Niemiecki TK już nie jest "bez skazy". Na jaw wyszły mroczne fakty z przeszłości

Autor recenzji Wolfgang Janisch nawiązał do uroczystej inauguracji TK we wrześniu 1951 r. Prezydent RFN Theodor Heuss powiedział wówczas, że Trybunał Konstytucyjny, którego fundamentem są prawa człowieka i godność człowieka, jest "zaprzeczeniem państwa totalitarnego".

Korekta liczby prześladowanych sędziów

W porównaniu do innych instytucji w powojennej RFN, TK nie wypada źle – czytamy w "SZ". W początkowym składzie TK do NSDAP należało lub kandydowało 17 proc. sędziów. W Trybunale Federalnym, cyzli sądzie najwyższym w sprawach cywilnych i karnych, ten odsetek wynosił 31 proc., a w ministerstwie sprawiedliwości sięgał 50 proc.

Godne uwagi jest zdaniem "SZ" to, że w TK zasiadało także "stosunkowo wielu prześladowanych" przez reżim III Rzeszy, chociaż autorzy monografii skorygowali ich liczbę z 24 do dziewięciu.

Dawny przeciwnik NSDAP na grabieży w Polsce

Bardziej interesujące od liczb są biografie sędziów. Przy bliższym spojrzeniu widać "wszystkie odcienie oportunizmu i karierowiczostwa" prawników – czytamy w artykule.

Najbardziej znanym przykładem jest pierwszy prezes TK Hermann Hoepker Aschoff. Przed przejęciem władzy przez Adolfa Hitlera był pruskim ministrem sprawiedliwości, uważanym przez nazistów za wroga systemu. Z tego powodu stracił stanowisko i uposażenie emerytalne.

Jednak po napaści na Polskę w 1939 r., przed prawnikiem otworzyły się nowe możliwości – został współpracownikiem Głównego Urzędu Powierniczego Wschód, który zajmował się wywłaszczeniem polskich obywateli na zaanektowanych przez Niemcy terenach Polski. "Dawny przeciwnik NSDAP uczestniczył w grabieży w Polsce" – pisze "SZ".

Następca Aschoffa, Josef Wintrich, uważany był początkowo przez władze III Rzeszy za politycznie pewnego. Dopiero w 1940 r. lokalna komórka NSDAP wstrzymała jego awans. Wintrich rozpoczął współpracę z "Lebensbornem" – placówką, która pośredniczyła w adopcji do niemieckich rodzin dzieci zabranych rodzicom w Europie Wschodniej. Z akt wynika, że Wintrich działał "kooperatywnie i bezkrytycznie" – piszą historycy.

Najbardziej znaną osobą w tym kontekście jest sędzia TK Willi Geiger. Jego praca doktorska poświęcona była ustawie prasowej wprowadzającej "dowód aryjskości" dla dziennikarzy. Podczas wojny pracował w sądzie specjalnym w Bydgoszczy. Miał udział w co najmniej pięciu wyrokach śmierci, w tym przeciwko Polakowi uznanemu za "szkodnika ludu" – czytamy w "SZ". Żaden sędzia TK nie stracił swojego stanowiska po ujawnieniu powiązań z systemem III Rzeszy – podkreślił autor artykułu.

Rezygnacja ze stawiania zarzutów prześladowcom

Autorzy monografii piszą, że współpraca byłych nazistów z prześladowanymi przez Hitlera możliwa była dzięki "milczeniu tych ostatnich o przeszłości". Przeciwnicy III Rzeszy "zrezygnowali ze stawiania swoim prześladowcom zarzutów".

Żaden sędzia po objęciu stanowiska w TK nie złożył wniosku o przyznanie statusu ofiary. Wyjątkiem był Gerhard Leinbolz, który przeżył wojnę na emigracji w Anglii. W notatce sporządzonej przez prezesa TK czytamy – "jedyny Żyd w Senacie, szwagier Bonhoeffera (duchowny ewangelicki, związany z zamachowcami na Hitlera, zmarł w obozie koncentracyjnym we Floessenbuergu – przyp. red.), emigrant, rola męczennika".

Niemiecki Trybunał Konstytucyjny już nie "bez skazy"

Zdaniem "SZ", po ukazaniu się monografii historia TK nie wymaga napisania na nowo. Zasługi TK – zerwanie z pozostałościami państwa nazistowskiego i przeforsowanie praw wolnościowych – pozostają aktualne. Trzeba natomiast pożegnać się z tezą, że dokonał tego sąd bez skazy, nieobciążony przeszłością – czytamy w konkluzji materiału w "Sueddeutsche Zeitung".