RPO: nie można zupełnie zakazać ubiegania się o azyl

Chodzi o procedowany w Sejmie projekt nowelizacji ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1504 ze zm.). To zmiana, dzięki której możliwe będzie czasowe ograniczenie prawa do składania wniosków o azyl. Projekt przewiduje też wprowadzenie dodatkowych przesłanek, które umożliwią pozbawianie danej osoby statusu uchodźcy. Regulacje te mają na celu wzmocnienie ochrony granicy poprzez przeciwdziałanie zjawisku wykorzystywania migracji przez Białoruś, która w kooperacji z Rosją i międzynarodowymi grupami przestępczymi organizuje przerzut imigrantów do UE.

Błędne założenia

Uregulowania te budzą zasadnicze zastrzeżenia RPO. W ocenie rzecznika są one sprzeczne m.in. z Konwencją Genewską o statusie uchodźców, a także Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności czy Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych. RPO wskazuje, że projekt jest kontynuacją działań prawodawczych zapoczątkowanych w 2021 r. Opierają się one na założeniu, że uniemożliwienie cudzoziemcom dostępu do ochrony międzynarodowej przyczyni się do rozwiązania kryzysu na granicy. Jednak w ocenie rzecznika atak na granicę w celu jej nielegalnego przekroczenia z użyciem przemocy nie uzasadnia całkowitego zawieszenia systemu ochrony azylowej. Choć odstąpienie od standardowych procedur azylowych jest wówczas uzasadnione, to jednak nie może prowadzić do całkowitego zanegowania prawa do złożenia wniosku o ochronę międzynarodową. Większe ograniczenia w tym zakresie byłyby dopuszczalne, gdy wprowadzono np. stan nadzwyczajny, o czym nie ma jednak mowy.