Gdzie się ukryć, gdy zawyją syreny? Odpowiedź może zaskoczyć

Ostatnie alerty dotyczące zagrożenia z powietrza pokazały, że samo polecenie udania się w bezpieczne miejsce może wymagać doprecyzowania. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w komunikatach kierowanych do mieszkańców zagrożonych terenów zaleca podporządkowanie się poleceniom służb i jak najszybsze znalezienie osłony. Kluczowe jest jednak to, gdzie takiej ochrony szukać.

Prof. Bernard Wiśniewski, dyrektor Centrum Metodologii Badań Bezpieczeństwa Akademii WSB, wskazuje w rozmowie opisanej przez RMF24 i Polską Agencję Prasową, że w pierwszej kolejności warto znać położenie najbliższego przygotowanego miejsca schronienia. Jeżeli nie ma możliwości dotarcia do takiego punktu, jednym z podstawowych rozwiązań pozostaje piwnica.

Podobne rekomendacje zawiera oficjalny rządowy „Poradnik bezpieczeństwa”. Jeśli nie można dotrzeć do oznaczonego miejsca schronienia, w budynku należy przebywać z dala od okien, możliwie blisko ścian nośnych i w centralnej części obiektu. Poza domem ochronę mogą zapewnić najniższe kondygnacje budynków, piwnice, podziemne garaże, tunele i przejścia podziemne.

„Gdzie się ukryć” – ponad 83 tys. Punktów Schronienia

Jednym z narzędzi pozwalających przygotować się na sytuację kryzysową jest „Gdzie się ukryć”, opracowane przez Państwową Straż Pożarną. Według danych rządowych baza obejmuje ponad 83 tys. Punktów Schronienia, które mogą zapewnić miejsce dla blisko 24 mln osób.

Ważne jest przy tym rozróżnienie pojęć. Punkty widoczne w systemie nie są automatycznie schronami w rozumieniu specjalistycznych obiektów ochronnych. To przede wszystkim istniejące części infrastruktury, które mogą zapewnić krótkotrwałą osłonę podczas nagłego zagrożenia. Mogą nimi być między innymi przejścia podziemne, tunele, stacje metra, garaże podziemne czy odpowiednie części budynków.

Narzędzie wskazuje najbliższy punkt i umożliwia wyznaczenie do niego trasy. Po wcześniejszym pobraniu odpowiednich danych może być wykorzystywane także bez dostępu do internetu. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji przeciążenia albo awarii sieci telekomunikacyjnej.

Baza jest aktualizowana. W momencie prezentacji systemu pod koniec 2025 r. znajdowało się w nim około 70 tys. obiektów mogących pomieścić około 20 mln osób. W 2026 r. liczba punktów przekroczyła już 83 tys.

Piwnica podczas alarmu – liczą się konstrukcja i możliwość wyjścia

Jeżeli w bezpośrednim sąsiedztwie nie znajduje się przygotowany Punkt Schronienia albo dotarcie do niego byłoby niebezpieczne, eksperci zalecają szukanie ochrony w piwnicy. Prof. Bernard Wiśniewski zwraca jednak uwagę, że nie chodzi wyłącznie o zejście na najniższą kondygnację.

W budynku pozbawionym piwnicy należy wybierać miejsce położone możliwie daleko od okien i przy solidnych elementach konstrukcji. Szczególne znaczenie mają ściany nośne. Cienka ściana działowa zapewnia znacznie mniejszą ochronę przed skutkami uderzenia, odłamkami czy zawaleniem fragmentów konstrukcji.

Oficjalny „Poradnik bezpieczeństwa” wskazuje dodatkowo, że miejsce przeznaczone do ochrony przed atakiem z powietrza powinno być pozbawione okien, mieć grube ściany i strop, zapewniać dostęp powietrza oraz – jeżeli jest to możliwe – posiadać wyjście awaryjne.

Na znaczenie dodatkowej drogi ewakuacyjnej zwraca uwagę również dr Jan Ziobro, zastępca dyrektora Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego. Uszkodzenie budynku może bowiem doprowadzić do zablokowania podstawowego wyjścia gruzem.

Stare bloki i szkoły mogą zapewniać solidniejszą osłonę

Niektóre starsze obiekty mogą ze względu na zastosowane rozwiązania konstrukcyjne zapewniać stosunkowo dobrą osłonę. Prof. Wiśniewski zwraca uwagę między innymi na część szkół budowanych w latach 60., określanych jako „tysiąclatki”. W wielu z nich zastosowano rozbudowane podpiwniczenia, masywne elementy betonowe oraz grube stropy.

Ekspert wskazuje również na niektóre starsze budynki mieszkalne w dużych miastach. O ich rzeczywistych właściwościach ochronnych decyduje jednak konkretna konstrukcja, dlatego nie należy zakładać, że sam wiek budynku czyni go bezpiecznym.

Najważniejsza pozostaje zasada: należy zwiększać liczbę trwałych przeszkód znajdujących się pomiędzy człowiekiem a źródłem zagrożenia oraz unikać okien i lekkich elementów konstrukcyjnych.

Atak z powietrza na otwartej przestrzeni – zagłębienie lepsze niż otwarty teren

Problem pojawia się szczególnie wtedy, gdy alarm zastaje człowieka poza zabudowaniami. Rządowy poradnik zaleca, aby w razie eksplozji na otwartym terenie paść na ziemię, najlepiej w zagłębieniu, i osłonić głowę.

Także podczas szukania tymczasowej osłony nawet zagłębienie terenu może być bezpieczniejsze niż pozostawanie na otwartej przestrzeni. W określonych warunkach taką funkcję mogą spełniać między innymi odpowiednio położone rowy czy inne naturalne obniżenia terenu.

Dr Ziobro wskazuje, że na terenach wiejskich, gdy nie ma możliwości skorzystania z piwnicy albo innego obiektu, należy przede wszystkim unikać przebywania bezpośrednio przy zabudowaniach, które mogłyby stać się miejscem uderzenia. Znaczenie ma również odległość chroniąca przed odłamkami.

Alert RCB w samochodzie – kontynuowanie jazdy może być błędem

Szczególnej ostrożności wymaga sytuacja, gdy ostrzeżenie o zagrożeniu z powietrza przychodzi podczas jazdy samochodem. Eksperci cytowani przez RMF24 i PAP przestrzegają przed automatycznym kontynuowaniem podróży.

W terenie zabudowanym należy – jeżeli pozwalają na to warunki – zatrzymać pojazd w miejscu, w którym nie utrudni on ruchu i nie spowoduje dodatkowego zagrożenia, a następnie udać się do najbliższego odpowiedniego miejsca schronienia.

Na otwartym terenie sytuacja wymaga oceny otoczenia. Prof. Wiśniewski wskazuje, że w razie bezpośredniego zagrożenia należy zejść z jezdni i szukać osłony w zagłębieniu terenu. Samochód nie powinien być traktowany jak odpowiednik schronu.

Miejsce schronienia trzeba przygotować wcześniej

Bezpieczna piwnica nie powinna być traktowana wyłącznie jako pusty fragment budynku, do którego mieszkańcy zejdą dopiero po ogłoszeniu alarmu. Eksperci zwracają uwagę na możliwość zablokowania wyjścia i konieczność zapewnienia podstawowych warunków przebywania w zamkniętej przestrzeni.

Znaczenie mają przede wszystkim woda, możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb sanitarnych, światło awaryjne i dostęp do informacji. Rządowy poradnik zaleca również wcześniejsze przygotowanie plecaka ewakuacyjnego.

Podczas alarmu nie należy korzystać z windy. Do miejsca schronienia trzeba schodzić schodami. Nie należy też opuszczać go natychmiast po ustaniu odgłosów eksplozji. Decydujące powinny być kolejne komunikaty służb.

Syrena alarmowa – trzy minuty modulowanego dźwięku

Od 2025 r. system sygnałów alarmowych został uproszczony. Oficjalne materiały administracji państwowej wskazują dwa podstawowe sygnały dla ludności.

Ogłoszenie alarmu oznacza modulowany dźwięk syreny trwający trzy minuty. Odwołanie alarmu sygnalizowane jest jednostajnym, ciągłym dźwiękiem również trwającym trzy minuty.

Po usłyszeniu alarmu należy sprawdzić komunikaty przekazywane przez służby, radio, telewizję, internet, Regionalny System Ostrzegania lub Alert RCB. W sytuacji rzeczywistego zagrożenia treść komunikatu może zawierać bardziej szczegółowe instrukcje dotyczące konkretnego obszaru i właśnie one mają pierwszeństwo przed ogólnymi zasadami.

Źródła:

• RMF24/PAP, „Udaj się w bezpieczne miejsce”, czyli gdzie? Tam znajdziesz dobre schronienie, 15 września 2026 r.
• Portal Gov.pl, Ochrona ludności i obrona cywilna, dane dotyczące narzędzia „Gdzie się ukryć” – ponad 83 tys. Punktów Schronienia dla blisko 24 mln osób.
• Polska Agencja Prasowa, informacje o rozwoju bazy „Gdzie się ukryć”, 8 czerwca 2026 r.
• Portal Gov.pl, „Poradnik bezpieczeństwa – Schronienia”.
• Portal Gov.pl, „Poradnik bezpieczeństwa – Atak z powietrza”.
• Portal Gov.pl, „Sygnały alarmowe i komunikaty ostrzegawcze”.
• Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, informacje o narzędziu wskazującym Punkty Schronienia.