Sąd zamiast prokuratora. Nowelizacja KPK przyjęta z poprawkami przez Senat

Całość nowelizacji Kodeksu postępowania karnego i Kodeksu karnego skarbowego została przyjęta przez Senat jednogłośnie - poparło ją wszystkich 88 głosujących senatorów. Nowelizacja - w związku z dwiema przyjętymi przez Senat poprawkami - wróci jeszcze do Sejmu.

Sądowa kontrola decyzji prokuratora

Przepisy przygotowane w Ministerstwie Sprawiedliwości zostały przyjęte przez Sejm w połowie maja. Główne zmiany dotyczą poszerzenia artykułu 87 Kpk, zgodnie z którym „osoba niebędąca stroną może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają tego jej interesy w toczącym się postępowaniu”. Wedle obowiązujących przepisów, prokurator może odmówić dopuszczenia takiego pełnomocnika do udziału w sprawie, jeżeli uzna, że „nie wymaga tego obrona interesów osoby niebędącej stroną”. Decyzję tę można obecnie zaskarżyć do bezpośredniego przełożonego takiego prokuratora.

Nowela zakłada zaś, że tego rodzaju zażalenie będzie rozpoznawał właściwy miejscowo sąd rejonowy, w ciągu 7 dni od dnia otrzymania tego zażalenia. Decyzja prokuratora o odmowie udziału pełnomocnika stałaby się wykonalna dopiero z dniem jej uprawomocnienia się, czyli po rozpoznaniu zażalenia przez sąd.

Zgodnie z przyjętym przez Sejm brzmieniem noweli, do czasu rozpoznania zażalenia czynności dotyczące świadka, w których udział zgłosił także jego pełnomocnik, mogłyby być dokonywane bez jego udziału tylko „w wypadkach niecierpiących zwłoki albo gdy przemawia za tym ważny interes śledztwa”.

Klauzule te budziły pewne wątpliwości na etapie prac parlamentarnych. Uwagi składało m.in. Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich podczas wtorkowego posiedzenia dwóch komisji senackich: ustawodawczej oraz praw człowieka i praworządności.

Nowelizacja KPK wraca do Sejmu

Ostatecznie na posiedzeniu senackich komisji postanowiono zarekomendować przyjęcie noweli z dwiema poprawkami. Poprawka merytoryczna dotyczy właśnie usunięcia „ważnego interesu śledztwa” jako przesłanki do dokonywania czynności bez udziału pełnomocnika jeszcze przed uprawomocnieniem się decyzji prokuratora o odmowie jego udziału. W środę poprawkę tę poparło 61 senatorów, 27 było przeciw. Druga senacka poprawka ma charakter językowy i została przyjęta jednogłośnie.

W uzasadnieniu potrzeby nowelizacji MS wskazywało, że wedle opinii komisji kodyfikacyjnej prawa karnego w kwestii zgodności nowelizowanego przepisu z konstytucją podjęcie decyzji o odmowie dopuszczenia pełnomocnika do udziału w postępowaniu przez prokuratora „jest w swej istocie rozstrzygnięciem nie tylko odmawiającym możliwości korzystania z pomocy prawnej, ale rozstrzygnięciem de facto o braku interesu tej osoby w postępowaniu”. „W razie błędnej oceny dokonanej przez prokuratora decyzja taka jest w swych skutkach jednocześnie rozstrzygnięciem pozbawiającym osobę niebędącą stroną możliwości ochrony tych interesów” - dodano.

Zgodnie z przyjętą ustawą, czynności procesowe dokonane przed dniem wejścia w życie noweli są skuteczne, jeżeli zostały dokonane z zachowaniem przepisów dotychczasowych. Nowelizacja ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Zagadnienie dopuszczenia pełnomocnika świadka do uczestnictwa w przesłuchaniu tego świadka i potrzeba ulepszenia przepisów dotyczących tej kwestii stała się głośna w związku ze sprawą śmierci Barbary Skrzypek.

Wieloletnia współpracowniczka prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego zmarła 15 marca ub.r. Wcześniej, 12 marca, była przesłuchiwana w warszawskiej prokuraturze okręgowej jako świadek w śledztwie dotyczącym związanej z PiS spółki Srebrna i niedoszłej inwestycji - wybudowania dwóch wieżowców na należącej do spółki działce w Warszawie. Prok. Ewa Wrzosek, która prowadziła tamto przesłuchanie, powołując się właśnie na obecny przepis Kpk, nie dopuściła do udziału w nim pełnomocnika Skrzypek mec. Krzysztofa Gotkowicza. Politycy PiS, w tym szef partii, uważają, że między przesłuchaniem a śmiercią Barbary Skrzypek istniał związek.

Po nagłej śmierci Skrzypek, posłowie PiS złożyli własny poselski projekt zmian w Kpk, który przewidywał m.in. wprowadzenie zapisu, według którego „strona inna niż oskarżony oraz osoba niebędąca stroną postępowania ma prawo do ustanowienia pełnomocnika i jego obecności na każdym etapie postępowania z jej udziałem”. W październiku ub.r. sejmowa komisja nadzwyczajna ds. zmian w kodyfikacjach opowiedziała się za odrzuceniem projektu PiS. Posłowie Koalicji Obywatelskiej argumentowali wówczas m.in., że rozwiązania dotyczące udziału pełnomocnika osoby niebędącej stroną są właśnie przygotowywane w resorcie sprawiedliwości.

Na początku grudnia ub.r. Prokuratura Okręgowa Warszawa-Praga informowała, że śledztwo ws. nieumyślnego spowodowania śmierci Barbary Skrzypek zostało umorzone. Ustalono, że nie doszło do działań osób trzecich, zgon nastąpił w wyniku zawału, a stres związany z przesłuchaniem nie miał wpływu na jej śmierć. (PAP)

nl/ mja/ rbk/