Nie każdy emeryt wie, że nawet po przyznaniu emerytury można dostarczyć do ZUS dokumenty, które wcześniej nie zostały uwzględnione. Dotyczy to przede wszystkim okresów zatrudnienia i zarobków sprzed 1999 roku. W niektórych przypadkach ich przedłożenie pozwala na ponowne ustalenie kapitału początkowego, a w efekcie także wyższą emeryturę.
Dlaczego dokumenty sprzed 1999 roku mogą podnieść emeryturę?
Kluczem jest tzw. kapitał początkowy. To wartość odzwierciedlająca okresy zatrudnienia i zarobki osiągnięte przed 1 stycznia 1999 roku, czyli przed wejściem w życie reformy emerytalnej. W tamtym czasie ZUS nie dysponował jeszcze pełną elektroniczną bazą danych, dlatego część informacji opierała się na dokumentach przechowywanych przez pracodawców lub samych ubezpieczonych. Jeśli dziś emeryt przedstawi dokumenty, których wcześniej nie było, ZUS może ponownie ustalić kapitał początkowy i na tej podstawie przeliczyć wysokość emerytury.
Dlaczego brak jednego dokumentu może obniżyć emeryturę?
ZUS liczy świadczenie na podstawie okresów pracy, wysokości zarobków, ciągłości zatrudnienia. Jeśli nie ma wszystkich dokumentów, dany okres może zostać pominięty albo przyjęty w mniej korzystnej wersji. Dlatego nawet pojedyncze świadectwo pracy czy zaświadczenie o zarobkach może realnie podnieść wysokość emerytury, bo „przywraca” lata pracy do wyliczeń.
Kto może się starać o przeliczenie kapitału początkowego?
Każdy, kto urodził się po 31 grudnia 1948 roku, pracował przed 1 stycznia 1999 roku i miał opłacane składki na ubezpieczenie społeczne, na przykład przez pracodawcę. ZUS ustali kapitał początkowy także dla osoby, która urodziła się przed 1949 rokiem jeśli:
- osoba osiągnęła powszechny wiek emerytalny po 31 grudnia 1998 roku, złożyła pierwszy raz wniosek o emeryturę po 2008 roku i o obliczenie według nowych zasad, ma okresy składkowe i nieskładkowe (min. 20 lat kobieta albo min. 25 lat mężczyzna). Przy czym okresy nieskładkowe nie mogą przekroczyć 1/3 okresów składkowych (nie dotyczy to okresu opieki nad dzieckiem).
- osoba osiągnęła powszechny wiek emerytalny i kontynuowała pracę (była objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi).
Jak udokumentować pracę sprzed 1999 roku? Okresy składkowe
Trzeba wiedzieć, że ZUS uznaje przede wszystkim:
- świadectwa pracy,
- zaświadczenia od pracodawcy,
- legitymację ubezpieczeniową z wpisami.
To są najpewniejsze dowody zatrudnienia i tych należy szukać w pierwszej kolejności w domowych archiwach.
Jeśli nie znajdziesz podstawowych dokumentów w domu, możesz wykorzystać inne rzeczy, które również potwierdzą okres pracy, np.:
- umowy o pracę,
- stare angaże lub opinie,
- książeczki wojskowe.
- wpisy w starym dowodzie osobistym,
- legitymacje służbowe lub związkowe,
- pisma od pracodawcy np. o awansie czy nagrodzie,
- dokumenty z archiwów zakładów pracy.
W ostatnim przypadku ważny jest kontakt z dawnym pracodawcą. Jeśli natomiast zakład pracy został przekształcony lub zlikwidowany, powinien on mieć swoich prawnych następców, którzy przejęli archiwa. Tu warto dodać, że ZUS dopuszcza nawet kopie dokumentów albo ich odpisy.
Mało kto o tym wie, że jeśli zakład pracy już nie istnieje, a dokumentów nie da się odnaleźć, ZUS może uznać zeznania świadków, najlepiej byłych współpracowników. Dotyczy to głównie pracy sprzed 1991 roku albo sytuacji, gdy dokumenty zostały zniszczone np. w powodzi. To często ostatnia szansa na odzyskanie „zaginionych” lat pracy.
W niektórych przypadkach ZUS dysponuje własnymi danymi o przebiegu ubezpieczenia. Jeśli zostały one zgromadzone w jego archiwach, mogą pomóc w potwierdzeniu okresów ubezpieczenia także sprzed 1999 roku. Dotyczy to m.in. osób, które:
- prowadziły działalność gospodarczą,
- wykonywały działalność twórczą lub artystyczną,
- były rzemieślnikami,
- pracowały w małym zakładzie,
- były objęte ubezpieczeniem jako duchowni.
W takich przypadkach trzeba podać szczegóły we wniosku ZUS ERP-6, a ZUS może odnaleźć dane w swoich archiwach. We wniosku należy wpisać okres pracy, nazwę zakładu pracy lub nazwisko pracodawcy i adres byłego miejsca pracy oraz numer konta płatnika NKP, albo okres, w którym była prowadzona działalność i adres miejsca, w którym była prowadzona (numer NKP, adres ZUS, do którego były odprowadzane składki).
Jak udokumentować okresy nieskładkowe?
Okresy nieskładkowe to np. chorobowe, urlopy wychowawcze, opieka nad dzieckiem, studia. Można je potwierdzić m.in.:
- zaświadczeniem od pracodawcy,
- świadectwem pracy,
- dyplomem lub zaświadczeniem z uczelni,
- aktem urodzenia dziecka i oświadczeniem o opiece,
Te okresy też mają znaczenie przy wyliczaniu emerytury.
Jakich okresów pracy ZUS nie uwzględni?
ZUS nie zaliczy np. pracy w gospodarstwie rolnym (jako okresu uzupełniającego), służby w niektórych formacjach mundurowych, jeśli przysługuje osobna emerytura.
Jak złożyć wniosek do ZUS krok po kroku?
Warto wiedzieć, że im wcześniej złożysz wniosek i uzupełnisz dokumenty, tym szybciej ZUS może przeliczyć świadczenie. Niestety wyższa emerytura obowiązuje dopiero od momentu złożenia wniosku, a nie wstecz za wiele lat.
Wniosek ZUS EKP można złożyć na kilka sposobów:
- osobiście w placówce ZUS,
- przez internet na PUE ZUS (wniosek, bo dokumenty i tak trzeba zazwyczaj dostarczyć osobiście),
- pocztą.
Do wniosku zawsze trzeba dołączyć wszystkie dokumenty, które potwierdzają pracę lub inne okresy.
ZUS po ich analizie przeliczy świadczenie i wyda nową decyzję. W większości przypadków może podwyższyć emeryturę.
Wniosek ZUS EKP do pobrania
Wniosek EKP do przeliczenia emerytury
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu