Podatek od spadków i darowizn nie zawsze trzeba zapłacić. Najbliższa rodzina może skorzystać z pełnego zwolnienia, ale pod warunkiem dochowania formalności. W pozostałych przypadkach znaczenie ma grupa podatkowa, wartość otrzymanego majątku oraz to, czy darowizny od tej samej osoby nie przekroczyły limitu w ciągu kilku lat.
W 2026 r. obowiązują kwoty wolne: 36 120 zł, 27 090 zł i 5733 zł. Według aktualnego stanu prawnego te same zasady należy stosować także do 2027 r., o ile przepisy nie zostaną zmienione.
Kto płaci podatek od spadku albo darowizny?
Podatnikiem jest osoba, która otrzymuje majątek. Przy darowiźnie jest to obdarowany, a przy spadku - spadkobierca. To oznacza, że podatku nie płaci darczyńca, lecz osoba, która się wzbogaciła.
Nie każdy spadek albo darowizna oznacza jednak obowiązek zapłaty podatku. Najpierw trzeba ustalić, do której grupy podatkowej należy nabywca i jaka jest wartość otrzymanego majątku. Podatek oblicza się od czystej wartości, czyli po odliczeniu długów i ciężarów, oraz dopiero od nadwyżki ponad kwotę wolną.
Grupy podatkowe. Od pokrewieństwa zależy kwota wolna
W podatku od spadków i darowizn obowiązują trzy grupy podatkowe. Im bliższe pokrewieństwo, tym wyższa kwota wolna i niższe stawki podatku.
Do I grupy podatkowej należą m.in. małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie, zięć i synowa. Kwota wolna wynosi tu 36 120 zł.
Do II grupy podatkowej należą dalsi krewni, m.in. zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków oraz małżonkowie innych zstępnych. Kwota wolna wynosi 27 090 zł.
Do III grupy podatkowej należą pozostali nabywcy, czyli np. osoby niespokrewnione, partnerzy pozostający w nieformalnym związku, znajomi albo dalsze osoby spoza ustawowego kręgu rodzinnego. Kwota wolna wynosi 5733 zł.
Najbliższa rodzina może nie zapłacić podatku wcale
Najważniejsze zwolnienie dotyczy tzw. grupy „0”. Obejmuje ono najbliższą rodzinę: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę. Te osoby mogą otrzymać spadek albo darowiznę bez podatku niezależnie od wartości majątku, ale muszą spełnić warunki ustawowe.
W przypadku darowizny pieniędzy od najbliższej rodziny trzeba pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, jeżeli wartość nabycia przekracza kwotę wolną, należy zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2. Po drugie, otrzymanie pieniędzy powinno być udokumentowane, np. przelewem na rachunek bankowy, przekazem pocztowym albo przelewem na rachunek w SKOK. Przekazanie dużej kwoty w gotówce może utrudnić skorzystanie ze zwolnienia.
Termin na zgłoszenie wynosi 6 miesięcy. Przy darowiźnie liczy się go co do zasady od dnia otrzymania darowizny, a przy spadku m.in. od uprawomocnienia postanowienia sądu o nabyciu spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
Ile wynosi podatek w 2026 r.?
Jeżeli wartość spadku lub darowizny przekracza kwotę wolną i nie działa pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny, trzeba zastosować skalę podatkową. Podatek liczy się od nadwyżki ponad kwotę wolną.
W I grupie podatkowej podatek wynosi:
• 3 proc. od nadwyżki do 11 833 zł;
• 355 zł i 5 proc. od nadwyżki ponad 11 833 zł - gdy nadwyżka mieści się między 11 833 zł a 23 665 zł;
• 946,60 zł i 7 proc. od nadwyżki ponad 23 665 zł - gdy nadwyżka przekracza 23 665 zł.
W II grupie podatkowej podatek wynosi:
• 12 proc. od nadwyżki do 11 833 zł;
• 1420 zł i 16 proc. od nadwyżki ponad 11 833 zł;
• 3313,20 zł i 20 proc. od nadwyżki ponad 23 665 zł.
Przykład. Darowizna od rodziców i od partnera
Jeżeli córka otrzyma od rodziców 150 tys. zł i prawidłowo zgłosi darowiznę na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, może skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny i nie zapłacić podatku.
Inaczej wygląda sytuacja przy darowiźnie od partnera, z którym obdarowany nie pozostaje w małżeństwie. Taka osoba co do zasady należy do III grupy podatkowej. Kwota wolna wynosi wtedy tylko 5733 zł, a od nadwyżki trzeba obliczyć podatek według stawek dla III grupy. Przy większych darowiznach różnica może być bardzo znacząca.
Darowizny z kilku lat sumują się
Przy sprawdzaniu kwoty wolnej nie można patrzeć wyłącznie na jedną ostatnią darowiznę. Sumuje się czystą wartość rzeczy i praw majątkowych otrzymanych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok.
To ważne przy cyklicznych przelewach od rodziców, dziadków albo innych osób. Kilka mniejszych darowizn może łącznie przekroczyć limit. Wtedy pojawia się obowiązek zgłoszenia albo zapłaty podatku, zależnie od grupy podatkowej i prawa do zwolnienia.
Kiedy trzeba złożyć SD-Z2, a kiedy SD-3?
Formularz SD-Z2 składają osoby z najbliższej rodziny, które chcą skorzystać ze zwolnienia dla grupy „0”. Każdy nabywca składa zgłoszenie oddzielnie. Jeżeli majątek został nabyty na podstawie aktu notarialnego, zgłoszenie zwykle nie jest potrzebne, bo formalności podatkowe wykonuje notariusz jako płatnik.
Formularz SD-3 składa się wtedy, gdy nabycie podlega opodatkowaniu i podatnik powinien wykazać majątek do opodatkowania. Dotyczy to np. osób spoza najbliższej rodziny albo sytuacji, w których nie spełniono warunków pełnego zwolnienia.
Zeznanie SD-3 składa się co do zasady w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. Po złożeniu SD-3 urząd skarbowy wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku. Podatek trzeba zapłacić dopiero po doręczeniu decyzji, w terminie 14 dni od jej odebrania.
Spóźnienie może być kosztowne
Przekroczenie terminu 6 miesięcy przy zwolnieniu dla najbliższej rodziny może oznaczać utratę prawa do zwolnienia. Wtedy nabycie jest opodatkowane na zasadach przewidzianych dla I grupy podatkowej.
Jeszcze bardziej dotkliwe skutki mogą wystąpić wtedy, gdy podatnik nie zgłosi darowizny, a następnie powoła się na nią dopiero w czasie czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania podatkowego. W takim przypadku przepisy przewidują sankcyjną stawkę 20 proc.
Co z podatkiem w 2027 r.?
Według stanu prawnego aktualnego na maj 2026 r. nie ma odrębnych kwot wolnych ani stawek przewidzianych specjalnie na 2027 r. Jeżeli przepisy nie zostaną zmienione, w 2027 r. nadal będą obowiązywać kwoty wolne 36 120 zł, 27 090 zł i 5733 zł oraz ta sama skala podatkowa.
Trzeba jednak pamiętać, że wysokość kwot wolnych i stawek może zostać zmieniona ustawowo. Dlatego przy dużych darowiznach albo planowaniu przekazania majątku w 2027 r. warto sprawdzić aktualne przepisy przed dokonaniem czynności.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu