roczniki osób wymienionych w art. 1 projektowanej ustawy” – stwierdził Zakład w oficjalnej opinii do projektu.
To właśnie ten fragment może otworzyć kolejny spór o zakres przyszłych przepisów. Skoro sam ZUS uznaje, że poza grupą wskazaną w projekcie są osoby w tej samej sytuacji prawnej, powstaje pytanie, czy ustawa obejmie wszystkich poszkodowanych.
Czy projekt UD204 obejmie młodszych górników, twórców i artystów?
Nie udało nam się znaleźć publicznej odpowiedzi MRPiPS, która wprost rozstrzygałaby uwagę ZUS dotyczącą młodszych górników, twórców i artystów. Nie znaleźliśmy też dokumentu, w którym resort jednoznacznie oznaczyłby ten postulat jako przyjęty lub odrzucony. Dlatego nie można dziś powiedzieć, że wskazane przez ZUS grupy na pewno pozostaną bez przeliczenia. Równie nieuprawnione byłoby zapewnienie, że przyszła ustawa na pewno je obejmie. Pewne jest co innego: ZUS oficjalnie dostrzegł problem osób spoza najczęściej wymienianych roczników i uznał, że mogą znajdować się w tej samej sytuacji prawnej co beneficjenci projektu.
Nawet 62 tys. zł wyrównania po przeliczeniu emerytury. Seniorzy wygrywają z ZUS
Dyskusja o przyszłej ustawie toczy się równolegle z procesami sądowymi. Część emerytów nie czeka na rozwiązanie systemowe i kwestionuje sposób obliczenia swojego świadczenia. Ile wygrywają seniorzy w sądach?
- Według dziennika "Fakt" w jednej ze spraw emeryt po korzystnym przeliczeniu zyskał 3485,19 zł brutto miesięcznie, a wyrównanie wyniosło 62 321,63 zł brutto.
- W innym przypadku miesięczna podwyżka przekroczyła 2 tys. zł, a wyrównanie zbliżyło się do 30 tys. zł.
- Kolejne sprawy kończyły się podwyżkami przekraczającymi 800 zł i 1200 zł miesięcznie.
Te kwoty pokazują skalę sporu, lecz nie są taryfikatorem. 62 tys. zł nie przysługuje automatycznie każdemu wcześniejszemu emerytowi. Wysokość korzyści zależy od historii konkretnej osoby: jej kapitału emerytalnego, sumy pobranych wcześniej świadczeń, daty przejścia na emeryturę i zakresu rozstrzygnięcia sądu.
Dlaczego ZUS pomniejszał emerytury o wcześniej pobrane świadczenia?
Od 1 stycznia 2013 r. przy obliczaniu emerytury z powszechnego wieku zaczęto stosować mechanizm, który pozwalał pomniejszyć jej podstawę o sumę wcześniej pobranych emerytur. Dla części seniorów różnica okazała się ogromna. Im dłużej pobierali wcześniejsze świadczenie, tym większa suma mogła zostać odjęta przy późniejszych obliczeniach. Sednem sporu stał się moment podjęcia decyzji o przejściu na wcześniejszą emeryturę. Część osób zrobiła to, zanim mogła wiedzieć, że państwo zmieni zasady i powiąże wcześniejsze wypłaty z wysokością przyszłego świadczenia.
Dlatego tak ważna jest data 6 czerwca 2012 r. Wtedy ogłoszono ustawę wprowadzającą późniejszy mechanizm pomniejszenia. Problem trafił do Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20, Trybunał zakwestionował zastosowanie tych zasad wobec osób, które przed 6 czerwca 2012 r. zdecydowały się na wcześniejszą emeryturę.
Projekt ustawy o przeliczeniu emerytur. ZUS ostrzegł przed nową nierównością
Uwaga dotycząca młodszych roczników nie była jedynym ostrzeżeniem Zakładu. ZUS zwrócił też uwagę na osoby, które nie wystąpiły jeszcze o emeryturę z powszechnego wieku. Według analizowanej wersji projektu ich świadczenie miało być obliczane na dzień osiągnięcia wieku emerytalnego. Problem w tym, że część ubezpieczonych świadomie odkłada złożenie wniosku, licząc na wyższe świadczenie. ZUS ocenił, że rozwiązanie zapisane w projekcie może prowadzić do obliczenia emerytury „w sposób zdecydowanie mniej dla niej korzystny”.
Zakład dostrzegł też ryzyko różnego traktowania dwóch grup. Osoba już pobierająca emeryturę miała korzystać z gwarancji, że nowe obliczenie nie obniży jej dotychczasowego świadczenia. Inaczej mogła wyglądać sytuacja osoby, która dopiero po wejściu nowych przepisów złożyłaby pierwszy wniosek o emeryturę powszechną. Projekt przygotowany w celu usunięcia skutków wcześniejszych przepisów mógł więc – według uwag ZUS – stworzyć kolejną różnicę między świadczeniobiorcami.
Kto może dostać przeliczenie wcześniejszej emerytury i wyrównanie od ZUS?
W pierwszej kolejności osoby, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed 6 czerwca 2012 r., a później ZUS pomniejszył podstawę ich emerytury z powszechnego wieku o wcześniej pobrane świadczenia. Po uwagach Zakładu szczególną uwagę powinny zwrócić także:
- młodsi górnicy, którzy po ukończeniu 50 lat przeszli na emeryturę górniczą przed 6 czerwca 2012 r.,
- osoby pobierające przed tą datą emeryturę z tytułu działalności twórczej lub artystycznej,
- emeryci spoza najczęściej wymienianych roczników, wobec których ZUS zastosował mechanizm z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.
Samo znalezienie się w jednej z tych grup nie daje gwarancji podwyżki ani wyrównania. Stanowisko ZUS pokazuje jednak, że krąg osób dotkniętych problemem może być szerszy niż lista roczników najczęściej pojawiająca się w mediach. Pierwszym krokiem powinno być odnalezienie decyzji o wcześniejszej emeryturze i późniejszej decyzji o emeryturze powszechnej. Trzeba sprawdzić daty, podstawę prawną oraz sposób obliczenia świadczenia.
Przeliczenie emerytur może objąć 175 tys. osób. Poszkodowanych może być więcej
Według szacunków związanych z projektem rozwiązanie może objąć około 175,2 tys. osób. Stanowisko ZUS każe jednak zadać pytanie, czy rzeczywista liczba poszkodowanych nie jest większa. Jeżeli młodsi górnicy oraz część twórców i artystów znajdują się – jak napisał Zakład – w tej samej sytuacji prawnej co osoby wskazane w projekcie, ustawodawca musi zdecydować, gdzie postawić granicę. Dla osób pozostających poza przyszłą regulacją stawką mogą być setki lub tysiące złotych miesięcznie. Wyroki pokazują, że w indywidualnych przypadkach łączna wartość sporu sięga dziesiątek tysięcy złotych.
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 25 ust. 1b.
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20.
- Projekt UD204 dotyczący ustalania wysokości emerytur dla części osób, które przed 6 czerwca 2012 r. skorzystały z wcześniejszych emerytur.
- Stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 czerwca 2025 r., znak 991100.0230.73.2025.
- Materiały Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczące skutków wyroku SK 140/20 i sytuacji wcześniejszych emerytów.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu