Zwrot w sprawie KRS. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności ustawy

Czwartkowe orzeczenie to pokłosie wniosku KRS, w którym zaskarżono szereg przepisów obowiązującej obecnie ustawy o Radzie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186) dotyczących procedury zgłaszania i weryfikacji kandydatur.

Chodzi o:

1. art. 11b ust. 8 ustawy o KRS
   
   Marszałek Sejmu, w terminie trzech dni od dnia otrzymania zgłoszenia kandydata przez podmiot, o którym mowa w art. 11a ust. 2 pkt 2, zwraca się na piśmie do Ministra Sprawiedliwości o potwierdzenie posiadania przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego. Minister Sprawiedliwości potwierdza posiadanie przez osoby popierające zgłoszenie statusu sędziego w terminie trzech dni od dnia otrzymania pisma Marszałka Sejmu. Przepisy ust. 5 i 6 stosuje się odpowiednio.
   
2. art. 11b. ust. 5 ustawy o KRS
   
   Jeżeli po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w ust. 4, okaże się, że liczba prawidłowo złożonych podpisów przez obywateli popierających zgłoszenie jest mniejsza niż wymagana, Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia zgłoszenia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi.
   
   art. 11b ust. 6 ustawy o KRS
   
   Postanowienie może być zaskarżone przez pełnomocnika do Sądu Najwyższego w terminie trzech dni od dnia doręczenia. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w terminie trzech dni w postępowaniu nieprocesowym, w składzie trzech sędziów. W wyniku rozpoznania skargi Sąd Najwyższy zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Od postanowienia Sądu Najwyższego nie przysługuje środek prawny. W przypadku nierozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy w terminie trzech dni postępowanie przed Sądem Najwyższym umarza się z mocy prawa, a postanowienie Marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia jest wiążące.
   
3. art. 11a ust. 8 ustawy o KRS
   
   W przypadku niesporządzenia informacji, o której mowa w ust. 6, przez kandydata na członka Rady w terminie, o którym mowa w ust. 7, Marszałek Sejmu odmawia przyjęcia zgłoszenia. Postanowienie w tej sprawie wraz z uzasadnieniem doręcza się niezwłocznie pełnomocnikowi oraz kandydatowi na członka Rady

TK: wadliwa procedura

W czwartkowym wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 11b ust. 8 -  w zakresie, w jakim przepis przyznaje szefowi MS wyłączną kompetencję do potwierdzenia posiadania statusu sędziego przez osoby popierające zgłoszenie kandydata do KRS oraz art. 11b ust. 6 - w zakresie, w jakim przewiduje, że nierozpoznanie skargi przez Sąd Najwyższy na postanowienie marszałka Sejmu w terminie trzech dni skutkuje umorzeniem postępowania przed Sądem Najwyższym z mocy prawa, a postanowienie marszałka Sejmu odmawiające przyjęcia zgłoszenia staje się wiążące. W pozostałym zakresie postępowanie umorzył. Zdanie odrębne do wyroku złożył sędzia Jakub Stelina.

Jak tłumaczył sprawozdawca sędzia Bogdan Święczkowski, niedopuszczalna jest sytuacja, w której ustawodawca nie uregulował skutków prawnych niewywiązania się szefa MS z narzuconego mu przez ustawę obowiązku, co mogłoby doprowadzić do wykluczenia kandydatów. Z kolei przepis regulujący tryb składania skargi do SN zdaniem TK pozostawia skarżącego bez jakichkolwiek możliwości dochodzenia swoich praw. - Umorzenie jest niezaskarżalne, a postanowienie marszałka Sejmu, nawet wadliwe, bezbarwne, staje się wiążące - tłumaczył Święczkowski.

 TK podkreślił, że skutki wynikające z wyroku aktualizujące się już z chwilą jego publicznego ogłoszenia na sali rozpraw, niezależnie od tego, czy zostanie on opublikowany, czy nie.  Zwrócił przy tym uwagę, że orzeczenie zapadło w momencie, gdy trwa postępowanie zmierzające do wyboru 15 nowych sędziów KRS.

- Ewentualne przeprowadzenie wskazanej procedury wbrew skutkom wynikającym z niniejszego wyroku będzie prowadziło do jej wadliwości. To zaś z kolei może przełożyć się na wadliwość składu Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej wyniku postępowania przeprowadzonego zastosowaniem przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny w niniejszym wyroku za niezgodne z konstytucją - wskazano.

Proces naboru kandydatur do KRS na podstawie uchwalonej za czasów PiS ustawy o KRS ruszył w połowie lutego, a zakończył się w połowie marca. Łącznie zgłoszono ich 60. Wszystkie z nich mają być poddane sędziowskiemu opiniowaniu, do którego dojdzie podczas zgromadzeń ogólnych w sądach zwoływanych na 20 kwietnia lub następne dni. To sposób rządzących na to, by "odpolitycznić" procedurę, w której wiodącą rolę do tej pory odgrywał Sejm. Ten zobowiązał się wcześniej w uchwale, że podczas głosowania w parlamencie weźmie pod uwagę opinię sędziów.