Świadczenie pielęgnacyjne a własna emerytura. Wyjaśniamy, kiedy można łączyć te pieniądze, a kiedy grozi ich utrata

Najważniejsze rozróżnienie: stare i nowe zasady

To kluczowy punkt całego tematu. Od 1.01.2024 r. funkcjonują dwa porządki dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwszy obejmuje osoby, które zachowały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r.. Drugi dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na nowych zasadach od 1.01.2024 r.

Osoby, które miały przyznane świadczenie pielęgnacyjne przed 1.01.2024 r., mogą je nadal pobierać na podstawie przepisów przejściowych.

Na nowych zasadach emerytura lub renta co do zasady nie blokuje świadczenia pielęgnacyjnego

W reżimie obowiązującym od 1.01.2024 r. świadczenie pielęgnacyjne nie jest już uzależnione od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ustawodawca przebudował też krąg uprawnionych i zasady przyznawania świadczenia.

Trzeba jednak bardzo wyraźnie podkreślić, że nowe zasady dotyczą opiekunów sprawujących opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami do ukończenia 18. roku życia.

Na starych zasadach emerytura nadal może oznaczać problem

Inaczej wygląda sytuacja osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach, czyli na podstawie przepisów obowiązujących do 31.12.2023 r.. Osoby te korzystają z ochrony praw nabytych, ale oznacza to przede wszystkim możliwość dalszego pobierania świadczenia na dotychczasowych zasadach, a nie automatyczne przejście do nowego, korzystniejszego modelu.

W praktyce oznacza to, że w sprawach „starych” nadal znaczenie mogą mieć wcześniejsze przesłanki negatywne, w tym zbieg z emeryturą, rentą, nauczycielskim świadczeniem kompensacyjnym, świadczeniem przedemerytalnym czy rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym. Jeżeli opiekun pobiera świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach, nie powinien zakładać, że od 2024 r. może bezpiecznie łączyć je z emeryturą albo rentą tylko dlatego, że takie rozwiązanie jest dopuszczalne w nowym modelu.

Dlaczego ten podział ma tak duże znaczenie

W praktyce dwie osoby opiekujące się osobą z niepełnosprawnością mogą mieć zupełnie inną sytuację prawną, mimo że „na papierze” obie pobierają świadczenie pielęgnacyjne. Jeśli świadczenie zostało przyznane na nowych zasadach od 1.01.2024 r., a opieka dotyczy osoby z niepełnosprawnością do ukończenia 18. roku życia, zbieg z emeryturą lub rentą opiekuna może być dopuszczalny.

Jeśli jednak ktoś zachował świadczenie na podstawie przepisów przejściowych, nadal trzeba badać sprawę przez pryzmat dotychczasowych zasad.

Kiedy opiekun rzeczywiście może stracić pieniądze

Ryzyko pojawia się przede wszystkim w kilku sytuacjach.

Po pierwsze, gdy opiekun błędnie zakłada, że nowe zasady dotyczą również świadczenia przyznanego wiele lat temu. To częsty błąd, ponieważ od 1.01.2024 r. rzeczywiście złagodzono część warunków, ale nie oznacza to automatycznej zmiany sytuacji wszystkich świadczeniobiorców.

Po drugie, problem może powstać wtedy, gdy opiekun nie zgłasza organowi zmian mających znaczenie dla prawa do świadczenia, np. przyznania emerytury, renty albo innego świadczenia.

Po trzecie, ryzyko pojawia się w razie pobierania świadczenia mimo braku podstaw. Jeżeli organ ustali później, że świadczenie było wypłacane nienależnie, może dochodzić jego zwrotu na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

Po czwarte, szczególnej ostrożności wymaga sytuacja, w której osoba pobierająca świadczenie na starych zasadach rozważa przejście do nowego modelu. Taka decyzja powinna być poprzedzona analizą, czy opiekun i osoba wymagająca opieki spełniają warunki nowego świadczenia.

Czy można jednocześnie pracować i pobierać świadczenie pielęgnacyjne

Na nowych zasadach to jedna z najważniejszych zmian. Od 1.01.2024 r. przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach nie bada się już, czy opiekun zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że praca zarobkowa, jej wymiar, rodzaj, miejsce wykonywania czy wysokość wynagrodzenia nie stanowią same w sobie przeszkody do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w nowym modelu.

Ile wynosi świadczenie pielęgnacyjne

Wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jest corocznie waloryzowana. Od 1.01.2025 r. świadczenie wynosiło 3 287 zł miesięcznie, a od 1.01.2026 r. wynosi 3 386 zł miesięcznie.

Co z dodatkiem pielęgnacyjnym z ZUS

Tu łatwo o pomyłkę, bo nazwy są podobne. Świadczenie pielęgnacyjne to świadczenie rodzinne dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością. Dodatek pielęgnacyjny z ZUS to natomiast zupełnie inne świadczenie, przysługujące osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat.

Na co opiekun powinien uważać przy składaniu wniosków

Najważniejsze jest ustalenie, na jakiej podstawie prawnej pobierane jest świadczenie pielęgnacyjne i czy dana sprawa rzeczywiście mieści się w nowym modelu obowiązującym od 1.01.2024 r.

W praktyce warto sprawdzić:

• czy świadczenie zostało przyznane przed 1.01.2024 r., czy na podstawie wniosku złożonego już według nowych zasad;
• czy opieka dotyczy osoby z niepełnosprawnością do ukończenia 18. roku życia;
• czy decyzja jest kontynuowana na podstawie przepisów przejściowych;
• czy opiekun ma ustalone prawo do emerytury, renty albo innego świadczenia emerytalno-rentowego;
• czy organ został poinformowany o zmianach mających znaczenie dla prawa do świadczenia;
• czy w sprawie nie ma ryzyka uznania świadczenia za nienależnie pobrane;
• czy chodzi o świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna, a nie o dodatek pielęgnacyjny dla emeryta lub rencisty.

Podsumowanie

Świadczenie pielęgnacyjne i emerytura nie zawsze się wykluczają, ale nie zawsze też można je bezpiecznie łączyć. Najważniejsze jest rozróżnienie między świadczeniem przyznanym albo kontynuowanym na starych zasadach a świadczeniem przyznawanym na nowych zasadach od 1.01.2024 r..

Trzeba też pamiętać, że nowe zasady dotyczą opiekunów osób z niepełnosprawnościami do ukończenia 18. roku życia. To od tych dwóch elementów zależy, czy emerytura lub renta oznacza realne ryzyko utraty pieniędzy.

FAQ - najczęściej zadawane pytania

1. Czy opiekun może mieć jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę?

Tak, ale odpowiedź zależy od tego, czy świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na nowych zasadach od 1.01.2024 r., czy jest pobierane na podstawie przepisów obowiązujących do 31.12.2023 r..

2. Czy przejście na emeryturę zawsze oznacza utratę świadczenia pielęgnacyjnego?

Nie zawsze. W nowym modelu nie obowiązuje już automatyczna zasada wykluczenia z powodu własnej emerytury lub renty opiekuna. W sprawach prowadzonych na starych zasadach nadal może to jednak mieć znaczenie.

3. Czy nowe zasady dotyczą wszystkich opiekunów osób z niepełnosprawnościami?

Nie. Nowe zasady od 1.01.2024 r. dotyczą świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego opiekunom sprawującym opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami do ukończenia 18. roku życia. Osoby, które zachowały świadczenie na podstawie wcześniejszych przepisów, nadal powinny analizować swoją sytuację według zasad przejściowych.

4. Ile wynosi świadczenie pielęgnacyjne?

Od 1.01.2025 r. świadczenie wynosiło 3 287 zł miesięcznie, a od 1.01.2026 r. wynosi 3 386 zł miesięcznie. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego jest corocznie waloryzowana.

5. Czy świadczenie pielęgnacyjne to to samo co dodatek pielęgnacyjny?

Nie. To dwa różne świadczenia, z inną podstawą prawną i dla innych osób. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, a dodatek pielęgnacyjny z ZUS przysługuje osobie pobierającej emeryturę lub rentę, jeżeli spełnia ustawowe warunki.

Źródła informacji