Przyszły budżet UE jako impuls dla rozwoju polskiej gospodarki

Spotkanie poświęcone było przyszłym Wieloletnim Ramom Finansowym UE na lata 2028-2034 oraz temu, w jaki sposób nowa architektura budżetowa może przełożyć się na konkurencyjność, spójność, bezpieczeństwo i zdolności inwestycyjne polskiej gospodarki.

W briefingu udział wzięli przedstawiciele Komisji Europejskiej, Parlamentu Europejskiego, administracji rządowej oraz sektora prywatnego: Grzegorz Radziejewski, Szef Gabinetu Komisarza Piotra Serafina; Michał Szczerba, Poseł do Parlamentu Europejskiego; Jurand Drop, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów; Monika Sikora, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej; oraz Aleksandra Karpińska, Dyrektor Wykonawcza ds. Regulacji i Zgodności w ORLEN S.A. Rozmowę moderował Witold Strzelecki, Dyrektor Zarządzający Business & Science Poland.

Dyskusja o budżecie UE

Dyskusja pokazała, że przyszły budżet UE nie będzie wyłącznie kolejną perspektywą finansową, lecz jednym z głównych narzędzi odpowiedzi Unii Europejskiej na presję konkurencyjną, rosnące potrzeby w zakresie bezpieczeństwa oraz koszty transformacji przemysłowej. W tym kontekście szczególnie istotne pozostaje pytanie, czy większa elastyczność i koncentracja środków na strategicznych priorytetach nie odbędą się kosztem przewidywalności finansowania oraz równego dostępu do funduszy.

Jak podkreślił Grzegorz Radziejewski, nowa logika przyszłego budżetu ma umożliwić Unii Europejskiej skuteczniejsze reagowanie na nieprzewidziane kryzysy. „W momencie, kiedy mamy kryzys - wcześniej COVID, później kryzys energetyczny, czy obecnie walkę na polu handlowym - nasze możliwości reagowania są mocno ograniczone. Aby uniknąć takiej sytuacji w latach 2028-2034, propozycja, którą przedstawiliśmy, zdecydowanie przesuwa przekładnię w stronę elastyczności” - powiedział.

Jednym z centralnych tematów briefingu była konstrukcja Europejskiego Funduszu Konkurencyjności oraz ryzyko koncentracji środków w państwach i ekosystemach o największej zdolności instytucjonalnej. Aleksandra Karpińska z ORLEN S.A. zwróciła uwagę, że neutralność technologiczna, możliwość finansowania inwestycji o wysokim potencjale redukcyjnym oraz ograniczenie nadmiernych obciążeń administracyjnych będą warunkami skuteczności przyszłych instrumentów finansowych UE.

Jak wskazała, na obecnym etapie Europejski Fundusz Konkurencyjności nie odpowiada w pełni potrzebom biznesu. „Kryteria, obszary finansowania oraz instrumenty krótkoterminowe skupione są na określonej, ograniczonej linii technologii. (...) Na ten moment są to technologie, które mogą być stosowane w małej skali. Widzimy potencjał, by inwestować w technologie, których rozwój możliwy jest na większą skalę i które będą dawały większe efekty redukcji emisji” - stwierdziła.

Rozmowa koncentrowała się również na zmianie priorytetów finansowania w ramach nowych WRF, w tym na istotnym zwiększeniu wsparcia dla zdolności obronnych i mobilności wojskowej. Do tego wątku odniósł się europoseł Michał Szczerba, wskazując, że proponowany budżet po raz pierwszy tak wyraźnie odpowiada na zagrożenia w obszarze obronności. „Notujemy gigantyczny wzrost - z 14,9 mld euro do 131 mld euro na komponent obronności w filarze Defence and Space” - powiedział. Jak dodał, poziom środków pokazuje, że priorytety obronne stały się jednym z kluczowych filarów polityki UE, ściśle powiązanym z polityką przemysłową i konkurencyjnością.

Ważnym elementem dyskusji była również perspektywa polskiej administracji na kształt propozycji, procedowanie pakietu budżetowego w Radzie UE oraz nowe źródła zasobów własnych. Odpowiadając na pytanie o zakres wysiłków negocjacyjnych polskiego rządu, Minister Jurand Drop podkreślił znaczenie bardziej zrównoważonego dostępu do finansowania z Europejskiego Funduszu Konkurencyjności. „Jeśli chodzi o kluczowe priorytety, jesteśmy za bardziej zrównoważonym dostępem do finansowania z Europejskiego Funduszu Konkurencyjności. Będziemy się starali zapewnić dostęp do niego wszystkim w UE, patrząc na całą Europę, a nie jedynie na państwa, w których historycznie ten dostęp był lepiej wykorzystywany” - zaznaczył.

Polityka spójności

Odnosząc się do obaw związanych z centralizacją wydatkowania środków z budżetu UE, Minister Drop wskazał również na znaczenie polityki spójności. „Pamiętamy o tym, że są dysproporcje rozwojowe pomiędzy państwami, a także o tym, że działają pewne siły przyciągające aktywność gospodarczą do centrum UE. Polityka spójności zawsze była przez nas postrzegana jako sposób przeciwdziałania tym siłom i zapewniania bardziej równomiernej dystrybucji środków w Europie” – powiedział, dodając, że „zakończenie negocjacji do końca 2026 roku wydaje się po pierwsze pożądane, a po drugie możliwe.”

Istotnym elementem spotkania była także przyszłość Planów Partnerstwa Krajowego i Regionalnego oraz rola administracji regionalnej i lokalnej w programowaniu i wdrażaniu środków. Nowy model może zwiększyć spójność planowania na poziomie krajowym, za które bezpośrednio odpowiedzialne będzie Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej. Rodzi on jednak pytania o to, czy regiony i beneficjenci lokalni zachowają wystarczający wpływ na dystrybucję środków oraz czy nie będą ponosić konsekwencji decyzji podejmowanych na poziomie centralnym.

Monika Sikora podkreśliła, że nowa koncepcja połączenia tradycyjnych polityk traktatowych, takich jak polityka spójności czy wspólna polityka rolna, stanowi innowacyjne podejście, wymagające świadomego budowania priorytetów wspólnie z samorządami. Zapewniła jednocześnie, że istotna rola samorządów wojewódzkich zostanie utrzymana w logice tworzenia planów w pierwszym koszyku. Nowe WRF zadecydują więc nie tylko o skali dostępnych środków, ale również o sposobie ich przyznawania oraz warunkach korzystania z funduszy przez polskie podmioty w nowej architekturze inwestycyjnej Unii Europejskiej.

Business & Science Poland kontynuuje kampanię rzeczniczą wobec instytucji unijnych w procesie kształtowania przyszłych WRF na lata 2028-2034. Dyskusja z udziałem przedstawicieli instytucji unijnych, administracji publicznej i sektora prywatnego stanowi ważny wkład w debatę o tym, jak zabezpieczyć interesy polskich podmiotów gospodarczych w dostępie do środków wzmacniających konkurencyjność UE. Z perspektywy BSP przyszły budżet powinien wspierać sprawiedliwy podział środków, wzmacniać zdolności inwestycyjne przedsiębiorstw i nie prowadzić do zwiększania obciążeń podatkowych, które stałyby w sprzeczności z celem odbudowy globalnej pozycji gospodarczej Unii Europejskiej.