Rodzic może pominąć dziecko w testamencie, ale nie oznacza to automatycznie, że zostanie ono pozbawione prawa do zachowku. Skuteczne wydziedziczenie jest możliwe wyłącznie w przypadkach określonych w Kodeksie cywilnym. O czym pamiętać, tworząc testament i decydując się na wydziedziczenie dziecka?
Pominięcie dziecka w testamencie nie pozbawia go automatycznie zachowku
Testament pozwala zdecydować, kto otrzyma majątek po śmierci spadkodawcy. Nie oznacza jednak pełnej swobody w pozbawianiu najbliższych praw związanych ze spadkiem. Jednym z najczęstszych błędów jest utożsamianie niewskazania dziecka w testamencie z jego wydziedziczeniem. Dziecko pominięte w ostatniej woli rodzica może nadal mieć prawo do zachowku, czyli części majątku przysługującej mu na podstawie przepisów.
Tymczasem, jak podkreśla Anita Świercz, radczyni prawna prowadząca własną kancelarię, skuteczne wydziedziczenie potomka wymaga spełnienia określonych w przepisach warunków. Polskie prawo chroni najbliższych członków rodziny, przyznając im prawo do zachowku. W praktyce oznacza to, że wydziedziczenie jest co prawda możliwe, ale tylko w szczególnych sytuacjach. Sprowadza się to do tego, że rodzic, który chce pozbawić dziecko prawa do zachowku, musi spełnić znacznie więcej wymogów niż tylko pominąć je w testamencie.
Kiedy można wydziedziczyć dziecko? Kodeks cywilny wskazuje 3 przesłanki
Przypadki, w których możliwe jest wydziedziczenie, określa art. 1008 Kodeksu cywilnego. Katalog jest zamknięty, co oznacza, że spadkodawca nie może samodzielnie tworzyć dodatkowych powodów pozbawienia dziecka prawa do zachowku.
Kiedy można wydziedziczyć dziecko? Zgodnie z prawem jest to możliwe w przypadku:
- uporczywego postępowania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego,
- dopuszczenia się ciężkiego przestępstwa przeciwko rodzicowi lub jego bliskim,
- uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych wobec rodzica.
Ważne! Sam konflikt między rodzicem a dzieckiem czy subiektywne poczucie krzywdy nie wystarczają więc do skutecznego wydziedziczenia.
Brak kontaktu z rodzicem a wydziedziczenie. Nie każda zerwana relacja wystarczy
Jedną z podstaw wydziedziczenia może być uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych. Chodzi o zachowanie długotrwałe i świadome, np. unikanie kontaktu, brak zainteresowania losem rodzica lub odmowę pomocy mimo możliwości jej udzielenia.
Znaczenie może mieć także długotrwałe i powtarzające się zachowanie naruszające normy społeczne i rodzinne, w tym destrukcyjny tryb życia, uzależnienia czy rażące zaniedbywanie relacji rodzinnych. Innym powodem uzasadniającym wydziedziczenie są czyny przeciwko najbliższym, takie jak przemoc fizyczna czy groźby.
Jak wydziedziczyć dziecko w testamencie? Przyczyna musi być konkretna
Samo wystąpienie jednej z ustawowych przesłanek nie wystarcza. Wydziedziczenie musi zostać odpowiednio ujęte w testamencie. Co to oznacza w praktyce? Należy:
- jednoznacznie wskazać osobę, która ma zostać wydziedziczona,
- podać konkretną przyczynę wydziedziczenia,
- powiązać opisane zachowanie z jedną z ustawowych przesłanek.
Ogólne stwierdzenie o złych relacjach rodzinnych może okazać się niewystarczające. Jak podkreśla radczyni prawna, opis przyczyny wydziedziczenia powinien być konkretny. Przykładowo można wskazać wieloletni brak kontaktu albo odmowę udzielenia pomocy w chorobie lub innej trudnej sytuacji. Należy przy tym pamiętać, że przyczyna powinna być możliwa do udowodnienia.
SMS-y, e-maile, dokumenty i świadkowie. Dowody mogą zdecydować o skuteczności wydziedziczenia
W przypadku sporu sama treść testamentu może nie wystarczyć. Jednym z problemów prowadzących do podważenia wydziedziczenia jest brak dowodów potwierdzających wskazaną przez spadkodawcę przyczynę. W praktyce sprowadza się to do tego, że znaczenie mogą mieć m.in.:
- dokumenty, w tym dokumentacja medyczna mogąca potwierdzać brak opieki,
- SMS-y i e-maile,
- zeznania członków rodziny, sąsiadów lub innych świadków,
- inne materiały potwierdzające zachowania opisane w testamencie.
Ważne! Przyczyna wydziedziczenia powinna więc nie tylko odpowiadać jednej z ustawowych przesłanek, ale również być prawdziwa i możliwa do wykazania.
Co daje skuteczne wydziedziczenie dziecka?
Najważniejszym skutkiem prawidłowego wydziedziczenia jest utrata przez dziecko prawa do zachowku. W konsekwencji nie może ono skutecznie domagać się tej części majątku przed sądem. To zasadnicza różnica między wydziedziczeniem a zwykłym pominięciem potomka w testamencie. W drugim przypadku roszczenie o zachowek może nadal istnieć.
Kiedy wydziedziczenie może być nieskuteczne?
Próba pozbawienia dziecka zachowku może zostać podważona, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe i formalne wymagania. Do najczęstszych błędów należą:
- brak konkretnego uzasadnienia w testamencie,
- stosowanie ogólnikowych sformułowań,
- wskazanie przyczyny, której nie przewiduje ustawowy katalog,
- brak dowodów potwierdzających opisane zachowanie,
- powołanie się na sytuację, która nie miała charakteru uporczywego lub zawinionego.
Uwaga! Jeżeli wydziedziczenie okaże się nieskuteczne, pominięte w testamencie dziecko może nadal dochodzić zachowku przed sądem.
Kto dziedziczy, jeśli nie ma testamentu?
Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, zastosowanie ma dziedziczenie ustawowe. Majątek przechodzi wówczas na osoby wskazane w przepisach według określonej kolejności. W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci i małżonek. Przy ich braku do spadku mogą zostać powołani rodzice, rodzeństwo i dalsi krewni.
Prawo uwzględnia również dziecko poczęte, ale jeszcze nienarodzone w chwili śmierci spadkodawcy, pod warunkiem że urodzi się żywe. Dopiero gdy nie ma osób uprawnionych do dziedziczenia, majątek może przypaść gminie lub Skarbowi Państwa.
Wydziedziczenie jest zatem rozwiązaniem wyjątkowym. Samo odsunięcie dziecka od spadku w treści testamentu nie wystarcza do pozbawienia go zachowku i dostępu do pieniędzy. Decydujące są ustawowa podstawa, prawidłowa treść testamentu oraz okoliczności, które mogą potwierdzić zasadność wskazanej przyczyny.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu