Przez lata może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Kiedy rak płuc daje o sobie znać, często jest już w zaawansowanym stadium. Teraz wybrane grupy pacjentów będą mogły skorzystać z bezpłatnej tomografii komputerowej, która pozwala wykryć niepokojące zmiany znacznie wcześniej. Narodowy Fundusz Zdrowia uruchamia nowy program profilaktyczny. Nie będzie potrzebne skierowanie, a liczba wykonywanych badań nie zostanie ograniczona.
To ważna zmiana dla tych, którzy przez lata palili papierosy i należą do grupy podwyższonego ryzyka zachorowania na raka płuca. Narodowy Fundusz Zdrowia rozpoczął przygotowania do realizacji programu, w ramach którego pacjenci będą mogli wykonać niskodawkową tomografię komputerową klatki piersiowej. Pierwsi zainteresowani mają zgłaszać się do placówek w drugiej połowie października 2026 roku.
Jak przekazał Fundusz, we wrześniu ogłoszono konkursy na realizatorów nowego programu profilaktycznego. Wyłoniono już pierwsze placówki i podpisano umowy w trzech województwach: świętokrzyskim, małopolskim oraz wielkopolskim. Kolejne postępowania konkursowe są w trakcie rozstrzygania.
Bezpłatna tomografia komputerowa. Kto skorzysta z programu?
NFZ chce zapewnić dostęp do badań we wszystkich województwach. Paweł Florek, rzecznik prasowy Funduszu, w rozmowie z Polską Agencją Prasową przekazała, że planowane jest zakontraktowanie co najmniej 32 placówek, choć ich ostateczna liczba może być większa.
Pierwsi pacjenci będą mogli zgłaszać się na badania w drugiej połowie października 2026 roku. Co istotne, nie będą potrzebowali skierowania od lekarza. Wystarczy sprawdzić, czy spełniają kryteria udziału w programie, a następnie znaleźć odpowiednią placówkę.
Program jest skierowany przede wszystkim do osób z określoną historią palenia tytoniu. Bezpłatną niskodawkową tomografię komputerową będą mogły wykonać osoby w wieku od 55 do 74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat i nadal palą papierosy albo rzuciły palenie nie wcześniej niż 15 lat temu.
Z badań skorzystają również osoby w wieku od 50 do 74 lat, które spełniają te same kryteria dotyczące palenia, a dodatkowo mają inne czynniki ryzyka. Może to być między innymi narażenie zawodowe na azbest lub występowanie raka płuca w rodzinie.
Co oznacza 20 paczkolat? To ważne kryterium kwalifikacji
Jednym z warunków udziału w programie jest odpowiednio duże obciążenie tytoniowe. W dokumentach określa się je za pomocą wskaźnika paczkolat. Jak go obliczyć? Wystarczy pomnożyć liczbę paczek papierosów wypalanych dziennie przez liczbę lat palenia. Osoba, która wypalała jedną paczkę dziennie przez 20 lat, ma za sobą 20 paczkolat. Taki sam wynik uzyska ktoś, kto przez 10 lat wypalał dwie paczki dziennie.
W przypadku programu znaczenie ma również czas, jaki upłynął od rzucenia palenia. Nie może on przekraczać 15 lat. Spełnienie tych warunków pozwala ustalić, czy dana osoba kwalifikuje się do bezpłatnego badania. Informacji o placówkach realizujących program będzie można szukać w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć”. Fundusz zapowiada, że wykaz będzie na bieżąco aktualizowany wraz z podpisywaniem kolejnych umów.
NFZ zapłaci za każde badanie. Nie będzie limitu świadczeń
Jedną z najważniejszych informacji dla pacjentów jest sposób finansowania programu. Świadczenia mają być nielimitowane, co oznacza, że Narodowy Fundusz Zdrowia zapłaci za każde badanie wykonane w ramach programu, zgodnie z warunkami zawartych umów.
Nie będzie więc obowiązywał limit liczby badań, po którego wyczerpaniu pacjenci musieliby czekać na kolejny okres finansowania. Rozwiązanie ma ułatwić dostęp do diagnostyki osobom, które rzeczywiście spełniają kryteria udziału w programie.
Samo rozpoczęcie programu nie oznacza jednak, że badanie będzie dostępne w każdej placówce medycznej. Pacjenci powinni sprawdzić aktualny wykaz realizatorów i skontaktować się z wybranym ośrodkiem, aby uzyskać informacje o terminie oraz sposobie zgłoszenia.
Rak płuca często jest wykrywany za późno. Statystyki są alarmujące
Powód uruchomienia programu jest poważny. Rak płuca pozostaje jednym z największych wyzwań polskiej onkologii, a późne rozpoznanie choroby znacząco utrudnia skuteczne leczenie.
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2022 rok w Polsce odnotowywano około 20,7 tysiąca nowych zachorowań na raka płuca rocznie. Liczba zgonów z jego powodu sięgała około 26 tysięcy rocznie. Oznacza to, że nowotwór ten odpowiadał za ponad jedną piątą wszystkich zgonów z powodu chorób nowotworowych.
Prognozy wskazują, że w 2029 roku liczba nowych zachorowań na raka płuca może wzrosnąć do około 32,5 tysiąca. Zdecydowana większość przypadków, szacunkowo od 85 do 90 procent, jest związana z paleniem tytoniu.
Problem polega również na tym, że choroba przez długi czas może nie powodować charakterystycznych dolegliwości. Kiedy pojawiają się wyraźne objawy, rak bywa już w zaawansowanym stadium. Dlatego tak duże znaczenie ma diagnostyka pozwalająca wykryć zmiany, zanim pojawią się symptomy choroby.
Niskodawkowa tomografia może pomóc wykryć zmiany na wczesnym etapie
Badaniem wykorzystywanym w nowym programie będzie niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Pozwala ona uwidocznić niewielkie zmiany w płucach, w tym małe guzki, które mogą nie dawać jeszcze żadnych objawów.
Wczesne wykrycie podejrzanych zmian daje szansę na szybszą diagnostykę i wdrożenie leczenia na etapie, na którym jego skuteczność może być większa. Nie każda zmiana wykryta podczas tomografii oznacza jednak raka. W razie nieprawidłowego wyniku lekarz może zalecić dalsze badania.
Znaczenie profilaktyki podkreśla również lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ w Warszawie. W wypowiedzi dla Polskiej Agencji Prasowej zwrócił uwagę, że wczesne wykrycie zmian nowotworowych znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Jak podkreślił, właśnie dlatego Ministerstwo Zdrowia włączyło niskodawkową tomografię komputerową do bezpłatnych programów profilaktycznych finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Dla tych, którzy przez lata palili papierosy, nowy program może być ważną okazją do sprawdzenia stanu zdrowia bez ponoszenia kosztów badania i bez konieczności uzyskiwania skierowania. W drugiej połowie października 2026 roku warto sprawdzić, które placówki w danym regionie rozpoczęły już przyjmowanie pacjentów.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu