Jeszcze miesiąc temu internet był pełen porad, że po zmianach przepisów na L4 „można odetchnąć”. Dziś firmy i ZUS mówią o czymś zupełnie innym: liczba kontroli rośnie, a razem z nią cofnięte świadczenia chorobowe. W tle są nowe przepisy obowiązujące od 13 kwietnia 2026 r. i coraz ostrzejsza walka z nadużyciami zwolnień lekarskich.
Pracownicy uwierzyli w krótkie filmiki z mediów społecznościowych, a pracodawcy zaczęli inwestować w analitykę absencji i dodatkowe kontrole. Eksperci ostrzegają, że błędna interpretacja nowych przepisów może kosztować tysiące złotych.
L4 od 13 kwietnia 2026. Pracownicy źle odczytali nowe przepisy
Nowelizacja przepisów dotyczących zwolnień lekarskich miała uporządkować chaos interpretacyjny wokół L4. Ustawodawca doprecyzował definicję pracy zarobkowej, aktywności niezgodnej z celem zwolnienia i rozszerzył możliwości kontrolne ZUS. Problem pojawił się chwilę później — w mediach społecznościowych zaczęły krążyć uproszczone przekazy sugerujące, że pracownik na L4 może dziś pozwolić sobie na znacznie więcej niż wcześniej.
Według ekspertów właśnie ten informacyjny szum napędził falę ryzykownych zachowań.
Wokół zmian przepisów pojawił się ogromny szum medialny i niestety część pracowników wyciągnęła z niego błędny wniosek, że na L4 obowiązuje dziś większa swoboda. Tymczasem nowe regulacje wcale nie liberalizują zasad korzystania ze zwolnień lekarskich. Wręcz przeciwnie — doprecyzowują je i wzmacniają możliwości kontroli – mówi Mikołaj Zając, ekspert rynku pracy i prezes Conperio.
W praktyce największa zmiana polega właśnie na większej precyzji przepisów. Do tej pory wiele spraw kończyło się sporami interpretacyjnymi i orzeczeniami sądów. Teraz ustawodawca wprost wskazuje, jakie działania mogą oznaczać utratę prawa do zasiłku.
Kontrola L4 po nowych przepisach. ZUS i pracodawca mogą sprawdzić więcej
Od 13 kwietnia 2026 r. ZUS może szerzej kontrolować osoby przebywające na zwolnieniach lekarskich. Zakład zyskał możliwość kierowania ubezpieczonych na dodatkowe badania do lekarzy orzeczników lub konsultantów, także poza standardową placówką medyczną. Kontrola może odbyć się również w miejscu pobytu chorego.
Nowe przepisy precyzują także sam przebieg kontroli. Osoby kontrolujące mają prawo m.in.
- legitymować pracownika,
- sporządzać protokół,
- żądać wyjaśnień dotyczących wykonywanych czynności.
ZUS podkreśla jednocześnie, że zwolnienie lekarskie nadal ma służyć leczeniu i rekonwalescencji. Najbardziej odczuwalna zmiana dotyczy jednak definicji pracy zarobkowej. Ustawa wskazuje obecnie, że jest nią „każda czynność mająca charakter zarobkowy”, niezależnie od podstawy zatrudnienia. Oznacza to, że problemem może być zarówno dodatkowe zlecenie, jak i aktywność wykonywana „po znajomości”, jeśli ma charakter zawodowy lub przynosi korzyść finansową.
Ważne
Przepisy zostawiają wyjątek dla czynności incydentalnych wynikających z istotnych okoliczności. Chodzi o sytuacje nagłe, których zaniechanie mogłoby wywołać poważne skutki. Ustawodawca zaznacza jednak wyraźnie, że taka czynność nie może wynikać z polecenia pracodawcy.
Wycieczka po Nilu na L4, DJ i ochrona meczu. Tak wpadają pracownicy
Najbardziej medialne pozostają przypadki wykryte podczas kontroli zwolnień lekarskich. Eksperci Conperio przyznają, że skala pomysłowości części pracowników potrafi zaskoczyć nawet doświadczonych kontrolerów. Wśród przypadków wykrytych podczas kontroli pojawiły się takie "perełki":
- pracownik występujący jako DJ podczas imprezy,
- osoba zabezpieczająca mecz lokalnej drużyny jako ochroniarz,
- uczestnik wycieczki po Nilu, który przypadkowo spotkał w autokarze własnego przełożonego.
Ta ostatnia historia szybko obiegła branżę HR i media społecznościowe, bo dobrze pokazuje nową rzeczywistość po zmianie przepisów. Problemem nie jest sam wyjazd zagraniczny jako taki, lecz to, czy aktywność pozostaje zgodna z celem zwolnienia i procesem leczenia.
– Tego typu sytuacje pokazują, że część pracowników nadal traktuje zwolnienie lekarskie jak dodatkowy urlop lub czas na dorabianie. Tymczasem celem L4 jest powrót do zdrowia i właśnie przez ten pryzmat oceniane są wszelkie aktywności pracownika – podkreśla Mikołaj Zając.
Zasiłek chorobowy można stracić za całe zwolnienie lekarskie. Jeden wyjazd wystarczy
Wielu pracowników zakłada, że pojedyncza aktywność podczas zwolnienia lekarskiego skończy się najwyżej upomnieniem albo utratą świadczenia za konkretny dzień. Tymczasem przepisy działają znacznie surowiej. Jeżeli kontrola wykaże nieprawidłowe wykorzystywanie zwolnienia, ubezpieczony może stracić prawo do zasiłku za cały okres L4. Dotyczy to zarówno wykonywania pracy zarobkowej, jak i aktywności utrudniających leczenie lub wydłużających rekonwalescencję.
Wielu osobom wydaje się, że pojedynczy wyjazd, dodatkowe zajęcie czy aktywność "na chwilę" nie będzie problemem. Tymczasem konsekwencje mogą być bardzo poważne finansowo, bo zasiłek chorobowy odbierany jest za cały okres L4 – ostrzega prezes Conperio.
452 tys. kontroli L4 w 2025 roku. Firmy szykują się na kolejne
Skala absencji chorobowej w Polsce od dawna budzi niepokój pracodawców. Według danych ZUS w 2025 r. wystawiono 27,5 mln zwolnień lekarskich obejmujących ponad 290 mln dni absencji chorobowej. W tym samym czasie przeprowadzono ok. 452 tys. kontroli. Eksperci rynku pracy spodziewają się, że po zmianach z kwietnia 2026 r. liczba kontroli będzie szybko rosła. Dotyczy to zarówno działań samego ZUS, jak i przedsiębiorców, którzy coraz częściej korzystają z wyspecjalizowanych firm analizujących absencję chorobową.
Skala absencji chorobowych w Polsce jest ogromna, a dotychczas liczba kontroli była niewspółmiernie mała do rzeczywistych potrzeb. Firmy coraz częściej inwestują więc w analitykę absencji i profesjonalne systemy monitorowania nadużyć – ocenia Mikołaj Zając.
Zmienia się także podejście samych pracodawców. Jeszcze kilka lat temu kontrole L4 kojarzyły się głównie z dużymi zakładami produkcyjnymi. Dziś coraz częściej sięgają po nie również średnie firmy usługowe i przedsiębiorstwa z sektora biurowego.
Praca na zwolnieniu lekarskim dopiero od 2027 roku. Wielu pracowników myli dwie zmiany
Część zamieszania wokół nowych przepisów wynika również z mylenia dwóch różnych etapów reformy.
- Od 13 kwietnia 2026 r. weszły przepisy wzmacniające kontrolę i doprecyzowujące zasady wykorzystywania zwolnień.
- Zupełnie inna zmiana zacznie obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r. Dopiero wtedy osoby posiadające więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia będą mogły korzystać ze zwolnienia tylko w jednym miejscu pracy, a w innym nadal wykonywać obowiązki zawodowe — o ile pozwoli na to stan zdrowia.
Porady z TikToka o L4 mogą kosztować zasiłek. Eksperci ostrzegają
Eksperci zwracają uwagę, że największym problemem po wejściu nowych przepisów okazała się dezinformacja. Krótkie materiały publikowane w mediach społecznościowych upraszczają przepisy do kilku haseł i pomijają najważniejszy element: każda aktywność na L4 oceniana jest przez pryzmat procesu leczenia.
– Nie rekomendujemy opierania wiedzy o przepisach wyłącznie na przekazach influencerów czy viralowych materiałach w internecie. W wielu przypadkach informacje są uproszczone lub po prostu nieprawdziwe, a konsekwencje takich błędnych decyzji mogą być dla pracownika bardzo kosztowne – zaznacza Mikołaj Zając.
Podstawa prawna i dokumenty
- Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
- Ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 26)
- Komunikat ZUS z 10 kwietnia 2026 r. dotyczący zmian w kontroli i wykorzystywaniu zwolnień od pracy
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu