Jednodniowe małżeństwo może wystarczyć do uzyskania renty rodzinnej. Przepisy nie określają bowiem minimalnego okresu, przez jaki trzeba pozostawać mężem i żoną przed śmiercią współmałżonka. Nie oznacza to jednak, że samo zawarcie ślubu automatycznie otwiera drogę do pieniędzy z ZUS. Decydują pozostałe warunki wynikające z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Ani ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ani zasady przedstawiane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wskazują minimalnej liczby miesięcy czy lat, przez które małżeństwo musi trwać, aby wdowa albo wdowiec mogli wystąpić o rentę rodzinną. Jak zwraca uwagę Biznes Interia, w praktyce oznacza to, że sam krótki staż małżeński nie może być podstawą do odmowy świadczenia.
Z punktu widzenia przepisów małżeństwo trwające kilkadziesiąt lat nie jest pod tym względem uprzywilejowane wobec związku zawartego niedługo przed śmiercią jednego z małżonków. Nie istnieje więc zasada wymagająca na przykład roku, pięciu czy dziesięciu lat pozostawania w związku małżeńskim.
Trzeba jednak wyraźnie oddzielić długość małżeństwa od pozostałych przesłanek. Jednodniowy staż nie wyklucza prawa do świadczenia, ale również go nie gwarantuje. ZUS bada, czy zostały spełnione warunki przewidziane dla renty rodzinnej.
Renta rodzinna z ZUS tylko po spełnieniu dodatkowych warunków
Podstawowym warunkiem jest sytuacja osoby zmarłej. Renta rodzinna może przysługiwać między innymi po osobie, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniała warunki potrzebne do uzyskania jednego z tych świadczeń. ZUS bierze pod uwagę uprawnienia zmarłego do świadczeń emerytalno-rentowych i ustala rentę rodzinną na podstawie najkorzystniejszego z nich.
Szczególne wymagania musi spełnić również wdowa lub wdowiec. ZUS wskazuje, że małżonek pozostający ze zmarłym we wspólności małżeńskiej ma prawo do renty rodzinnej między innymi wtedy, gdy w chwili jego śmierci miał ukończone 50 lat albo był niezdolny do pracy.
Drugą drogą jest opieka nad osobą uprawnioną do renty rodzinnej. Prawo do świadczenia może przysługiwać małżonkowi wychowującemu co najmniej jedno dziecko, wnuka lub rodzeństwo uprawnione do renty po zmarłym, jeżeli dziecko nie ukończyło 16 lat, a w przypadku nauki w szkole – 18 lat. Osobne regulacje dotyczą sprawowania pieczy nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy lub do samodzielnej egzystencji.
Pięć lat na spełnienie jednego z warunków do renty rodzinnej
Ustawa przewiduje również rozwiązanie dla osób, które w chwili śmierci współmałżonka nie ukończyły jeszcze 50 lat i nie były niezdolne do pracy. Prawo do renty rodzinnej może powstać później, jeżeli jeden z tych warunków zostanie spełniony nie później niż w ciągu pięciu lat od śmierci współmałżonka albo od momentu zakończenia wychowywania dziecka spełniającego ustawowe kryteria.
Oznacza to, że moment śmierci nie zawsze ostatecznie zamyka możliwość nabycia prawa do świadczenia. Przykładowo osoba, która owdowiała w wieku 47 lat, może spełnić kryterium wieku przed upływem pięcioletniego terminu.
Dodatkowe zabezpieczenie przewidziano dla wdów i wdowców, którzy nie spełniają podstawowych warunków, a jednocześnie nie mają niezbędnych źródeł utrzymania. W takim przypadku renta rodzinna może być wypłacana przez rok od śmierci współmałżonka. Jeśli osoba owdowiała uczestniczy w zorganizowanym szkoleniu przygotowującym do pracy zarobkowej, świadczenie może przysługiwać przez czas szkolenia, jednak nie dłużej niż przez dwa lata od śmierci współmałżonka.
Wspólność małżeńska ważniejsza niż długość małżeństwa
W praktyce znacznie ważniejszą kwestią niż liczba dni od ślubu do śmierci współmałżonka jest pozostawanie we wspólności małżeńskiej. To właśnie ten warunek został wskazany w przepisach regulujących prawo wdowy i wdowca do świadczenia.
Nie należy przy tym sprowadzać wspólności małżeńskiej wyłącznie do wspólności majątkowej. W orzecznictwie dotyczącym rent rodzinnych pojęcie to było analizowane szerzej, z uwzględnieniem rzeczywistych więzi łączących małżonków. Dlatego w nietypowych lub spornych przypadkach okoliczności życia małżonków mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Właśnie z tego powodu stwierdzenie, że „jednodniowe małżeństwo zawsze daje rentę”, byłoby zbyt daleko idące. Prawidłowa zasada brzmi inaczej: przepisy nie wymagają określonego stażu małżeńskiego, natomiast wszystkie pozostałe przesłanki ustawowe nadal muszą zostać spełnione.
Rozwód i separacja a renta rodzinna po byłym małżonku
Inaczej wygląda sytuacja osób rozwiedzionych oraz tych, które przed śmiercią współmałżonka nie pozostawały z nim we wspólności małżeńskiej. W takich przypadkach znaczenie ma prawo do alimentów.
ZUS informuje, że osoba rozwiedziona albo wdowa lub wdowiec niepozostający ze zmarłym we wspólności małżeńskiej mogą uzyskać rentę rodzinną, jeżeli – oprócz pozostałych warunków – w chwili śmierci współmałżonka mieli prawo do alimentów ustalone wyrokiem lub ugodą sądową.
Istotne jest przy tym dodatkowe rozwiązanie dotyczące kobiet. ZUS wskazuje, że rozwiedziona kobieta lub kobieta pozostająca w separacji może wykazać, że bezpośrednio przed śmiercią byłego współmałżonka otrzymywała alimenty na podstawie porozumienia między stronami. Jest to konsekwencja zmian wynikających z orzecznictwa konstytucyjnego.
Ile wynosi renta rodzinna w 2026 roku?
Wysokość świadczenia nie zależy od długości małżeństwa. Znaczenie ma przede wszystkim wysokość świadczenia, które przysługiwało albo mogło przysługiwać osobie zmarłej, oraz liczba osób uprawnionych.
Jeżeli do renty rodzinnej uprawniona jest jedna osoba, świadczenie wynosi 85 proc. świadczenia zmarłego. Przy dwóch osobach jest to 90 proc., natomiast gdy uprawnionych jest co najmniej troje – 95 proc. Wszystkim członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna, która jest następnie, jeśli zachodzi taka potrzeba, dzielona między osoby uprawnione.
Od 1 marca 2026 r. najniższa renta rodzinna wynosi 1978,49 zł miesięcznie. Jeżeli świadczenie wyliczone na podstawie ustawowego procentu byłoby niższe, łączna renta rodzinna zostaje podwyższona do gwarantowanej kwoty minimalnej.
W przypadku renty rodzinnej wypadkowej minimalna kwota jest wyższa i od 1 marca 2026 r. wynosi 2374,19 zł.
Renta rodzinna a renta wdowia to dwa różne mechanizmy
Renty rodzinnej nie należy również utożsamiać z rentą wdowią. Renta wdowia nie jest osobnym świadczeniem przyznawanym po śmierci współmałżonka, lecz mechanizmem umożliwiającym łączenie określonej części renty rodzinnej z własną emeryturą lub rentą.
W 2026 r. osoba spełniająca warunki może otrzymywać jedno ze świadczeń w pełnej wysokości oraz 15 proc. drugiego. Od 2027 r., zgodnie z obowiązującymi regulacjami, udział drugiego świadczenia ma wzrosnąć do 25 proc. Samo nabycie prawa do renty rodzinnej nie oznacza jednak automatycznego prawa do renty wdowiej – w tym przypadku obowiązuje odrębny zestaw warunków.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu