Wielkie zmiany w orzekaniu ZUS. Nowe zasady zatrudnienia orzeczników i krótsze kolejki po orzeczenia

Fizjoterapeuci i pielęgniarki jako remedium na kolejki po orzeczenia z ZUS

Obowiązujące od kwietnia 2026 roku przepisy o orzecznictwie lekarskim w ZUS i planowane zwiększenie etatów o blisko 300 osób mają na celu skrócenie okresu oczekiwania na orzeczenie z ZUS i tym samym ułatwienie dostępu do wielu świadczeń. Najważniejszą zmianą jest przyznanie osobom wykonującym samodzielny zawód medyczny uprawnień do orzekania dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń społecznych i innych świadczeń należących do właściwości ZUS.

Kim jest osoba samodzielnie wykonująca zawód medyczny? Zgodnie z przepisami ustawy są to osoby, które posiadają:

• prawo do wykonywania zawodu pielęgniarza, pielęgniarki oraz fizjoterapeuty;

• tytuł specjalisty w dziedzinie pielęgniarstwa albo fizjoterapii;

• co najmniej pięcioletni okres wykonywania zawodu pielęgniarki, pielęgniarza albo fizjoterapeuty (nie dotyczy to jednak wykonywania zawodu na podstawie warunkowego prawa do jego wykonywania lub wykonywania go na określony zakres, okres i miejsce).

Zobacz także

Orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji jako podstawa dodatkowych świadczeń z ZUS. Jak je uzyskać?

W jakich sprawach mogą orzekać fizjoterapeuci i pielęgniarki?

Do kwietnia 2026 roku zadania ZUS polegające na wydawaniu orzeczeń realizowali wyłącznie lekarze specjaliści, którzy zatrudnieni byli na podstawie umowy o pracę. Obecne rozwiązania mają odciążyć lekarzy orzeczników, a dzięki temu przyspieszyć uzyskiwanie stosownych dokumentów świadczeniobiorcom.

Fizjoterapeuci otrzymali prawo do orzekania w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, pielęgniarki i pielęgniarze zaś mogą decydować w sprawach o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Osoby wykonujące samodzielny zawód medyczny zyskały także uprawnienia do kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy.

Do orzeczeń fizjoterapeutów, pielęgniarek i pielęgniarzy stosuje się odpowiednio przepisy określające zasady wydawania orzeczeń przez lekarzy specjalistów. Co to oznacza w praktyce? Od wydanego przez te podmioty orzeczenia można wnieść sprzeciw analogiczny do sprzeciwu od orzeczenia lekarza, który będzie rozpatrywany przez trzyosobową komisję lekarską.

Uelastycznienie formy zatrudnienia lekarzy orzeczników

Sposobem na przyspieszenie wydawania orzeczeń ZUS ma być także zwiększenie liczby lekarzy wydających orzeczenia. Obecnie zarówno lekarze orzecznicy, jak i osoby samodzielnie wykonujące zawód medyczny mogą wykonywać pracę zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i umowy o świadczenie usług.

Nie bez znaczenia jest także możliwość nawiązywania współpracy z lekarzami nieposiadającymi jeszcze tytułu specjalisty. Lekarzem orzecznikiem może być bowiem obecnie osoba:

• posiadająca prawo wykonywania zawodu lekarza;

• posiadająca tytuł specjalisty albo

• odbywająca szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny, która ukończyła moduł podstawowy właściwy dla danego szkolenia specjalizującego lub trzeci rok szkolenia (w przypadku specjalizacji z jednolitym modułem szkolenia) albo

• posiadająca co najmniej pięcioletni okres wykonywania zawodu lekarza (z wyłączeniem okresów wykonywania zawodu w celu odbycia stażu podyplomowego, wykonywania zawodu na podstawie warunkowego prawa wykonywania zawodu, wykonywania zawodu na podstawie prawa wykonywania zawodu na określony zakres czynności zawodowych, okres i miejsce).

Warto zaznaczyć, że dla Naczelnego Lekarza ZUS i jego zastępcy wymagania zostały zaś określone na poziomie:

• prawa wykonywania zawodu lekarza;

• posiadania tytułu specjalisty w zakresie jednej z dziedzin medycyny, która ma zastosowanie w orzecznictwie lekarskim;

• co najmniej trzyletniego doświadczenia w pracy w orzecznictwie lekarskim.

Główny lekarz orzecznik, jego zastępca i lekarz inspektor nadzoru orzecznictwa lekarskiego musi z kolei wykazać się co najmniej dziesięcioletnim okresem wykonywania zawodu w zakresie jednej z dziedzin wykorzystywanych w orzecznictwie.