Prezydent Karol Nawrocki zapowiedział odebranie Wołodymyrowi Zełenskiemu Orderu Orła Białego – najwyższego polskiego odznaczenia państwowego. Powodem jest decyzja ukraińskiego przywódcy o nadaniu jednej z elitarnych jednostek wojskowych nazwy nawiązującej do Ukraińskiej Powstańczej Armii. Choć prezydent poinformował o podjęciu decyzji po konsultacji z kapitułą orderu, procedura nie kończy się na Pałacu Prezydenckim. Kluczową rolę może odegrać premier Donald Tusk.
Sprawa wywołała szeroką dyskusję zarówno w Polsce, jak i na Ukrainie. Karol Nawrocki uznał, że decyzja Wołodymyra Zełenskiego o nadaniu Samodzielnemu Centrum Operacji Specjalnych „Północ” honorowego imienia „Bohaterów Ukraińskiej Powstańczej Armii” stanowi podstawę do rozpoczęcia procedury odebrania ukraińskiemu prezydentowi Orderu Orła Białego.
Ukraiński przywódca uzasadniał swoją decyzję potrzebą przywracania historycznych tradycji narodowego wojska oraz wyróżnieniem jednostki za działania związane z obroną integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy. W Polsce odwołanie do UPA wywołało jednak zdecydowane reakcje ze względu na historyczne zaszłości związane z działalnością tej formacji, szczególnie na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.
Kompetencje kapituły Orderu Orła Białego
Zgodnie z ustawą o orderach i odznaczeniach, prezydent może pozbawić odznaczenia osobę, która dopuściła się czynu powodującego utratę godności do noszenia orderu albo gdy odznaczenie zostało nadane w wyniku wprowadzenia w błąd.
W przypadku Orderu Orła Białego szczególną rolę odgrywa jego kapituła. Tworzy ją prezydent jako Wielki Mistrz Orderu oraz pięciu członków powoływanych spośród kawalerów orderu na pięcioletnią kadencję. Obecnie w jej skład wchodzą Michał Kleiber, Zofia Romaszewska, Adam Bujak, Wojciech Roszkowski oraz Bronisław Wildstein.
Przepisy przewidują, że prezydent może działać zarówno na wniosek kapituły, jak i z własnej inicjatywy po zasięgnięciu jej opinii. Karol Nawrocki poinformował, że decyzję podjął właśnie po konsultacji z tym gremium.
Kontrasygnata premiera jako kluczowy etap procedury
Najważniejszy element całej procedury znajduje się jednak poza kompetencjami głowy państwa. Jak zauważa Onet, zgodnie z art. 144 Konstytucji RP postanowienia prezydenta, które nie należą do katalogu prerogatyw niewymagających dodatkowego zatwierdzenia, wymagają kontrasygnaty prezesa Rady Ministrów.
Oznacza to, że postanowienie o odebraniu Orderu Orła Białego Wołodymyrowi Zełenskiemu musiałoby zostać podpisane również przez Donalda Tuska. Bez takiego podpisu decyzja nie mogłaby wywołać skutków prawnych.
Eksperci prawa konstytucyjnego od lat podkreślają, że kontrasygnata nie jest wyłącznie formalnością. Premier, składając podpis, bierze polityczną i konstytucyjną odpowiedzialność za dany akt urzędowy prezydenta. W praktyce oznacza to, że szef rządu może odmówić podpisania dokumentu, uniemożliwiając wejście decyzji w życie.
Spór historyczny wpływający na relacje polsko-ukraińskie
Kwestia oceny UPA od wielu lat pozostaje jednym z najbardziej wrażliwych tematów w relacjach między Warszawą a Kijowem. Polska konsekwentnie podkreśla konieczność pełnego upamiętnienia ofiar zbrodni wołyńskiej oraz prowadzenia rzetelnego dialogu historycznego.
Jednocześnie Ukraina, szczególnie po rozpoczęciu rosyjskiej agresji w 2014 roku i pełnoskalowej wojnie od 2022 roku, coraz częściej odwołuje się do postaci oraz symboli związanych z walką o niepodległość, w tym również do formacji ocenianych odmiennie przez polskich historyków.
W ostatnich latach napięcia wokół polityki historycznej pojawiały się wielokrotnie, choć równolegle oba państwa rozwijały ścisłą współpracę wojskową, polityczną i gospodarczą. Decyzja dotycząca nazwy elitarnej jednostki wojskowej ponownie uruchomiła jednak debatę o granicach historycznego kompromisu między Warszawą a Kijowem.
Donald Tusk przed trudną decyzją
Jeżeli procedura odebrania Orderu Orła Białego zostanie formalnie zakończona przez prezydenta, ostateczny los sprawy będzie zależał od stanowiska premiera. Podpis Donalda Tuska jest bowiem niezbędny, aby postanowienie stało się skuteczne.
W praktyce oznacza to, że spór dotyczący odznaczenia może przekształcić się nie tylko w debatę historyczną, ale również w kolejny punkt napięcia pomiędzy prezydentem a rządem. Bez kontrasygnaty premiera decyzja o odebraniu Wołodymyrowi Zełenskiemu najwyższego polskiego odznaczenia państwowego pozostanie wyłącznie deklaracją polityczną.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu