Koniec zakazu handlu w niedziele? W zamian pracownicy mieliby otrzymywać dwa następujące po sobie dni wolne, zapewniające co najmniej 48 godzin odpoczynku. Taki mechanizm znalazł się w petycji, którą analizuje Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort ma czas na jej rozpatrzenie do 5 listopada 2026 r. Na razie nie jest to jednak projekt ustawy i samo złożenie petycji nie oznacza zmiany obowiązujących przepisów.
Petycja nr 186/2026 dotycząca „bezpiecznego handlu w niedziele, wzrostu gospodarczego i ochrony pracowników” została złożona 5 sierpnia 2026 r. Ministerstwo opublikowało ją 11 września. Dane autora nie zostały ujawnione, ponieważ nie wyraził on zgody na ich publikację. Z informacji MRPiPS wynika, że dokument jest obecnie analizowany, a przewidywany termin jego załatwienia wyznaczono najpóźniej na 5 listopada 2026 r.
Autor petycji, przedstawiający się jako pracownik sektora logistyczno-handlowego, proponuje odejście od obecnego modelu, w którym zasadą jest zakaz handlu w większość niedziel. Jego koncepcja zakłada dopuszczenie niedzielnej pracy w handlu, ale przy jednoczesnym ustanowieniu silniejszej gwarancji odpoczynku dla osób pracujących w weekendy.
Kluczowe znaczenie miałby sposób układania grafików. Dni wolne nie mogłyby być dowolnie rozrzucane w ciągu tygodnia. Po pracy weekendowej pracownik powinien otrzymać dwa następujące bezpośrednio po sobie dni wolne. W praktyce miałoby to stworzyć pełny blok wypoczynkowy, a nie dwa oddzielne okresy wolne przedzielone zmianą w pracy.
Praca w niedzielę w zamian za dwa kolejne dni wolnego
Autor propozycji argumentuje, że samo zagwarantowanie odpowiedniej liczby dni wolnych w okresie rozliczeniowym nie zawsze oznacza możliwość rzeczywistego dłuższego odpoczynku. Przy zmianowym systemie pracy wolne może przypadać w różnych dniach i nie tworzyć ciągłego okresu pozwalającego na wyjazd czy dłuższy wypoczynek.
Dlatego w petycji pojawia się propozycja ustanowienia co najmniej 48-godzinnego bloku kolejnych dni wolnych. Wraz z wymaganym odpoczynkiem dobowym autor wylicza co najmniej 59 godzin nieprzerwanej regeneracji.
Trzeba jednak odróżnić ten postulat od obecnych zasad wynikających z Kodeksu pracy. Obowiązujące przepisy przewidują zasadniczo co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku w każdej dobie. Pracownikowi przysługuje również minimum 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku w tygodniu. Te 35 godzin obejmuje już co najmniej 11 godzin odpoczynku dobowego.
Oznacza to, że zaproponowany w petycji mechanizm oznaczałby istotne rozszerzenie ochrony pracownika. Nie chodzi jedynie o zwiększenie liczby godzin zapisanych w przepisach, ale przede wszystkim o zapewnienie dwóch pełnych, kolejnych dni bez pracy.
Niedziele handlowe 2026 według obowiązujących przepisów
Na razie zasady handlu pozostają bez zmian. Ustawa przewiduje generalny zakaz handlu oraz powierzania pracownikom czynności związanych z handlem w niedziele i święta, z katalogiem licznych wyjątków. Dotyczą one między innymi stacji paliw, aptek, części placówek gastronomicznych, sklepów prowadzonych osobiście przez przedsiębiorcę oraz określonych punktów funkcjonujących w miejscach objętych ustawowymi wyłączeniami.
W 2026 r. przewidziano osiem niedziel handlowych: 25 stycznia, 29 marca, 26 kwietnia, 28 czerwca, 30 sierpnia oraz 6, 13 i 20 grudnia. Po zmianach związanych z ustanowieniem Wigilii dniem wolnym od pracy przed Bożym Narodzeniem handel jest dopuszczony w trzy kolejne niedziele poprzedzające 24 grudnia.
Jednocześnie pracownik nie może być zatrudniony w handlu we wszystkie trzy grudniowe niedziele handlowe. Państwowa Inspekcja Pracy wyjaśnia, że może świadczyć pracę najwyżej w dwóch z nich. Za pracę w niedzielę pracodawca powinien natomiast udzielić innego dnia wolnego, co do zasady w ciągu sześciu dni poprzedzających taką niedzielę lub następujących po niej.
Kontrole PIP i problemy z przestrzeganiem zakazu handlu
Dyskusja o zmianach odbywa się w czasie, gdy Państwowa Inspekcja Pracy sygnalizuje problemy z przestrzeganiem obecnych regulacji. Według danych PIP w 2025 r. nieprawidłowości stwierdzono podczas 33,2 proc. kontroli dotyczących zakazu handlu w niedziele.
Wśród 185 skontrolowanych sklepów wielkopowierzchniowych naruszenia wykryto w 41,1 proc. placówek. W mniejszych sklepach odsetek wyniósł 32,5 proc. Nieprawidłowości dotyczyły 1567 pracowników, 820 osób świadczących pracę na innych podstawach niż stosunek pracy oraz 36 osób pracujących bez umowy.
PIP zwraca uwagę między innymi na próby korzystania z ustawowych wyjątków w sposób, który nie odpowiada ich rzeczywistemu przeznaczeniu. Inspekcja przywołała w sierpniu 2026 r. wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2026 r., dotyczący marketu wykorzystującego działalność czytelniczą jako podstawę do otwierania sklepu w niedziele objęte zakazem. Sąd podzielił stanowisko, zgodnie z którym samo stworzenie takiej przestrzeni nie zmienia podstawowego charakteru placówki handlowej.
Inny projekt dotyczący niedziel handlowych nadal w Sejmie
Petycja analizowana przez MRPiPS nie jest jedyną inicjatywą dotyczącą zmian w niedzielnym handlu. W Sejmie znajduje się również poselski projekt złożony jeszcze w marcu 2024 r., przewidujący dopuszczenie handlu w pierwszą i trzecią niedzielę każdego miesiąca oraz rozszerzenie uprawnień osób pracujących w te dni.
Projekt przeszedł pierwsze czytanie i 28 czerwca 2024 r. został skierowany do Komisji Gospodarki i Rozwoju oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Według informacji Sejmu aktualnych na 7 września 2026 r. prace nad nim nie zostały zakończone.
Oznacza to, że równolegle funkcjonują obecnie dwa odrębne pomysły. Projekt sejmowy zakłada częściowe zwiększenie liczby niedziel handlowych, natomiast petycja nr 186/2026 idzie dalej i wiąże możliwość weekendowej pracy z ustanowieniem gwarantowanego, długiego okresu odpoczynku.
Dodatkowe wolne na udział w wyborach
Petycja zawiera również propozycję niezwiązaną bezpośrednio z niedzielnym handlem. Jej autor chce stworzenia szczególnego rozwiązania dla osób pracujących zmianowo w dniu wyborów lub referendum.
Pracownik miałby otrzymywać co najmniej godzinę płatnego czasu wolnego umożliwiającego udział w głosowaniu. Czas ten miałby następnie zostać odpracowany, na przykład w dwóch 30-minutowych częściach. Autor uzasadnia rozwiązanie specyfiką wielogodzinnych zmian w handlu, logistyce i innych branżach, w których grafik może utrudniać dotarcie do lokalu wyborczego. Jest to na razie wyłącznie postulat zawarty w petycji, a nie obowiązujące uprawnienie pracownika wynikające z tej inicjatywy.
MRPiPS nie przedstawiło dotąd stanowiska przesądzającego o przyjęciu proponowanych rozwiązań. Na obecnym etapie resort prowadzi analizę petycji. Dopiero ewentualne podjęcie inicjatywy legislacyjnej mogłoby rozpocząć procedurę prowadzącą do zmiany przepisów o handlu w niedziele. Termin rozpatrzenia petycji wyznaczony przez ministerstwo upływa 5 listopada 2026 r.
Źródła:
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – petycja nr 186/2026 dotycząca bezpiecznego handlu w niedziele, wzrostu gospodarczego i ochrony pracowników.
- Państwowa Inspekcja Pracy – informacje dotyczące czasu pracy i obowiązkowych okresów odpoczynku.
- Państwowa Inspekcja Pracy – dane dotyczące kontroli przestrzegania zakazu handlu w niedziele w 2025 r.
- Państwowa Inspekcja Pracy – zasady pracy podczas trzech grudniowych niedziel handlowych.
- Sejm RP – druk nr 384 i przebieg prac nad poselskim projektem zmian w ustawie o ograniczeniu handlu w niedziele.
- Elektroniczny Dziennik Ustaw – Kodeks pracy.
- Elektroniczny Dziennik Ustaw – ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni.
- Zielona Linia – wykaz niedziel handlowych w 2026 r.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu