Polacy biorą mniej zwolnień lekarskich, ale coraz trudniej szybko wrócić im do pracy. W pierwszej połowie 2026 r. lekarze wystawili 14,1 mln L4, a przeciętne zwolnienie z powodu własnej choroby trwało już 10,81 dnia. ZUS pokazuje też wyraźny wzrost udziału zwolnień na 11–30 dni — i ujawnia, które choroby najczęściej wyłączają dziś pracowników z pracy.
Dane ZUS pokazują też, że obraz typowego L4 zmienia się pod innym względem. Infekcje tracą na znaczeniu, natomiast coraz więcej dni pracy zabierają problemy z układem ruchu, urazy oraz zaburzenia psychiczne.
Ile średnio trwa L4 w 2026 roku? ZUS: jedno zwolnienie to 10,81 dnia
Na pierwszy rzut oka statystyka wygląda optymistycznie. Od stycznia do czerwca 2026 r. zarejestrowano 14,1 mln zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy, podczas gdy rok wcześniej było ich 14,5 mln. Liczba L4 spadła więc o 2,7 proc. Tyle że w tym samym czasie liczba dni absencji zmniejszyła się zaledwie o 0,3 proc. — ze 148,1 mln do 147,7 mln. Innymi słowy, zwolnień przybywa wolniej, a właściwie jest ich mniej, lecz pracownicy nadal spędzają poza pracą niemal tyle samo czasu. Dane obejmują chorobę własną ubezpieczonych, opiekę nad dzieckiem i opiekę nad innym członkiem rodziny.
Jeszcze mocniej widać tę zmianę, gdy spojrzymy wyłącznie na L4 z powodu własnej choroby osób ubezpieczonych w ZUS. W pierwszym półroczu wystawiono ich 11,4 mln — o 2,5 proc. mniej niż rok wcześniej — ale obejmowały 123,1 mln dni, czyli o 0,6 proc. więcej. Przeciętne pojedyncze zwolnienie trwało 10,81 dnia. ZUS podaje również drugą, łatwą do pomylenia ze średnią długością L4 statystykę. Osoba, która korzystała ze zwolnienia, spędziła na nim od początku roku przeciętnie 24,98 dnia. Jedna osoba może bowiem otrzymać kilka zaświadczeń w ciągu półrocza.
Na ile dni Polacy najczęściej biorą L4? 44,5 proc. zwolnień trwa od 1 do 5 dni
Najwięcej zaświadczeń lekarze nadal wystawiają na krótki okres. L4 na 1–5 dni stanowią 44,5 proc. wszystkich zwolnień związanych z chorobą własną. Co ciekawe, rośnie udział zwolnień jednodniowych — z 7,8 proc. przed rokiem do 8,8 proc. obecnie. Jednocześnie coraz mocniej zaznacza się druga grupa, znacznie ważniejsza z punktu widzenia pracownika i pracodawcy. Zwolnienia na 11–30 dni odpowiadają już za 29,3 proc. zaświadczeń, podczas gdy w pierwszej połowie 2025 r. było to 27,9 proc.
Struktura L4 wygląda obecnie tak:
- 1–5 dni — 44,5 proc. wszystkich zaświadczeń, w tym 8,8 proc. to L4 jednodniowe,
- 6–10 dni — 20,9 proc.,
- 11–30 dni — 29,3 proc..
To właśnie wzrost udziału dłuższych zwolnień pomaga wyjaśnić pozorny paradoks w danych ZUS: zaświadczeń jest mniej, a łączna absencja z powodu własnej choroby mimo to rośnie. Dane raportu ZUS pokazują przy tym, że udział L4 na 11–30 dni zwiększył się w ciągu roku o 1,4 pkt proc.
Na jakie choroby Polacy najczęściej biorą L4 w 2026 roku? ZUS wskazuje układ ruchu i zdrowie psychiczne
Katar, grypa czy przeziębienie łatwo kojarzą się ze zwolnieniem lekarskim, ale pod względem łącznej liczby dni niezdolności do pracy największe obciążenie tworzą inne problemy zdrowotne. Pierwsze miejsce zajmują choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej. W ciągu sześciu miesięcy odpowiadały za 21,6 mln dni absencji, czyli 17,5 proc. wszystkich dni zwolnienia z powodu choroby własnej osób ubezpieczonych w ZUS.
Tuż za nimi znajdują się zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania — 18,2 mln dni, czyli 14,8 proc. Co szczególnie istotne, ich udział zwiększył się w ciągu roku o 1,4 pkt proc. W przypadku chorób układu mięśniowo-szkieletowego wzrost wyniósł 0,7 pkt proc., a przy urazach i zatruciach aż 1,5 pkt proc. Dane te ZUS prezentuje także na wykresie struktury absencji na stronie 7 raportu.
Przyczyna absencji | Dni L4 w I połowie 2026 r. | Udział w absencji |
|---|---|---|
Choroby układu mięśniowo-szkieletowego i tkanki łącznej | 21,6 mln | 17,5 proc. |
Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania | 18,2 mln | 14,8 proc. |
Urazy, zatrucia i skutki czynników zewnętrznych | 17,2 mln | 14,0 proc. |
Choroby układu oddechowego | 16,1 mln | 13,1 proc. |
Ciąża, poród i połóg | 15,6 mln | 12,7 proc. |
Dwie pierwsze grupy odpowiadają łącznie za 32,3 proc. dni absencji. Mówiąc prościej: niemal co trzeci dzień chorobowego w tej statystyce wiąże się z problemami układu ruchu albo zdrowia psychicznego.
L4 na stres i zaburzenia adaptacyjne rośnie. Jak często dotyczy kobiet i mężczyzn?
Jeszcze ciekawszy obraz daje zejście z szerokich grup chorób do konkretnych diagnoz. ZUS pokazuje, że przyczyny długiej nieobecności różnią się wyraźnie między kobietami i mężczyznami.
- Wśród mężczyzn największą część dni absencji generują bóle grzbietu (M54) oraz ostre zakażenia górnych dróg oddechowych (J06) — po 5,1 proc. Trzecie miejsce zajmuje reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne (F43) z wynikiem 4,5 proc. Rok wcześniej ta ostatnia kategoria odpowiadała za 4 proc. dni absencji mężczyzn.
- U kobiet pierwsze miejsce zajmuje opieka położnicza związana głównie z ciążą (O26), która odpowiada za 19,5 proc. dni absencji. Zaraz za nią znajduje się jednak reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne — 6,3 proc., wobec 5,5 proc. rok wcześniej. Trzecie są ostre zakażenia górnych dróg oddechowych — 4,8 proc.
Kto częściej bierze L4 – kobiety czy mężczyźni? 56,3 proc. zwolnień wystawiono kobietom
Różnica między kobietami i mężczyznami pojawia się również w ogólnej statystyce. 56,3 proc. zaświadczeń z powodu własnej choroby wystawiono kobietom. ZUS zaznacza, że rok wcześniej udział był podobny. Kobiety mają także nieco wyższą skumulowaną długość absencji. Osoba korzystająca z L4 spędziła od początku 2026 r. na zwolnieniu przeciętnie 24,98 dnia, ale wśród kobiet średnia wyniosła 25,70 dnia, a wśród mężczyzn 24,11 dnia. W obu przypadkach było to przeciętnie o około dzień więcej niż w analogicznym okresie 2025 r.
Ciekawie rozkłada się również wiek osób generujących najwięcej dni nieobecności. W całej populacji największy udział ma grupa 30–39 lat — 25,7 proc. wszystkich dni absencji. Wśród kobiet ta grupa odpowiada aż za 29,9 proc. dni. U mężczyzn szczyt przesuwa się o dekadę: najwięcej, 25,6 proc. dni, przypada na osoby w wieku 40–49 lat.
L4 na dziecko i opiekę nad członkiem rodziny w 2026 roku. Co pokazują dane ZUS?
W danych ZUS widać jeszcze jeden zwrot. Rodzice rzadziej korzystają ze zwolnień związanych z opieką nad dzieckiem, podczas gdy szybko rośnie liczba zaświadczeń wystawianych na opiekę nad innym członkiem rodziny. Od stycznia do czerwca 2026 r. ubezpieczeni otrzymali 1,484 mln zaświadczeń na opiekę nad dzieckiem, obejmujących 5,34 mln dni. W porównaniu z pierwszą połową 2025 r. liczba takich zwolnień spadła o 6,2 proc., a liczba dni — o 9,7 proc.
W przypadku opieki nad innym członkiem rodziny kierunek jest odwrotny. ZUS odnotował 283 tys. zaświadczeń, czyli o 12,7 proc. więcej niż rok wcześniej. Obejmowały 1,319 mln dni, co oznacza wzrost o 9 proc. Szczegółowe miesięczne zestawienie na stronie 10 raportu pokazuje, że wzrost nie ogranicza się do jednego miesiąca.
Kto może kontrolować L4 w 2026 roku? ZUS i pracodawca sprawdzają sposób korzystania ze zwolnienia
Rosnący udział dłuższych L4 nie zmienia zasad ich wykorzystywania. Zwolnienie lekarskie potwierdza czasową niezdolność do pracy i może podlegać kontroli. ZUS przypomina, że pracodawca wypłacający wynagrodzenie chorobowe może kontrolować prawidłowość korzystania ze zwolnienia. Uprawnienia kontrolne mają również pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 osób, gdy wypłacają zasiłki. Przy mniejszej liczbie ubezpieczonych pracodawca może wystąpić o przeprowadzenie odpowiedniej kontroli do ZUS.
Znaczenie ma więc nie sama długość zwolnienia, lecz to, czy ubezpieczony wykorzystuje je zgodnie z jego celem i zachowuje prawo do świadczenia. Szczegółowe zasady zasiłku chorobowego reguluje ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa; jej aktualny tekst jednolity ogłoszono w czerwcu 2026 r. w Dz.U. pod poz. 854.
Podstawa prawna i źródła
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, „Absencja chorobowa I półrocze 2026 r.”, lipiec 2026 r. — raport Departamentu Statystyki i Prognoz Aktuarialnych, stan Rejestru zaświadczeń lekarskich na 3 lipca 2026 r.
- Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa — aktualny tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 854.
- ZUS, „Podstawowe zasady kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy”, aktualizacja z 13 kwietnia 2026 r.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu