Ułatwienia dla dorabiających emerytów i rencistów. Co się zmieni?

Stały Komitet Rady Ministrów przyjął projekt nowelizacji ustawy o emeryturach i rentach z FUS (druk UDER75). Nowelizacja ta przewiduje uproszczenia dla dorabiających wcześniejszych emerytów i zatrudniających ich podmiotów. Ustawa musi następnie zostać uchwalona przez Sejm.

Kogo dotyczy ustawa o limitach dorabiania do świadczeń

Ustawa dotyczy wcześniejszych emerytów, a więc tych, którzy nie ukończyli wieku emerytalnego 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn oraz rencistów pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy albo rentę rodzinną, którzy osiągają przychody. Ciążą na nich obowiązki i ograniczenia w dorabianiu.

Emeryci, którzy ukończyli 60 lat (kobiety) oraz 65 lat (mężczyźni), mogą dorabiać bez ograniczeń i planowana nowelizacja nie będzie miała dla nich znaczenia.

Dorabianie a zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia: zasady

Prawo do emerytury lub renty ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu w razie osiągania przychodu z tytułu:

• działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia, za którą uważa się zatrudnienie, służbę lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie pozarolniczej działalności.
• służby np. w Policji, Państwowej Straży Pożarnej.

Zawieszenie emerytury lub renty: próg 130% przeciętnego wynagrodzenia

Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Od 1 czerwca 2026 r. do 31 sierpnia 2026 r. limit dorabiania wynosi 12 431,80 zł brutto. Powyżej tej kwoty ZUS zawiesi emeryturę.

Zmniejszenie emerytury lub renty: przedział 70–130% przeciętnego wynagrodzenia

Prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej ulega zmniejszeniu w razie osiągania przychodu w kwocie wyższej niż 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ale niższej niż 130% tej kwoty.

Od 1 czerwca 2026 r. do 31 sierpnia 2026 r. zawieszenie świadczenia powodują przychody od 6694,10 zł do 12 431,80 zł brutto.

Co ZUS uznaje za przychód: praca, działalność, zasiłki, zagranica

To nie tylko przychód ze stosunku pracy albo ze zlecenia. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność jest to kwota stanowiąca podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne. Zasady te stosuje się również do emerytów i rencistów osiągających przychód z tytułu działalności wykonywanej za granicą.

Za przychód uważa się również kwoty pobranych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy i kwoty świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

Obowiązki wcześniejszych emerytów i rencistów wobec ZUS

Wcześniejsi emeryci i renciści osiągający przychody są zobowiązani zawiadomić ZUS do końca lutego każdego roku o wysokości przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Są również zobowiązani do zawiadomienia o podjęciu działalności, z której osiągają przychód.

Obowiązki płatników: zaświadczenie o przychodzie dla ZUS

Płatnicy składek zatrudniający wcześniejszego emeryta lub rencistę mają obowiązek na wniosek tej osoby wystawić zaświadczenie o uzyskanym w poprzednim roku przychodzie. Jeżeli taki wniosek nie zostanie złożony, płatnik i tak powinien wystawić zaświadczenie i przekazać je do ZUS. Należy to zrobić do końca lutego za poprzedni rok kalendarzowy.

Nowelizacja ustawy emerytalnej (UDER75): cel i powody zmian

Jak wyjaśniają autorzy projektu ustawy, obecne przepisy postrzegane są jako „nieuzasadnione, przestarzałe oraz mocno zbiurokratyzowane.”

Autorzy jako najbardziej uciążliwe kwestie wskazują:

• konieczność corocznego (po upływie roku kalendarzowego) zawiadamiania organu rentowego przez świadczeniobiorcę i płatnika o wysokości przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym,
• konieczność zawiadamiania ZUS o podjęciu działalności i o wysokości osiąganego przychodu (nawet jeżeli osiągany przychód nie ma wpływu na wysokość wypłacanego świadczenia),
• długi okres oczekiwania na rozliczenie przychodu przez ZUS.
• kwartalnie zmieniające się kwoty graniczne.

Roczny obowiązek rozliczenia: ZUS oprze się na danych z konta

W projektowanej nowelizacji, jak wyjaśniają autorzy projektu, ma nastąpić ograniczenie corocznego obowiązku zawiadamiania przez wcześniejszego emeryta lub rencistę o wysokości osiąganego przychodu. Służyć temu będzie wprowadzenie możliwości oparcia rozliczenia na danych zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego w ZUS oraz na innych zgromadzonych przez ZUS danych. Z oczywistych względów z możliwości tej nie skorzystałyby osoby, które osiągają przychody za granicą i z tego tytułu podlegają ustawodawstwu państwa innego niż Polska.

Informacja o przychodzie: ZUS ustali z urzędu

Autorzy projektu wyjaśniają, że obecnie świadczeniobiorca zobowiązany jest do złożenia zawiadomienia o podjęciu działalności i o osiąganiu przychodu do ZUS, jednocześnie określając, czy będzie on powodował zawieszenie prawa do świadczenia, zmniejszenia lub czy pozostaje bez wpływu na pobierane świadczenie.

Autorzy proponują, aby emeryt i rencista mógł poinformować ZUS o osiąganiu przychodu i zmianach powodujących zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. Jednak w razie braku tej informacji ZUS z urzędu na podstawie zewidencjonowanych składek na koncie ubezpieczonego określi przychód jako powodujący zawieszenie, zmniejszenie lub bez wpływu na pobierane świadczenie. Emeryt lub rencista jednocześnie będzie miał prawo złożyć wniosek o niezawieszanie i niezmniejszanie świadczenia, a także w każdej chwili go zmienić oraz złożyć nową informację dotyczącą przychodu.

Kwoty graniczne znane na cały rok

Nowelizacja przewiduje również wprowadzenie rozliczenia na podstawie ogłoszonych przez Prezesa ZUS kwot prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia podanych przed rozpoczęciem rozliczanego roku kalendarzowego. Dzięki temu kwoty graniczne będą znane z góry na cały rok, a nie dopiero z końcem jednego kwartału na następny kwartał.

Jak wyjaśniają autorzy projektu, zmiana tych progów na stabilne oraz znane z wyprzedzeniem na cały rok kalendarzowy, umożliwi bardziej świadome i przemyślane planowanie aktywności zarobkowej i uwzględnianie indywidualnych preferencji w tym zakresie. Ich zdaniem pozwoli to ograniczyć ryzyko pobrania nienależnych świadczeń.

Kalkulator ZUS: narzędzie do oceny ryzyka zawieszenia świadczenia

Nowe przepisy zobowiążą ZUS do opracowania kalkulatora i udostępnienia go na stronie internetowej. Jak wyjaśniają autorzy projektu w uzasadnieniu, „wprowadzenie tego narzędzia pozwoli emerytowi lub renciście – na podstawie zadeklarowanego przychodu – w prosty i przejrzysty sposób ustalić, czy jego wysokość spowoduje zawieszenie prawa do świadczenia, poskutkuje zmniejszeniem kwoty świadczenia, czy też pozostanie bez wpływu na wysokość pobieranych świadczeń.”

Rozliczenie przychodu: ustawowy termin ZUS do 30 kwietnia

Nowe przepisy narzucą ZUS-owi termin na rozliczenie wcześniejszego emeryta i rencisty w związku z osiągniętym przychodem. ZUS będzie musiał to zrobić do 30 kwietnia roku następującego po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym osiągnięty został przychód.

W przypadku, gdy emeryt lub rencista podlegający ustawodawstwu państwa innego niż Polska nie zawiadomi ZUS o wysokości miesięcznego przychodu uzyskanego za rok poprzedni do ostatniego dnia lutego roku następnego, Zakład dokona rozliczenia w terminie 30 dni od wpływu tego zawiadomienia.

Obecne przepisy nie określają terminu, w jakim ZUS ma rozliczyć emeryta lub rencistę.

Jak wskazują autorzy projektu ustawy, w niektórych przypadkach może się ono kończyć nawet po upływie półtora roku od zakończenia danego roku kalendarzowego. Jak wyjaśniają, w praktyce oznacza to, że świadczeniobiorca nierzadko musi bardzo długo oczekiwać na wypłatę należnego mu świadczenia albo, nie mając wcześniej świadomości nieprawidłowości, zostaje po długim czasie poinformowany o nienależnie pobranych świadczeniach oraz obowiązku ich zwrotu.

Dobrowolna wpłata do FUS: mechanizm trafi do ustawy

Obecne przepisy wykonawcze do ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewidują, że świadczeniobiorca, którego przychód w danym roku rozliczeniowym przekroczył obowiązujący próg o kwotę niższą niż wartość nienależnie pobranych świadczeń, może dokonać wpłaty na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości odpowiadającej temu przekroczeniu. Oznacza to, że w przypadku niewielkiego przekroczenia progu dochodowego świadczeniobiorca może uniknąć zawieszenia świadczenia za miesiąc lub rok objęty rozliczeniem, a także obowiązku zwrotu całości nienależnie pobranego świadczenia.

Nowelizacja przenosi ten mechanizm do ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Wejście w życie zmian: planowany termin 1 stycznia 2029 r.

Planowane wejście w życie nowych przepisów to 1 stycznia 2029 r. z pewnymi wyjątkami.