Rewolucja w L4. Spacer czy zakupy nie muszą już oznaczać problemów z ZUS

Zmiany są elementem dużej reformy zasad orzecznictwa lekarskiego oraz kontroli zwolnień. Ustawę z 18 grudnia 2025 r. podpisał 7 stycznia 2026 r. prezydent Karol Nawrocki. Poszczególne rozwiązania wchodzą jednak w życie w różnych terminach. Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób zatrudnionych w kilku miejscach, ponieważ możliwość otrzymania zwolnienia tylko z jednego tytułu ubezpieczenia zacznie obowiązywać dopiero 1 stycznia 2027 r.

Zwolnienie lekarskie bez obowiązku pozostawania w domu

Nowelizacja nie zniosła podstawowej zasady: L4 służy odzyskaniu zdolności do pracy. Pracownik nadal może utracić prawo do zasiłku za cały okres objęty zwolnieniem, jeżeli wykonuje w tym czasie pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia. Zmienił się jednak sposób rozumienia drugiej z tych przesłanek.

Przepisy definiują obecnie aktywność niezgodną z celem L4 jako działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie bądź rekonwalescencję. Jednocześnie ustawodawca wyłączył z tej kategorii zwykłe czynności dnia codziennego oraz określone czynności incydentalne. ZUS podkreśla przy tym, że każda sytuacja może być oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem charakteru choroby oraz zachowania ubezpieczonego.

W praktyce oznacza to, że samo spotkanie pracownika poza domem nie przesądza jeszcze o niewłaściwym wykorzystywaniu zwolnienia.

Zwykłe czynności dnia codziennego podczas L4

Wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej Sebastian Gajewski, odnosząc się do nowych regulacji w podcaście resortu „Nowogrodzka 1/3/5”, wskazał jako przykłady m.in. wyjście do sklepu, krótki spacer czy odprowadzenie dziecka do szkoły.

Jak wynika z materiału PAP, intencją nowych przepisów jest odejście od automatycznego traktowania każdej aktywności poza domem jako dowodu niewłaściwego korzystania ze zwolnienia. Gajewski podkreślił, że zasadnicze znaczenie ma wpływ określonego zachowania na proces leczenia, a nie sam fakt opuszczenia mieszkania.

Nie oznacza to jednak, że spacer lub zakupy są dopuszczalne bez względu na stan zdrowia. To samo zachowanie może zostać ocenione inaczej w zależności od przyczyny niezdolności do pracy. Jeżeli określona aktywność utrudnia powrót do zdrowia, może zostać uznana za niezgodną z celem zwolnienia.

Praca zarobkowa i ryzyko utraty zasiłku chorobowego

Znacznie bardziej restrykcyjna pozostaje zasada dotycząca wykonywania pracy zarobkowej. Ustawa definiuje ją szeroko jako każdą czynność mającą charakter zarobkowy, niezależnie od rodzaju stosunku prawnego, na podstawie którego jest wykonywana.

Jeżeli ubezpieczony podczas okresu niezdolności do pracy podejmuje pracę zarobkową, może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia. Wyjątkiem są jedynie czynności incydentalne, których wykonania wymagają istotne okoliczności.

Ta konstrukcja ma ograniczyć sytuacje, w których pracownik wykonuje podczas L4 regularne obowiązki zawodowe, ale jednocześnie pozwolić na załatwienie wyjątkowej sprawy, której odłożenie mogłoby przynieść poważne konsekwencje.

Czynności incydentalne dopuszczalne na zwolnieniu lekarskim

Sebastian Gajewski jako przykład wskazał radcę prawnego, który przed zachorowaniem przygotował pismo procesowe, ale podczas zwolnienia musi jedynie je podpisać. Samo złożenie podpisu może zostać uznane za czynność incydentalną, jeżeli istnieją istotne okoliczności uzasadniające jej wykonanie.

Granica jest jednak wyraźna: za taką okoliczność nie może zostać uznane polecenie pracodawcy. Przełożony nie może więc zadzwonić do pracownika na L4 i nakazać mu wykonania zadania, powołując się później na incydentalny charakter pracy. Przesądza o tym bezpośrednio ustawa.

W praktyce znaczenie będą miały m.in. zakres wykonanej czynności, jej wyjątkowość, czas potrzebny na jej przeprowadzenie oraz rzeczywista konieczność podjęcia działania.

Kontrola ZUS i ocena sposobu wykorzystywania L4

Nowe regulacje nie likwidują kontroli zwolnień lekarskich. Uprawnienia do sprawdzania prawidłowości korzystania z L4 zachowuje ZUS, a w określonych przypadkach również płatnik składek.

Kontrola może służyć ustaleniu zarówno tego, czy pracownik wykonywał pracę zarobkową, jak i tego, czy podejmował aktywność sprzeczną z celem zwolnienia. Jeżeli powstaną wątpliwości dotyczące tego, czy zachowanie ubezpieczonego mogło negatywnie wpływać na leczenie, sprawa może wymagać indywidualnej oceny. ZUS zaznacza, że kontrola nie sprowadza się do mechanicznego ustalenia, czy chory znajdował się pod wskazanym adresem.

Dlatego także po zmianie prawa pracownik powinien brać pod uwagę przede wszystkim zalecenia lekarskie i charakter swojego schorzenia. Fakt, że dana czynność należy zazwyczaj do codziennych obowiązków, nie daje automatycznej ochrony, jeżeli w konkretnym przypadku utrudnia leczenie.

Praca u dwóch pracodawców dopiero od 2027 roku

Osobnym elementem reformy jest rozwiązanie dotyczące osób posiadających co najmniej dwa tytuły do ubezpieczenia chorobowego. Nowelizacja przewiduje, że jeżeli stan zdrowia uniemożliwia wykonywanie jednego rodzaju pracy, ale pozwala na wykonywanie innego, na żądanie ubezpieczonego lekarz będzie mógł nie wystawić zwolnienia z tego drugiego tytułu.

MRPiPS obrazowo wskazuje przypadek chirurga ze złamanym palcem, który nie może wykonywać operacji, ale jego stan zdrowia może pozwalać na prowadzenie zajęć na uczelni. Innym przykładem jest dziennikarz mający problemy z głosem: może być czasowo niezdolny do prowadzenia audycji radiowej, lecz zdolny do przygotowywania tekstów. PAP przytacza te przykłady jako ilustrację nowej konstrukcji przepisów.

Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że 22 września 2026 r. rozwiązanie to jeszcze nie obowiązuje. Przepisy art. 17 ust. 1d i 1e ustawy zasiłkowej, które umożliwiają takie rozdzielenie zwolnień, zaczną obowiązywać 1 stycznia 2027 r. Wynika to wprost z przepisów przejściowych nowelizacji.

• PAP, Serwis Samorządowy PAP, „Co można robić na zwolnieniu lekarskim? MRPiPS podpowiada, jak zachować się na L4”, aktualizacja z 11 września 2026 r.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, „Zmiany w kontroli i wykorzystywaniu zwolnień od pracy od 13 kwietnia 2026 r.”, 10 kwietnia 2026 r.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, „Nowe przepisy w zasiłkach i orzekaniu: Co się zmienia i od kiedy?”, 13 stycznia 2026 r.
• Zakład Ubezpieczeń Społecznych, materiały dotyczące kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich przez pracodawców.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, materiały informacyjne dotyczące zmian w zwolnieniach lekarskich i orzecznictwie.