Czy testament audiowizualny zrewolucjonizuje spadkobranie?

Co to jest testament audiowizualny?

Testament audiowizualny to nowy rodzaj testamentu, a precyzyjnie ujmując – odmiana testamentu ustnego, który mocą nowelizowanych przepisów ma zostać dodany do grona tzw. testamentów szczególnych. Testament audiowizualny będzie mógł być sporządzony w takich samych okolicznościach jak testament ustny, a różnica sprowadza się do utrwalenia woli testatora na nośniku informacji.

Uzasadnieniem wprowadzenia testamentu audiowizualnego jest ogromna popularność testamentu ustnego, który jednak w praktyce sądowej przysparza znacznych problemów dowodowych. Jednoczesny postęp technologiczny, umożliwiający nagranie wideo lub głosu spadkodawcy, ma stać się szansą dla tych, którzy chcą w ostatnich chwilach życia rozporządzić swoim majątkiem, ale nie mogą sporządzić testamentu ustnego na obecnie obowiązujących zasadach ze względu na niewystarczającą liczbę świadków.

Zasady sporządzania testamentu audiowizualnego?

Zgodnie z art. 952 § 11 k.c. testament audiowizualny będzie mógł być sporządzony w razie:
• zaistnienia obawy rychłej śmierci;
• niemożności zachowania zwykłej formy testamentu lub nadmiernego utrudnienia dla jego sporządzenia.

Przy łącznym spełnieniu tych przesłanek, wola spadkobiercy będzie mogła zostać utrwalona za pomocą urządzenia rejestrującego obraz i dźwięk na trwałym nośniku informacji, który umożliwi ich odtworzenie. Samo pojęcie urządzenia rejestrującego nie jest definiowane w nowelizowanych przepisach kodeksu cywilnego, ale posiłkować należy się ustawami szczególnymi. Takie rozwiązanie ma pozwolić sądom na elastyczne określanie tego, na czym polegało zarejestrowanie obrazu i dźwięku w danym przypadku.

Co ważne, w przypadku testamentu audiowizualnego, w przeciwieństwie do testamentu ustnego, nie będzie wymogu obecności świadków. Wystarczy jedynie szczegółowe określenie przez testatora daty i miejsca sporządzenia testamentu. Przepisy zakładają ponadto, że każdy, kto będzie posiadać dostęp do nośnika informacji, na którym utrwalony został testament audiowizualny, będzie zobowiązany do dostarczenia go do sądu w terminie trzech miesięcy od jego sporządzenia lub od chwili śmierci testatora.

Z otworzenia testamentu, czyli odczytania i odsłuchania nośnika, sąd sporządzać będzie stosowny protokół, a w toku dalszych czynności nośnik będzie przechowywany w sądzie.

Czy wprowadzenie testamentu audiowizualnego pociągnie za sobą zmiany w pozostałych testamentach?

Wraz z wprowadzeniem testamentu audiowizualnego ustawodawca planuje kilka innych kluczowych zmian w testamentach szczególnych. Testament ustny będzie mógł zostać sporządzony w razie zaistnienia szczególnych i nagłych okoliczności, uzasadniających obawę rychłej śmierci, przy jednoczesnej niemożności zachowania zwykłej formy testamentu lub nadmiernych trudności z tym związanych. Zatem obecne dwie przesłanki połączone zostają de facto w jedną.

Wola spadkodawcy będzie musiała zostać spisana niezwłocznie, ale nie później niż w ciągu miesiąca od sporządzenia testamentu ustnego, koniecznie z oznaczeniem miejsca i daty sporządzenia pisma. Jeśli taki sposób stwierdzenia treści testamentu nie zostanie zachowany, wówczas będzie możliwe to w ciągu trzech miesięcy od otwarcia spadku, ale wyłącznie przez zgodne oświadczenie świadków złożone przed sądem.

Nowelizacja przepisów zakłada również likwidację testamentu podróżnego, jako sposobu testowania, który nie jest wykorzystywany w praktyce oraz rozszerzenie przesłanek, które warunkują sporządzenie testamentu wojskowego.

Kiedy będzie można sporządzić testament audiowizualny?

Prace legislacyjne nad projektem ustawy o zmianie przepisów kodeksu cywilnego i wprowadzeniu testamentów audiowizualnych trwają i nie jest jeszcze znana data ich zakończenia. Czy taka forma rozporządzania majątkiem na wypadek śmierci ma szansę zrewolucjonizować spadkobranie? Zdaniem wielu komentatorów to istotny krok w celu dostosowania obowiązującego porządku prawnego do postępu technologicznego. Podkreślają oni jednocześnie, że taka forma pozwoli na weryfikację woli testatora przez sąd, a tym samym na uniknięcie prób jej fałszowania.

Przeciwnicy testamentu audiowizualnego zwracają jednak uwagę na ryzyko manipulacji przy nagraniach, zwłaszcza przy pomocy stale rozwijającej sztucznej inteligencji. Czy obawy te są słuszne? Czas pokaże. Warto jednak zwrócić uwagę, że w toku prac legislacyjnych możliwe jest wprowadzanie dodatkowych przepisów, pozwalających na zabezpieczenie lub skuteczniejszą weryfikację autentyczności nagrania podczas sporządzania testamentu audiowizualnego.