Projekt nowych przepisów dotyczących systemu opieki nad dziećmi co do zasady zasługuje na pozytywną ocenę, jednak wymaga dalszych analiz i korekt – wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich. W opinii przekazanej do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zastępca RPO Stanisław Trociuk podkreślił, że choć proponowane rozwiązania w dużej mierze odpowiadają wcześniejszym postulatom, to w kilku obszarach konieczne są zmiany.
Nowa forma wsparcia dla osób z niepełnosprawnością budzi wątpliwości
Jednym z pozytywnie ocenianych elementów projektu jest propozycja wprowadzenia nowej formy wsparcia dla pełnoletnich osób z niepełnosprawnością, które wychowywały się w pieczy zastępczej. Chodzi o możliwość dalszego pobytu w tzw. rodzinie opiekuńczej. Rzecznik zwraca jednak uwagę, że projekt w obecnym kształcie ogranicza krąg osób uprawnionych do takiej formy wsparcia. Wykluczeni mogliby zostać m.in. wychowankowie z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, mimo że dziś mogą pozostać w rodzinie zastępczej do 25. roku życia.
Wątpliwości budzi również sposób definiowania osób uprawnionych do wsparcia. Nie jest jasne, czy warunek „niezdolności do samodzielnej egzystencji” oznacza konieczność posiadania orzeczenia wydawanego przez ZUS, czy też wystarczające byłoby orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. RPO wskazuje przy tym, że samo posługiwanie się takim pojęciem może być problematyczne, ponieważ koncentruje się na ograniczeniach, a nie na prawach i potencjale osoby. Zdaniem Rzecznika stoi to w sprzeczności z podejściem opartym na prawach człowieka, wynikającym z Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, która zaleca eliminowanie stygmatyzującej terminologii.
Rzecznik podkreśla również konieczność objęcia wsparciem osób z niepełnosprawnością wychowujących się w rodzinach zastępczych spokrewnionych. W jego ocenie projekt powinien jasno przewidywać taką możliwość.
Problemy z usamodzielnieniem wychowanków pieczy zastępczej
Kolejnym problemem jest brak rozwiązań dla osób z niepełnosprawnościami, które są ubezwłasnowolnione. Projektowana umowa o pełnienie funkcji rodziny opiekuńczej nie daje im możliwości samodzielnego wnioskowania o jej zawarcie. W kontekście trwających prac nad systemem wspieranego podejmowania decyzji RPO uznaje to za istotne niedopatrzenie.
Uwagi Rzecznika dotyczą także procesu usamodzielniania wychowanków pieczy zastępczej. W jego ocenie wciąż brakuje jasnych przepisów określających kwalifikacje, zasady nadzoru oraz zakres odpowiedzialności opiekunów usamodzielnienia. Osoby pełniące tę funkcję nie mają obecnie wystarczających narzędzi prawnych, by skutecznie wspierać młodych ludzi, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych.
RPO zwraca też uwagę, że proces usamodzielniania dotyczy nie tylko wychowanków pieczy zastępczej, ale również osób opuszczających inne placówki, takie jak domy pomocy społecznej, ośrodki wychowawcze czy zakłady poprawcze. Tymczasem projekt nie przewiduje zmian w procedurach dotyczących tych grup, co – zdaniem Rzecznika – należy ocenić krytycznie.
Opinia RPO obejmuje ponadto szczegółowe uwagi dotyczące m.in. zasad udzielania pomocy osobom usamodzielnianym, a także proponowanych zmian w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, Kodeksie postępowania cywilnego oraz ustawie o pomocy społecznej.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu