Wiele osób po śmierci małżonka zastanawia się, czy można zachować własną emeryturę i jednocześnie otrzymywać rentę rodzinną. Jeszcze do niedawna odpowiedź była w większości przypadków niekorzystna, bo co do zasady trzeba było wybrać jedno świadczenie. Od 2025 r. przepisy zmieniły się jednak istotnie i wprowadziły możliwość tzw. renty wdowiej, czyli łączenia renty rodzinnej z własnym świadczeniem na nowych zasadach. Nie oznacza to jednak, że każdy może pobierać oba świadczenia, ani że będą one wypłacane bez ograniczeń. Wyjaśniamy, kiedy nadal trzeba wybrać jedno świadczenie, kiedy możliwy jest zbieg oraz jakie warunki i limity obowiązują w praktyce.
Renta rodzinna i własna emerytura - jaka była zasada ogólna
Przez lata punktem wyjścia w polskim systemie emerytalno-rentowym była zasada, że w razie zbiegu prawa do dwóch świadczeń emerytalno-rentowych nie pobiera się ich jednocześnie w pełnej wysokości. W praktyce oznaczało to, że osoba mająca prawo zarówno do własnej emerytury, jak i do renty rodzinnej po zmarłym małżonku, co do zasady musiała wybrać jedno z nich. Ta ogólna reguła nadal pozostaje istotna, ale od 2025 r. została uzupełniona o szczególne rozwiązanie dla wdów i wdowców, określane potocznie jako renta wdowia.
Co zmieniło się od 2025 r. - czyli czym jest renta wdowia
Od 1.01.2025 r. weszły w życie przepisy pozwalające na ustalenie zbiegu renty rodzinnej z własnym świadczeniem emerytalnym lub rentowym, a wypłaty na nowych zasadach ruszyły od 1.07.2025 r.. ZUS wskazuje, że w ramach tego rozwiązania osoba uprawniona może otrzymywać:
- 100% renty rodzinnej i 15% własnego świadczenia, albo
- 100% własnego świadczenia i 15% renty rodzinnej.
Od 1.01.2027 r. udział drugiego świadczenia wzrośnie z 15% do 25%.
Kiedy można pobierać oba świadczenia jednocześnie
Możliwość łączenia emerytury i renty rodzinnej nie dotyczy każdego automatycznie. Aby skorzystać z tzw. renty wdowiej, trzeba nie tylko mieć prawo do renty rodzinnej i własnego świadczenia, ale także spełnić dodatkowe warunki ustawowe.
ZUS wskazuje, że uprawniona osoba musi łącznie spełniać następujące przesłanki:
- osiągnąć wiek co najmniej 60 lat w przypadku kobiety albo 65 lat w przypadku mężczyzny;
- do dnia śmierci małżonka pozostawać z nim we wspólności małżeńskiej (wspólność małżeńska nie powinna być utożsamiana wyłącznie ze wspólnością majątkową małżeńską; chodzi o pozostawanie małżonków w rzeczywistej więzi małżeńskiej do dnia śmierci jednego z nich);
- nabyć prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku nie wcześniej niż po ukończeniu 55 lat przez kobietę albo 60 lat przez mężczyznę;
- nie pozostawać obecnie w nowym związku małżeńskim.
Samo prawo do dwóch świadczeń nie wystarczy - trzeba złożyć wniosek
ZUS wyraźnie wskazuje, że do ustalenia wypłaty świadczeń łącznie z rentą rodzinną konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku ERWD. Samo posiadanie prawa do własnej emerytury i renty rodzinnej nie oznacza jeszcze automatycznej wypłaty obu świadczeń w zbiegu.
W praktyce oznacza to, że osoba uprawniona powinna:
- ustalić, czy spełnia warunki ustawowe;
- porównać oba możliwe warianty wypłaty;
- złożyć właściwy wniosek do organu rentowego.
Kiedy nadal trzeba wybrać jedno świadczenie
Nowe przepisy nie zlikwidowały całkowicie zasady wyboru. Jeżeli nie zostały spełnione warunki ustawowe dla renty wdowiej albo nie złożono właściwego wniosku, w praktyce nadal trzeba zdecydować się na jedno świadczenie.
Również po zmianach nie można pobierać jednocześnie obu świadczeń w 100% wysokości. Dlatego w części spraw nadal najważniejsze pytanie brzmi nie „czy można mieć oba świadczenia”, lecz „które rozwiązanie będzie korzystniejsze finansowo”.
Jak wygląda wybór wariantu wypłaty
Nowe przepisy nie narzucają jednego modelu wypłaty. To osoba uprawniona wybiera, czy chce otrzymywać:
- 100% renty rodzinnej i 15% własnego świadczenia;
- czy 100% własnego świadczenia i 15% renty rodzinnej.
Od 2027 r. zamiast 15% drugiego świadczenia będzie to 25%.
Jest też limit łącznej wypłaty
Łączenie świadczeń nie jest nieograniczone kwotowo. ZUS wskazuje, że suma świadczeń wypłacanych łącznie z rentą rodzinną nie może przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury. Od 1.03.2026 r. najniższa emerytura wynosi 1978,49 zł brutto, więc limit świadczeń wypłacanych w zbiegu wynosi 5935,47 zł brutto. Jeżeli łączna kwota byłaby wyższa, wypłata zostanie odpowiednio pomniejszona.
Jak termin złożenia wniosku wpływał i nadal wpływa na datę wypłaty
Ministerstwo Rodziny i ZUS wyjaśniały, że w przypadku wniosków złożonych do 31.07.2025 r. prawo do świadczenia łącznie z rentą rodzinną mogło zostać ustalone od 1.07.2025 r.. Jeżeli wniosek został złożony później, prawo do wypłaty w zbiegu przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od 1.07.2025 r..
Obecnie, po upływie terminu 31.07.2025 r., zasadą jest przyznanie wypłaty od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od 1.07.2025 r..
Jakie świadczenia obejmuje zbieg
Nowe przepisy nie dotyczą wyłącznie klasycznej emerytury z ZUS i renty rodzinnej z ZUS. Z oficjalnych informacji wynika, że pojęcie renty rodzinnej obejmuje również m.in. policyjną rentę rodzinną, wojskową rentę rodzinną oraz rolniczą rentę rodzinną, a „własnym” świadczeniem może być odpowiednio emerytura lub renta z określonych systemów.
Podsumowanie
Po zmianach obowiązujących od 2025 r. odpowiedź na pytanie, czy można pobierać jednocześnie emeryturę i rentę rodzinną, nie jest już tak prosta jak dawniej. W wielu przypadkach jest to możliwe, ale tylko w formule zbiegu świadczeń, a nie dwóch pełnych wypłat. Nadal zdarzają się więc sytuacje, w których trzeba wybrać jedno świadczenie, a w innych można otrzymywać jedno w całości i drugie w części. Kluczowe znaczenie ma to, czy zostały spełnione warunki ustawowe, czy złożono właściwy wniosek oraz czy łączna kwota świadczeń mieści się w ustawowym limicie.
FAQ - najczęściej zadawane pytania
1. Czy można pobierać jednocześnie emeryturę i rentę rodzinną?
Tak, w określonych przypadkach jest to możliwe od 1.07.2025 r. na zasadach tzw. renty wdowiej, ale nie oznacza to pobierania obu świadczeń w pełnej wysokości.
2. Czy samo prawo do emerytury i renty rodzinnej wystarczy?
Nie. Trzeba spełnić dodatkowe warunki ustawowe dotyczące wieku, wspólności małżeńskiej, momentu nabycia prawa do renty rodzinnej i braku nowego małżeństwa.
3. W jakiej wysokości można łączyć świadczenia?
Od 1.07.2025 r. jest to 100% jednego świadczenia i 15% drugiego, a od 1.01.2027 r. udział drugiego świadczenia wzrośnie do 25%.
4. Czy trzeba składać wniosek?
Tak. ZUS wskazuje, że trzeba złożyć wniosek ERWD o ustalenie zbiegu świadczeń z rentą rodzinną.
5. Czy istnieje limit łącznej wypłaty?
Tak. Suma świadczeń wypłacanych łącznie z rentą rodzinną nie może przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury.
Źródła informacji
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu