Osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności w 2026 roku mogą skorzystać z szeregu ulg podatkowych, przywilejów pracowniczych i form wsparcia finansowego. Nie wszystkie są powszechnie znane. Tymczasem część z nich pozwala odciążyć domowy budżet. Sprawdzamy, co dokładnie przysługuje i na jakich zasadach.
Osoby posiadające lekki stopień niepełnosprawności mają prawo do wielu ulg. Od odliczeń podatkowych, przez dodatkowe uprawnienia w pracy, aż po dofinansowania z instytucji publicznych. W zestawieniu przedstawiamy najważniejsze przywileje i wyjaśniamy, jak z nich skorzystać.
W Polsce żyje ok. 4 mln osób z ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności
Jak podał Główny Urząd Statystyczny (GUS), pod koniec 2024 r. w Polsce było 3,9 mln osób, które posiadały ważne orzeczenie o niepełnosprawności, o stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie równoważne. Osoby te stanowiły 10,5 proc. ogólnej liczby ludności. Stopień lekki niepełnosprawności orzeczono w 24 proc. przypadków, umiarkowany w 41,1 proc., a znaczny w 29,1 proc.
Jakie ulgi podatkowe przysługują osobom z lekką niepełnosprawnością?
Osobie z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności przysługuje przede wszystkim tzw. ulga rehabilitacyjna, która pozwala na odliczenie określonych wydatków od dochodu w rocznym zeznaniu podatkowym PIT. Poniżej znajduje się zestawienie wydatków, które można odliczyć w ramach tej ulgi. Koszty muszą być udokumentowane fakturami. Do wydatków nielimitowanych, czyli odliczanych w pełnej wysokości (cała kwota, która została wydana), należą:
- adaptacja i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- zakup i naprawa sprzętu oraz urządzeń technicznych niezbędnych w rehabilitacji i ułatwiających czynności życiowe (z wyłączeniem sprzętu gospodarstwa domowego);
- pobyt na turnusie rehabilitacyjnym oraz leczenie w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego lub rehabilitacji leczniczej;
- odpłatność za zabiegi rehabilitacyjne;
- opieka przewodnika lub usługi tłumacza języka migowego;
- zakup wydawnictw i materiałów szkoleniowych odpowiadających potrzebom wynikającym z niepełnosprawności.
Wśród wydatków limitowanych (z określonymi progami: ulga przysługuje do wartości 2280 zł, w przypadku poniesienia wyższych wydatków, nie ma możliwości jej odliczenia) w niektórych kategoriach obowiązują specyficzne zasady obliczania kwoty do odliczenia:
- W przypadku leków odliczeniu podlega różnica między faktycznie poniesionymi wydatkami w danym miesiącu a kwotą 100 zł. Warunkiem jest posiadanie zaświadczenia od lekarza specjalisty o konieczności stosowania danych leków.
Przykład
Przykład: Np. W lutym wydaliśmy 300 zł na leki; 300 zł – 100 zł = 200 zł – zatem odliczeniu od dochodu podlega kwota 200 zł.
- Jeśli używamy własnego lub współdzielimy z kimś samochód, można odliczyć wydatki z tym związane do kwoty 2280 zł. Wówczas nie jest wymagane posiadanie faktur za paliwo.
Wydatki na pieluchomajtki i podkłady również można odliczyć
Zgodnie z przepisami w ramach ulgi rehabilitacyjnej możliwe jest odliczenie wydatków na zakup, naprawę lub najem wyrobów medycznych wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia wydanego na podstawie art. 38 ust. 4 ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 523 ze zm.). Co szczególnie istotne dla wielu osób z niepełnosprawnością, w ramach ulgi można odliczyć również takie wydatki, jak pieluchomajtki, pieluchy anatomiczne, chłonne majtki, podkłady i wkłady anatomiczne. Wydatki z pierwszej z wyżej wskazanych kategorii nie będą podlegały limitowaniu, jednak te z drugiej kategorii będą od niej odliczane w kwocie nieprzekraczającej w roku podatkowym 2280 zł.
Jakie są warunki skorzystania z ulg?
Aby można było skorzystać z ulg, należy zadbać o dokumentację. Większość wydatków musi być potwierdzona fakturami, z wyjątkiem wspomnianego ryczałtu na samochód.
Kolejny warunek to brak dofinansowania. Wydatki nie podlegają odliczeniu, jeśli zostały w całości sfinansowane ze środków np. NFZ, PFRON, ZFRON czy zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Jeżeli zostały dofinansowane częściowo, odliczyć można jedynie różnicę pokrytą z własnych środków.
Poza tym należy zwrócić uwagę również na status prawny, ponieważ ulga przysługuje osobom posiadającym orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane przez MZON/PZON lub orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy wydane przez ZUS.
Ulga na paszport
Poza ulgą w PIT osobom z niepełnosprawnością przysługuje również 50-procentowa zniżka w opłacie paszportowej. Koszt wynosi wówczas 70 zł zamiast 140 zł.
Jakie przywileje w pracy ma osoba z lekkim stopniem niepełnosprawności?
Osoba z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności, która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, ma prawo do specyficznych przywilejów pracowniczych mających na celu ułatwienie jej funkcjonowania w zakładzie pracy. Do najważniejszych uprawnień należą:
- ograniczony czas pracy, który nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo (wyjątek stanowią osoby zatrudnione przy pilnowaniu, np. ochrona mienia, których te limity nie obowiązują;odatkowa przerwa w pracy:
- oprócz standardowej 15-minutowej przerwy (przysługującej każdemu pracownikowi, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin), osoba z lekką niepełnosprawnością ma prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy, którą można wykorzystać na gimnastykę usprawniającą lub odpoczynek, a co istotne, jest wliczana do czasu pracy;
- pracodawca ma obowiązek zapewnienia tzw. racjonalnych usprawnień dostosowanych do konkretnych potrzeb wynikających z niepełnosprawności pracownika, co może obejmować np. przeniesienie stanowiska pracy z piętra na parter, jeśli pracownik ma trudności z poruszaniem się.
Należy pamiętać, że powyższe uprawnienia przysługują zarówno osobom posiadającym orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (wydane przez MZON lub PZON), jak i osobom z orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy wydanym przez ZUS.
Na co można uzyskać dofinansowanie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR)?
Osoby z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności mają możliwość ubiegania się o dofinansowanie ze środków Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) w kilku kluczowych obszarach. Wsparcie obejmuje:
- zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze;
- likwidację barier architektonicznych, co ma na celu ułatwienie poruszania się i funkcjonowania w miejscu zamieszkania;
- uczestnictwo w turnusie rehabilitacyjnym;
- likwidację barier w komunikowaniu się oraz barier technicznych.
Szczegółowe informacje na temat aktualnych zasad przyznawania tych środków, terminów składania wniosków oraz wymaganej dokumentacji można uzyskać bezpośrednio w oddziałach PCPR właściwych dla miejsca zamieszkania lub na ich stronach internetowych.
Lekki stopień niepełnosprawności [PODSUMOWANIE]
Lekki stopień niepełnosprawności nie wiąże się z tak szerokim wsparciem jak umiarkowany czy znaczny, jednak nadal daje dostęp do istotnych ulg i ułatwień. Ulga rehabilitacyjna, przywileje pracownicze czy możliwość uzyskania dofinansowania z PCPR mogą znacząco poprawić komfort życia i sytuację finansową. Warunkiem jest odpowiednia dokumentacja i znajomość przepisów, zatem warto regularnie sprawdzać zasady i korzystać z dostępnych form wsparcia.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu