Donald Trump, po raz kolejny zagroził wyjściem z sojuszu NATO. Groźba to odpowiedź na postawę sojuszników, którzy nie chcą przystąpić do konfliktu z Iranem zarzucając prezydentowi USA, że wywołał go w tajemnicy i bez konsultacji.
Trump zasugerował, że dalsze członkostwo USA w Sojuszu może zostać poddane poważnej rewizji. W tle tej deklaracji znajduje się spór o bezpieczeństwo strategicznej Cieśniny Ormuz i brak zgody państw NATO na udział w amerykańskiej operacji morskiej.
Trump, NATO, Iran. Napięcia wokół operacji w Cieśninie Ormuz
Donald Trump w ostatnich wypowiedziach wyraźnie zaostrzył ton wobec partnerów z NATO. W jego ocenie państwa sojusznicze nie wykazują gotowości do współdziałania w sytuacji, która – z perspektywy USA – ma kluczowe znaczenie dla globalnego bezpieczeństwa energetycznego. Chodzi o plan utworzenia międzynarodowej misji morskiej mającej zabezpieczać transport surowców przez Cieśninę Ormuz.
Prezydent USA podkreślił, że brak wsparcia ze strony sojuszników jest dla Waszyngtonu „szokujący” i trudny do zaakceptowania. W jego ocenie Stany Zjednoczone nie mogą ignorować faktu, że ponoszą największy ciężar operacyjny i finansowy, podczas gdy inni członkowie NATO unikają bezpośredniego zaangażowania.
– Wszyscy się zgadzają co do zagrożeń, ale nie chcą wziąć na siebie odpowiedzialności – wskazał Trump, sugerując jednocześnie, że taka postawa podważa sens dalszego funkcjonowania sojuszu w obecnym kształcie.
Wyjście USA z NATO – realna możliwość czy presja polityczna
Trump stwierdził, że scenariusz opuszczenia NATO jest „warty rozważenia”, jeśli partnerzy nie zmienią stanowiska. To jedna z najmocniejszych deklaracji tego typu od czasu jego pierwszej kadencji.
Formalnie możliwość wyjścia USA z NATO została ograniczona przez przepisy przyjęte w ramach ustawy o autoryzacji obrony narodowej (NDAA) na 2024 rok. Dokument ten wymaga zgody Senatu lub odpowiedniej ustawy, aby prezydent mógł jednostronnie wypowiedzieć traktat waszyngtoński. Jednak część ekspertów wskazuje, że istnieją potencjalne interpretacje prawne, które mogłyby umożliwić obejście tych ograniczeń, na przykład poprzez redefinicję zobowiązań lub ich zawieszenie.
W praktyce oznacza to, że choć formalna procedura wyjścia jest utrudniona, polityczna presja ze strony Białego Domu może być realnym narzędziem wpływu na sojuszników.
Sojusznicy NATO USA. Odmowa wsparcia i narastający konflikt
Reakcja państw NATO na amerykańską propozycję była powściągliwa. Wiele krajów europejskich unika bezpośredniego zaangażowania militarnego w konflikt z Iranem, obawiając się eskalacji i konsekwencji gospodarcznych.
W odpowiedzi Trump przyjął bardziej konfrontacyjny ton, podkreślając, że Stany Zjednoczone są w stanie działać samodzielnie. W swoich wypowiedziach zaznaczył, że amerykańskie siły osiągnęły już znaczące sukcesy militarne i nie potrzebują wsparcia innych państw.
Zmiana narracji – od nacisku na współpracę do demonstracyjnego uniezależnienia się – wskazuje na pogłębiający się kryzys w relacjach transatlantyckich. To zjawisko wpisuje się w szerszy trend, obserwowany od lat, w którym USA coraz częściej kwestionują dotychczasowy model podziału odpowiedzialności w NATO.
Reakcje w USA
Wypowiedzi Trumpa znalazły poparcie wśród części amerykańskich polityków. Senator Lindsey Graham, jeden z jego najbliższych współpracowników w kwestiach bezpieczeństwa, przyznał, że rozmowa z prezydentem była wyjątkowo napięta.
Na platformie X Graham napisał, że nigdy wcześniej nie widział Trumpa tak rozgniewanego. Podkreślił również, że podziela jego ocenę sytuacji, wskazując na „arogancję” sojuszników, którzy – jego zdaniem – bagatelizują zagrożenie związane z potencjalnym posiadaniem broni nuklearnej przez Iran.
Zdaniem Grahama brak zdecydowanej reakcji ze strony NATO oznacza przerzucenie odpowiedzialności na Stany Zjednoczone, co w jego opinii jest nie do zaakceptowania.
Cieśnina Ormuz. Kluczowy punkt globalnej gospodarki
Spór wokół operacji morskiej koncentruje się na jednym z najważniejszych szlaków transportowych świata. Cieśnina Ormuz to strategiczne „wąskie gardło”, przez które przepływa znacząca część globalnych dostaw ropy naftowej – według danych Międzynarodowej Agencji Energetycznej nawet około 20 proc. światowego handlu tym surowcem.
Każde zakłócenie żeglugi w tym rejonie natychmiast wpływa na ceny ropy i stabilność rynków finansowych. W przeszłości incydenty w regionie, w tym ataki na tankowce czy napięcia militarne między Iranem a państwami zachodnimi, prowadziły do gwałtownych wzrostów cen surowców.
Obecna sytuacja jest dodatkowo napięta. Władze Zjednoczonych Emiratów Arabskich czasowo zamknęły przestrzeń powietrzną po serii ataków wymierzonych w Dubaj i Fudżajrę. Równocześnie Izrael poinformował o eliminacji jednego z kluczowych przedstawicieli irańskiego establishmentu, co jeszcze bardziej podnosi ryzyko eskalacji konfliktu.
Wydatki obronne Europy – źródło wieloletnich sporów
Wypowiedzi Trumpa wpisują się w jego konsekwentną krytykę europejskich członków NATO. Już podczas pierwszej kadencji zarzucał im niewystarczające wydatki na obronność i uzależnienie od amerykańskiego parasola bezpieczeństwa.
Zgodnie z ustaleniami NATO państwa członkowskie powinny przeznaczać co najmniej 2 proc. PKB na obronność. Mimo wzrostu wydatków w ostatnich latach część krajów wciąż nie osiąga tego poziomu, co pozostaje jednym z głównych punktów spornych w relacjach z Waszyngtonem.
Obecny kryzys wokół Iranu pokazuje, że problem ten nie dotyczy wyłącznie finansów, ale również gotowości do podejmowania wspólnych działań militarnych poza bezpośrednim obszarem euroatlantyckim.
Źródła:
- Reuters
- BBC News
- CNN
- The New York Times
- Al Jazeera
- Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA)
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu