Sąd Najwyższy dokładniej porówna pozwy

Była to sprawa z powództwa A. H. przeciwko Instytutowi Pamięci Narodowej o ochronę dóbr osobistych. Początki były jednak trudne: sąd okręgowy odrzucił bowiem pozew, a sąd apelacyjny oddalił zażalenie A. H. na postanowienie odrzucające pozew.

Sąd ustalił, że wcześniej prawomocnym wyrokiem sądu okręgowego zostało oddalone powództwo mężczyzny przeciwko tej samej instytucji, w którym A. H. domagał się złożenia oświadczenia przepraszającego go za to, że od 2004 r. pozwana instytucja udostępnia w sposób powszechny informacje bezpodstawnie stygmatyzujące powoda jako funkcjonariusza lub tajnego współpracownika aparatu bezpieczeństwa PRL. W sprawie tej powód wskazywał jako źródło naruszenia jego dóbr osobistych, fakt opublikowania w internecie listy, na której figurowało nazwisko A. H., a przy nim oznaczenie wskazujące, że był on tajnym współpracownikiem służby bezpieczeństwa. Powództwo to zostało prawomocnie oddalone. W uzasadnieniu sąd stwierdził, że pozwany instytut nie odpowiada za fakt rozpowszechnienie tej listy w internecie.

W aktualnie rozpoznawanej sprawie powód także dochodził zaś ochrony swoich dóbr osobistych. Sąd porównał zatem treść żądania oraz rozstrzygnięcia w poprzedniej sprawie, a także treść pozwu w tej sprawie i doszedł do wniosku, że zachodzi identyczność stron, żądania oraz podstawy faktycznej i prawnej żądania powoda. To zaś oznacza istnienie powagi rzeczy osądzonej uzasadniającej odrzucenie pozwu. Mężczyzna wniósł skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie. Wyjaśnił, że stosownie do art. 199 par. 1 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego, sąd ma obowiązek odrzucić pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona. Zakres przedmiotowy i podmiotowy powagi rzeczy osądzonej reguluje art. 366 k.p.c. przewidując, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko, co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tożsamość stron obu procesów nie budzi wątpliwości, ale jest spór co do granic powagi rzeczy osądzonej, które dotyczą kwestii, czy w nowej sprawie występuje tożsamy przedmiot rozstrzygnięcia wyznaczany treścią nowego żądania mężczyzny oraz taka sama podstawa faktyczna roszczenia. I tak SN po porównaniu podstawy faktycznej żądania zgłoszonego w poprzedniej sprawie oraz treści i podstawy faktycznej żądania aktualnie zgłoszonego, doszedł do wniosku, że z uwagi na różnice w zakresie i podstawie faktycznej aktualnie zgłoszonego żądania nie zachodzi sytuacja do odrzucenia pozwu z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. Aktualnie zgłoszone roszczenie jest bowiem szersze o tyle, że obejmuje dodatkowo trzy nowe sygnatury, z którymi powód wiąże naruszenie jego dóbr osobistych. Podstawa faktyczna aktualnie zgłoszonego żądania obejmuje ponadto nowe okoliczności faktyczne, powstałe już po uprawomocnieniu się poprzedniego wyroku, które nie były przedmiotem osądu w tamtej sprawie. Tożsamość przedmiotowa roszczenia objętego prawomocnym orzeczeniem sądu oraz stanowiącego przedmiot nowego powództwa występuje zaś wtedy, gdy żądania są identyczne i jednocześnie jednakowa jest ich podstawa faktyczna i prawna. Przesłanki te muszą wystąpić łącznie (uchwała SN z 21 listopada 2013 r., sygn. akt III CZP 67/13).

Jeśli poprzednie powództwo zostało oddalone, a okoliczności, na które powołuje się powód uzasadniając nowy pozew, uległy następczo zmianie, dopuszczalne jest wytoczenie nowego powództwa o to samo żądanie. Nie występuje tu tożsamość roszczeń, skoro okoliczności faktyczne leżące u ich podstaw są różne.

Postanowienie Sądu Najwyższego z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt I CSK 926/14