Gminy nie radzą sobie ze starzejącym się społeczeństwem. Czy bon senioralny i inne programy wsparcia seniorów staną się remedium na problemy?

Czy realizowane od kilku lat programy wsparcia seniorów, nowe standardy usług opiekuńczych i bon senioralny rozwiążą te problemy?

Raport Najwyższej Izby Kontroli w sprawie opieki nad osobami starszymi

Z końcem lipca Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport, dotyczący opieki nad osobami starszymi w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich. NIK podkreślił, że w populacji kraju widoczny jest wyraźny wzrost udziału osób starszych. W ostatnich dziesięciu latach udział seniorów wzrósł z 17,2 proc. do 26,6 proc. w całej Polsce, a w 2060 roku prognozuje się, że wyniesie 38,3 proc. Dodatkowo, powołując się na badania PolSenior, NIK zaznaczył, że widoczne jest uzależnienie od pomocy innych, seniorów w wieku powyżej 80 lat.

Kontrola dotycząca osób starszych objęła przede wszystkim gminy wiejskie i miejsko-wiejskie, bo to właśnie na ich obszarze relatywnie najwięcej seniorów potrzebuje wsparcia. Wykluczenie komunikacyjne, nierównomierne rozlokowanie infrastruktury społecznej, brak rozpoznania potrzeb, nieocenianie efektów podejmowanych działań to tylko niektóre problemy, z którymi borykają się potrzebujący pomocy oraz gminy.

Rządowe programy wspierające seniorów

Opieka nad seniorami należy do zadań własnych gmin, które wykonują inicjowane przez Rząd programy wspierające najstarszych członków społeczeństwa. Do najważniejszych z nich zalicza się:

• bon senioralny;

• program „Opieka 75+”;

• program „Korpus Wsparcia Seniorów”.

Bon senioralny to nowoprzyjęte rozwiązanie, które przewiduje wsparcie dla seniorów w zaspokajaniu ich podstawowych potrzeb życia codziennego. Świadczenie to nie sprowadza się do finansowej pomocy, ale do finansowania usług opiekuńczych. Z bonu senioralnego mogą skorzystać osoby, które ukończyły 65. rok życia, mają niezaspokojone potrzeby w zakresie podstawowych czynności życia codziennego, są obywatelami Polski lub określonych w przepisach państw, a dodatkowo spełniają kryterium dochodowe (średni miesięczny dochód na jednego członka rodziny nie przekracza w ostatnich trzech miesiącach poprzedzających złożenie wniosku 3410 zł).

Program „Opieka 75+” ma na celu zwiększenie dostępności do usług opiekuńczych osób powyżej 75. roku życia, które dodatkowo są samotne lub samotnie gospodarują. Realizacja Programu sprowadza się do finansowania do 60 proc. przewidzianych kosztów realizacji zadań określonych szczegółowo przez gminy. W praktyce pomoc seniorom polega na wsparciu w codziennych czynnościach, utrzymaniu higieny osobistej, załatwianiu spraw urzędowych lub wizytach u lekarza.

Program „Korpus Wsparcia Seniorów” zakłada z kolei pomoc dla wszystkich osób powyżej 60. roku życia, które mają problemy z samodzielnym funkcjonowaniem ze względu na stan zdrowia. W ramach Programu gminy mogą liczyć na wsparcie aż do 80 proc. wydatków związanych z organizowaniem bezpośrednich usług opiekuńczych świadczonych potrzebującym oraz tzw. opieki na odległość.

Zobacz także

Wielkie zmiany w orzekaniu ZUS. Nowe zasady zatrudnienia orzeczników i krótsze kolejki po orzeczenia

Wnioski z raportu NIK są druzgocące

Wnioski, które wynikają z raportu NIK, nie są optymistyczne. Przede wszystkim podkreślił on, że ośrodki pomocy społecznej koncentrowały się przede wszystkim na seniorach objętych pomocą, nie docierając przy tym do innych osób, które mogłyby wymagać wsparcia. W żadnej z kontrolowanych gmin nie opracowano systemu identyfikacji samotnych osób starszych, a informacje o seniorach wymagających pomocy otrzymywano od rodziny lub sąsiadów.

W większość z kontrolowanych gmin problemem był także brak dostosowanej do lokalnych potrzeb polityki senioralnej. Rozwiązywanie spraw najstarszej części społeczeństwa w ramach ogólnych strategii rozwiązywania problemów w dłuższej perspektywie może nie przynieść dobrych efektów. Jednocześnie zaobserwowano, że pomoc seniorom w miejscu zamieszkania jest obecnie najbardziej pożądanym sposobem realizacji wsparcia potrzebujących.

NIK zwrócił także uwagę na nieprecyzyjne dokumentowanie usług opiekuńczych, brak formalnego monitoringu wsparcia, opóźnienia w finansowaniu programów rządowych, a niekiedy nawet niezatrudnianie przez gminy wymaganych specjalistów.

Wszystkie wnioski zostały przekazane do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Czy bon senioralny i utrzymanie realizacji programów „Opieka 75+” i „Korpus Wsparcia Seniorów” przyniosą zamierzone rezultaty? Czas pokaże.