Śmierć bliskiej osoby często wiąże się nie tyko z żałobą, ale także z koniecznością uporządkowania spraw spadkowych. Jednym z pierwszych pytań, jakie się wtedy pojawia, jest to, czy zmarły zostawił testament. Czy można to sprawdzić, gdzie szukać takich informacji i czy rejestr testamentów jest dostępny dla każdego? Wyjaśniamy, jak wygląda to w praktyce i co zrobić, aby ustalić, czy ostatnia wola została sporządzona.
Jak sprawdzić, czy zmarły zostawił testament?
Jeśli rodzina nie może znaleźć testamentu w domu zmarłego, ale istnieje podejrzenie lub ktoś z rodziny wie, że taki dokument został sporządzony, warto udać się do kancelarii notarialnej z aktem zgonu. Jeśli wiesz, że taki testament mógł być sporządzony u konkretnego notariusza, możesz po prostu zapytać w tej kancelarii, czy zmarły sporządził testament. Jeśli odpowiedź będzie przecząca, notariusz może sprawdzić cały rejestr, obejmujący testamenty zarejestrowane przez notariuszy w całej Polsce. Aby uzyskać taką informację, trzeba złożyć pisemny wniosek i przedstawić akt zgonu spadkodawcy. Po przeszukaniu NORT notariusz sporządza protokół, a maksymalna stawka taksy notarialnej za tę czynność wynosi 200 zł netto.
Notarialny Rejestr Testamentów - czym jest?
NORT działa w Polsce od 5 października 2011 roku. Rejestr jest częścią europejskiej sieci wymiany informacji o testamentach działającej w ramach Stowarzyszenia Europejskiej Sieci Rejestrów Testamentów (ARERT). System ma pomóc w odnajdywaniu testamentów po śmierci spadkodawcy i ograniczyć ryzyko, że dokument nigdy nie zostanie odnaleziony, albo dopiero po długim czasie.
Dostęp do Notarialnego Rejestru Testamentów mają wyłącznie notariusze. Tylko oni mogą rejestrować testamenty, sprawdzać informacje o ich istnieniu oraz sporządzać protokoły związane z poszukiwaniem testamentu.
Czy każdy testament spisany u notariusza znajduje się w rejestrze?
Nie każdy testament jest wpisany do NORT. Wiele osób błędnie zakłada, że każdy testament notarialny automatycznie trafia do rejestru. Tymczasem wpis jest dobrowolny i wymaga zgody testatora. Spadkodawca może:
- przechowywać kopię testamentu notarialnego w domu,
- przekazać go wyłącznie notariuszowi na przechowanie,
- albo zdecydować się na wpis do Notarialnego Rejestru Testamentów.
Dlatego właśnie możliwa jest sytuacja, w której testament został sporządzony u notariusza, ale nigdy nie został sporządzony w systemie. Nie oznacza to, że testamentu nie ma.
Testamentu nie ma w NORT? Jak szukać dalej?
Jeśli jednak rodzina podejrzewa lub wie, że zmarły sporządził testament u notariusza, ale nie ma go w NORT dalsze poszukiwania mogą być trudniejsze. W takiej sytuacji warto próbować ustalić, w której kancelarii testament mógł zostać sporządzony lub przechowywany. Pomocne bywają stare dokumenty, wizytówki z kancelarii, korespondencja, wypisy aktów notarialnych znalezione w domu zmarłego, a czasem także informacje od członków rodziny lub znajomych.
Można wtedy kontaktować się bezpośrednio z kancelariami notarialnymi i pytać, czy sporządzały testament dla zmarłego. Notariusz po okazaniu aktu zgonu może sprawdzić swoje archiwum.
Warto pamiętać, że notariusz ma obowiązek przechowywać oryginały aktów notarialnych przez 10 lat. Po tym czasie dokumenty trafiają zwykle do archiwum właściwego Sądu Rejonowego, dlatego nawet po wielu latach odnalezienie testamentu notarialnego nadal może być możliwe.
Czy rejestr testamentów jest jawny?
Informacje o tym czy zmarły pozostawił testament można uzyskać wyłącznie za pośrednictwem notariusza. O sprawdzenie może wystąpić każda osoba, która przedstawi dokument potwierdzający śmierć spadkodawcy. Nie można natomiast sprawdzić testamentu za życia testatora. Informacje pozostają niejawne, aż do momentu śmierci spadkodawcy. Wyjątkiem jest sam testator, który może uzyskiwać informacje dotyczące własnych testamentów oraz zmieniać ich treść.
Co zrobić, gdy testament nie został odnaleziony u notariusza?
Największy problem jest wtedy gdy testament nie został znaleziony u notariusza, a rodzina jest przekonana, że testament istnieje. Testator mógł sporządzić testament własnoręczny, który ukrył w domu, albo w innym miejscu. W takich przypadkach odnalezienie dokumentu bywa bardzo trudne, a czasem wręcz niemożliwe.
Jeżeli testamentu nie uda się odnaleźć,, dziedziczenie odbywa się zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, czyli według ustawowej kolejności dziedziczenia.
Niestety, bywa również, że taki testament odnajduje się dopiero po wielu latach, czasem już po zakończeniu spraw spadkowych i podziale majątku. W takiej sytuacji sprawa może się mocno skomplikować. Odnaleziony testament może bowiem zmienić wcześniejsze zasady dziedziczenia, jeśli okaże się ważny i został sporządzony zgodnie z przepisami.
Może to oznaczać konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania spadkowego, zmiany wcześniejszych ustaleń albo nawet rozliczeń między spadkobiercami. Dlatego notariusze i prawnicy podkreślają, że warto informować bliskich o istnieniu testamentu, albo zdecydować się na jego rejestrację w NORT, co zmniejsza ryzyko zaginięcia dokumentu po śmierci testatora.
Jak znaleźć testament za granicą?
Polski NORT współpracuje również z częścią zagranicznych rejestrów testamentów. Dotyczy to m.in. Austrii, Belgii, Francji, Niemiec, Holandii, Węgier czy Słowacji. Jeśli istnieje podejrzenie, że zmarły sporządził testament za granicą, również można zwrócić się do notariusza i złożyć wniosek o sprawdzenie informacji w ramach Europejskiej sieci rejestrów testamentów.
Kto może zobaczyć treść testamentu po śmierci spadkodawcy?
Dostęp do treści testamentu po śmierci spadkodawcy mają osoby uprawnione wskazane w testamencie. Notariusz nie może ujawnić treści dokumentu osobom postronnym, np. wierzycielom czy wspólnikom firmy.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu