Osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności w 2026 roku mogą skorzystać z szeregu ulg podatkowych, przywilejów pracowniczych i form wsparcia finansowego. Nie wszystkie są powszechnie znane. Tymczasem część z nich pozwala odciążyć domowy budżet. Sprawdzamy, co dokładnie przysługuje i na jakich zasadach. Czy osoba z lekkim stopnień niepełnosprawności może ubiegać się o rentę? Wyjaśniamy.
Osoby posiadające lekki stopień niepełnosprawności mają prawo do wielu ulg. Od odliczeń podatkowych, przez dodatkowe uprawnienia w pracy, aż po dofinansowania z instytucji publicznych. W zestawieniu przedstawiamy najważniejsze przywileje i wyjaśniamy, jak z nich skorzystać.
W Polsce żyje ok. 4 mln osób z ważnym orzeczeniem o niepełnosprawności
Jak podał Główny Urząd Statystyczny (GUS), pod koniec 2024 r. w Polsce było 3,9 mln osób, które posiadały ważne orzeczenie o niepełnosprawności, o stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie równoważne. Osoby te stanowiły 10,5 proc. ogólnej liczby ludności. Stopień lekki niepełnosprawności orzeczono w 24 proc. przypadków, umiarkowany w 41,1 proc., a znaczny w 29,1 proc.
Jakie ulgi podatkowe przysługują osobom z lekką niepełnosprawnością?
Osobie z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności przysługuje przede wszystkim tzw. ulga rehabilitacyjna, która pozwala na odliczenie określonych wydatków od dochodu w rocznym zeznaniu podatkowym PIT. Poniżej znajduje się zestawienie wydatków, które można odliczyć w ramach tej ulgi. Koszty muszą być udokumentowane fakturami. Do wydatków nielimitowanych, czyli odliczanych w pełnej wysokości (cała kwota, która została wydana), należą:
- adaptacja i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- przystosowanie pojazdów mechanicznych do potrzeb wynikających z niepełnosprawności;
- zakup i naprawa sprzętu oraz urządzeń technicznych niezbędnych w rehabilitacji i ułatwiających czynności życiowe (z wyłączeniem sprzętu gospodarstwa domowego);
- pobyt na turnusie rehabilitacyjnym oraz leczenie w zakładach lecznictwa uzdrowiskowego lub rehabilitacji leczniczej;
- odpłatność za zabiegi rehabilitacyjne;
- opieka przewodnika lub usługi tłumacza języka migowego;
- zakup wydawnictw i materiałów szkoleniowych odpowiadających potrzebom wynikającym z niepełnosprawności.
Wśród wydatków limitowanych (z określonymi progami: ulga przysługuje do wartości 2280 zł, w przypadku poniesienia wyższych wydatków, nie ma możliwości jej odliczenia) w niektórych kategoriach obowiązują specyficzne zasady obliczania kwoty do odliczenia:
- W przypadku leków odliczeniu podlega różnica między faktycznie poniesionymi wydatkami w danym miesiącu a kwotą 100 zł. Warunkiem jest posiadanie zaświadczenia od lekarza specjalisty o konieczności stosowania danych leków.
Przykład
Przykład: Np. W lutym wydaliśmy 300 zł na leki; 300 zł – 100 zł = 200 zł – zatem odliczeniu od dochodu podlega kwota 200 zł.
- Jeśli używamy własnego lub współdzielimy z kimś samochód, można odliczyć wydatki z tym związane do kwoty 2280 zł. Wówczas nie jest wymagane posiadanie faktur za paliwo.
Wydatki na pieluchomajtki i podkłady również można odliczyć
Zgodnie z przepisami w ramach ulgi rehabilitacyjnej możliwe jest odliczenie wydatków na zakup, naprawę lub najem wyrobów medycznych wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia wydanego na podstawie art. 38 ust. 4 ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 523 ze zm.). Co szczególnie istotne dla wielu osób z niepełnosprawnością, w ramach ulgi można odliczyć również takie wydatki, jak pieluchomajtki, pieluchy anatomiczne, chłonne majtki, podkłady i wkłady anatomiczne. Wydatki z pierwszej z wyżej wskazanych kategorii nie będą podlegały limitowaniu, jednak te z drugiej kategorii będą od niej odliczane w kwocie nieprzekraczającej w roku podatkowym 2280 zł.
Jakie są warunki skorzystania z ulg?
Aby można było skorzystać z ulg, należy zadbać o dokumentację. Większość wydatków musi być potwierdzona fakturami, z wyjątkiem wspomnianego ryczałtu na samochód.
Kolejny warunek to brak dofinansowania. Wydatki nie podlegają odliczeniu, jeśli zostały w całości sfinansowane ze środków np. NFZ, PFRON, ZFRON czy zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Jeżeli zostały dofinansowane częściowo, odliczyć można jedynie różnicę pokrytą z własnych środków.
