Polacy masowo zastrzegają PESEL. W urzędach zabrakło numerków

Skala zainteresowania zastrzeganiem numerów PESEL wyraźnie wzrosła po ujawnieniu informacji o cyberataku na firmę MyDr, dostawcę rozwiązań informatycznych wykorzystywanych przez placówki medyczne. Ministerstwo Cyfryzacji potwierdziło 12 sierpnia 2026 r., że incydent może dotyczyć danych blisko 19 mln osób. W przejętym zbiorze znajdowały się informacje związane między innymi z receptami, lekami i dokumentacją dotyczącą leczenia.

Firma MyDr obsługuje systemy wykorzystywane przez tysiące podmiotów medycznych. Według informacji przekazywanych po ujawnieniu incydentu atak objął część posiadanych przez przedsiębiorstwo danych. Rząd uruchomił działania służb zajmujących się cyberbezpieczeństwem, natomiast dochodzenie prowadzone przez Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości jest nadzorowane przez Prokuraturę Okręgową w Warszawie. Premier Donald Tusk informował, że jedną z badanych wersji jest motyw finansowy i próba wymuszenia okupu na przedsiębiorstwie.

Wyciek wywołał natychmiastową reakcję części osób obawiających się wykorzystania ich danych do kradzieży tożsamości. Szczególnie widoczne stało się to w Warszawie, gdzie w ciągu kilku dni liczba mieszkańców przychodzących do urzędów w celu zastrzeżenia PESEL wzrosła wielokrotnie.

Ponad 6600 zastrzeżeń PESEL w pięć dni

Warszawski ratusz poinformował, że od 13 do 17 sierpnia zrealizowano 6612 wniosków o zastrzeżenie numeru PESEL. Dla porównania w całym lipcu takich operacji było niewiele ponad tysiąc. Oznacza to, że w ciągu zaledwie pięciu dni urzędy przyjęły kilka razy więcej wniosków niż przez cały poprzedni miesiąc.

Problem kolejek opisał również Wojciech Zabłocki, warszawski radny Prawa i Sprawiedliwości. W interpelacji skierowanej do władz miasta wskazał, że 14 i 17 sierpnia sprawdzał sytuację w kilku dzielnicowych urzędach. Według jego relacji na Targówku i Pradze-Południe już w godzinach porannych kończyła się pula numerków przeznaczonych dla osób oczekujących na obsługę.

Mieszkańcy przychodzący później mieli być informowani, że danego dnia nie zostaną już obsłużeni i powinni zapisać się na inny termin albo ponownie zgłosić się do urzędu. W Wilanowie, gdzie – jak zaznaczał radny – zwykle nie występują duże kolejki, czas oczekiwania miał wynosić około 2–2,5 godziny.

Zabłocki zwrócił uwagę, że możliwość skorzystania z usług elektronicznych nie rozwiązuje całego problemu. Do urzędów zgłaszają się między innymi osoby starsze oraz mieszkańcy, którzy nie korzystają z aplikacji mobilnych albo potrzebują bezpośredniej pomocy urzędnika. Radny domagał się zwiększenia liczby stanowisk zajmujących się sprawami związanymi z numerami PESEL oraz przedstawienia danych o czasie oczekiwania na obsługę.

Warszawskie urzędy pracują dłużej

Na wzrost zainteresowania zareagowały władze Warszawy. Prezydent Rafał Trzaskowski poinformował, że od 18 do 20 sierpnia Biuro Administracji i Spraw Obywatelskich oraz jego delegatury w dzielnicach będą czynne do godz. 18. Wydłużenie godzin pracy ma umożliwić obsłużenie większej liczby mieszkańców chcących zastrzec lub czasowo cofnąć zastrzeżenie swojego numeru PESEL.

Nie ma przy tym obowiązku załatwiania tej sprawy w urzędzie właściwym dla miejsca zamieszkania. Zastrzeżenia PESEL można dokonać w urzędzie gminy, niezależnie od miejsca zameldowania. Rozwiązanie obowiązuje w całym kraju, dlatego osoba obawiająca się wykorzystania swoich danych nie musi czekać na wizytę w konkretnym urzędzie.

Najprostszą alternatywą pozostaje droga elektroniczna. Numer PESEL można zastrzec w aplikacji mObywatel, w serwisie mObywatel.gov.pl albo za pośrednictwem usługi dostępnej na gov.pl. Cała operacja jest bezpłatna i nie wymaga przedstawiania dowodów na to, że dane konkretnej osoby rzeczywiście znalazły się w wycieku.

Zastrzeżony PESEL chroni przed częścią wyłudzeń

Znaczenie zastrzeżenia PESEL wzrosło od 1 czerwca 2024 r. Od tego dnia określone instytucje mają obowiązek sprawdzania Rejestru Zastrzeżeń Numerów PESEL przed wykonaniem czynności mogących prowadzić do powstania zobowiązania finansowego.

Dotyczy to między innymi banków i instytucji pożyczkowych. Jeżeli instytucja udzieli kredytu lub pożyczki osobie podszywającej się pod właściciela zastrzeżonego numeru PESEL, nie może później przerzucić wynikających z tego skutków finansowych na osobę, której tożsamość została wykorzystana.

Zastrzeżenie PESEL ma również znaczenie przy niektórych innych czynnościach, między innymi przy wydawaniu duplikatu karty SIM. Nie oznacza jednak całkowitego zabezpieczenia przed wszystkimi konsekwencjami wycieku danych. Samo zastrzeżenie numeru nie blokuje na przykład prób phishingu, przejmowania kont internetowych czy wykorzystania innych danych osobowych do oszustw.

Posiadacz zastrzeżonego PESEL może nadal normalnie korzystać z wielu usług. Zastrzeżenie nie uniemożliwia wizyty u lekarza, realizacji recepty, korzystania z profilu zaufanego, wyrobienia dokumentów, głosowania w wyborach czy podróżowania. W przypadku czynności wymagających czasowego cofnięcia ochrony można zrobić to elektronicznie, a następnie ponownie zastrzec numer.

Jak zastrzec PESEL bez wizyty w urzędzie?

W aplikacji mObywatel wystarczy przejść do usługi „Zastrzeż PESEL” i potwierdzić zmianę statusu. Użytkownik może również sprawdzić historię swoich zastrzeżeń oraz informacje o podmiotach, które weryfikowały status jego numeru PESEL.

Zastrzeżenie można cofnąć bezterminowo albo czasowo. W drugim przypadku użytkownik ustala dzień i godzinę, od której numer ma zostać automatycznie ponownie zastrzeżony. Rozwiązanie pozwala na przykład czasowo odblokować możliwość zawarcia umowy kredytowej, a później automatycznie przywrócić ochronę.

Ministerstwo Cyfryzacji rekomenduje utrzymywanie numeru PESEL w stanie zastrzeżonym i cofanie blokady tylko wtedy, gdy jest to konieczne do wykonania konkretnej czynności.

Wyciek MyDr pod nadzorem służb i prokuratury

Cyberatak na MyDr pozostaje przedmiotem postępowania prowadzonego przez służby. Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski informował po ujawnieniu incydentu, że skala zdarzenia jest wyjątkowo duża, a potencjalnie objęty nim zbiór może dotyczyć blisko 19 mln osób.

Państwowe władze zapowiedziały również udostępnienie obywatelom możliwości sprawdzenia, czy ich dane znalazły się w przejętej bazie. Jednocześnie ministra zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda zapewniała, że cyberatak na prywatnego dostawcę nie oznacza naruszenia centralnego państwowego systemu P1 ani innych państwowych systemów ochrony zdrowia.

Sam incydent pokazuje jednak, że konsekwencje dużego wycieku mogą szybko przenieść się z przestrzeni cyfrowej do urzędów. W Warszawie przełożyło się to na kilka tysięcy dodatkowych operacji związanych z PESEL-em w ciągu zaledwie kilku dni i wielogodzinne kolejki mieszkańców chcących ograniczyć ryzyko wykorzystania ich danych.

Źródła:

• TVN Warszawa – materiał „Ponad dwie godziny w kolejce, by zastrzec PESEL. Ratusz reaguje”.
• Polska Agencja Prasowa – informacje dotyczące skali cyberataku na MyDr i działań Ministerstwa Cyfryzacji.
• Urząd m.st. Warszawy – komunikat o wydłużeniu godzin pracy urzędów i 6612 zrealizowanych wnioskach od 13 do 17 sierpnia.
• TVN24 – informacje o dochodzeniu prowadzonym przez Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości pod nadzorem Prokuratury Okręgowej w Warszawie.
• Ministerstwo Cyfryzacji / mObywatel – zasady zastrzegania PESEL, skutki prawne zastrzeżenia i dostępne sposoby wykonania usługi.
• Rzeczpospolita – wypowiedź premiera Donalda Tuska dotycząca badanego motywu cyberataku.
• Rynek Zdrowia – informacje o bezpieczeństwie państwowych systemów ochrony zdrowia po ataku na MyDr.