Poza tym należy zwrócić uwagę również na status prawny, ponieważ ulga przysługuje osobom posiadającym orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności wydane przez MZON/PZON lub orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy wydane przez ZUS.
Ulga na paszport
Poza ulgą w PIT osobom z niepełnosprawnością przysługuje również 50-procentowa zniżka w opłacie paszportowej. Koszt wynosi wówczas 70 zł zamiast 140 zł.
Jakie przywileje w pracy ma osoba z lekkim stopniem niepełnosprawności?
Osoba z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności, która jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę, ma prawo do specyficznych przywilejów pracowniczych mających na celu ułatwienie jej funkcjonowania w zakładzie pracy. Do najważniejszych uprawnień należą:
- ograniczony czas pracy, który nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo (wyjątek stanowią osoby zatrudnione przy pilnowaniu, np. ochrona mienia, których te limity nie obowiązują;odatkowa przerwa w pracy:
- oprócz standardowej 15-minutowej przerwy (przysługującej każdemu pracownikowi, którego dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin), osoba z lekką niepełnosprawnością ma prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy, którą można wykorzystać na gimnastykę usprawniającą lub odpoczynek, a co istotne, jest wliczana do czasu pracy;
- pracodawca ma obowiązek zapewnienia tzw. racjonalnych usprawnień dostosowanych do konkretnych potrzeb wynikających z niepełnosprawności pracownika, co może obejmować np. przeniesienie stanowiska pracy z piętra na parter, jeśli pracownik ma trudności z poruszaniem się.
Należy pamiętać, że powyższe uprawnienia przysługują zarówno osobom posiadającym orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (wydane przez MZON lub PZON), jak i osobom z orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy wydanym przez ZUS.
Na co można uzyskać dofinansowanie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR)?
Osoby z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności mają możliwość ubiegania się o dofinansowanie ze środków Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (PCPR) w kilku kluczowych obszarach. Wsparcie obejmuje:
- zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze;
- likwidację barier architektonicznych, co ma na celu ułatwienie poruszania się i funkcjonowania w miejscu zamieszkania;
- uczestnictwo w turnusie rehabilitacyjnym;
- likwidację barier w komunikowaniu się oraz barier technicznych.
Szczegółowe informacje na temat aktualnych zasad przyznawania tych środków, terminów składania wniosków oraz wymaganej dokumentacji można uzyskać bezpośrednio w oddziałach PCPR właściwych dla miejsca zamieszkania lub na ich stronach internetowych.
Czy osoba z lekkim stopniem niepełnosprawności może ubiegać się o rentę?
Samo posiadanie orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności nie uprawnia automatycznie do otrzymania renty. Wynika to z faktu, że w polskim systemie funkcjonują dwa odrębne tryby orzekania, które służą różnym celom.
Orzekanie do celów pozarentowych jest prowadzone przez powiatowe lub miejskie zespoły (PZON/MZON), które ustalają stopień niepełnosprawności (lekki, umiarkowany lub znaczny). To orzeczenie pozwala na korzystanie z ulg (np. komunikacyjnych, podatkowych) czy przywilejów pracowniczych, ale nie jest podstawą do wypłaty renty.
Orzekanie do celów rentowych jest prowadzone przez ZUS (a także KRUS, policję czy wojsko). To właśnie ZUS wydaje orzeczenia o niezdolności do pracy, które są niezbędne, aby ubiegać się o świadczenia pieniężne, takie jak renta.
Jak ubiegać się o rentę?
Osoba z lekkim stopniem niepełnosprawności może ubiegać się o rentę, ale musi w tym celu przejść badanie przez lekarza orzecznika ZUS. Aby otrzymać świadczenie, musi zostać uznana za:
- całkowicie niezdolną do pracy (utrata zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy), lub
- częściowo niezdolną do pracy (utrata w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji).
Warto podkreślić, że orzeczenia te są wydawane na podstawie różnych ustaw. Możliwa jest sytuacja, w której ktoś posiada lekki stopień niepełnosprawności z PZON (cel pozarentowy), a jednocześnie stara się o orzeczenie o niezdolności do pracy w ZUS, aby otrzymać rentę. Status osoby z niepełnosprawnością w świetle przepisów daje zarówno orzeczenie o stopniu lekkim, jak i orzeczenie ZUS o częściowej niezdolności do pracy.
Lekki stopień niepełnosprawności [PODSUMOWANIE]
Lekki stopień niepełnosprawności nie wiąże się z tak szerokim wsparciem jak umiarkowany czy znaczny, jednak nadal daje dostęp do istotnych ulg i ułatwień. Ulga rehabilitacyjna, przywileje pracownicze czy możliwość uzyskania dofinansowania z PCPR mogą znacząco poprawić komfort życia i sytuację finansową. Warunkiem jest odpowiednia dokumentacja i znajomość przepisów, zatem warto regularnie sprawdzać zasady i korzystać z dostępnych form wsparcia.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu