Świadczenia chorobowe: Co się zmieni i jak są przyznawane

Izabela Nowacka, specjalista z zakresu wynagrodzeń

Joanna Śliwińska, radca prawny, ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Istniejący w ramach FUS fundusz chorobowy od lat jest deficytowy, bo ZUS więcej z niego wypłaca, niż wpływa do niego składek. Wszyscy wiedzą, że część świadczeń jest wypłacana niezasadnie – przede wszystkim zasiłki chorobowe, które dla wielu zdrowych osób są sposobem na dodatkowy urlop lub uniknięcie wypowiedzenia. Nie wszystkich da się skontrolować, dlatego tym razem zamiast dawać ZUS nowe uprawnienia, postanowiono zaostrzyć warunki do otrzymania zasiłku.

Nie będzie już możliwe kilkuletnie jego pobieranie na różne choroby, bo już po pół roku trzeba będzie stawić się na badaniu u lekarza orzecznika. Ponadto znacznemu ograniczeniu uległ maksymalny okres pobierania zasiłku po zakończeniu pracy – dzisiaj to nawet pół roku, a po zmianach – trzy miesiące. W ogóle nie otrzymają go natomiast dorabiający do emerytury byli wojskowi i funkcjonariusze służb mundurowych. Na żadne świadczenia nie mogą też liczyć m.in. zadłużeni prowadzący pozarolniczą działalność i ich współpracownicy. Jeśli będą mieli zaległości składkowe, to co prawda nadal będą podlegali ubezpieczeniu chorobowemu, ale nie otrzymają świadczeń, dopóki zaległości nie spłacą. Niektórzy jednak na nowych przepisach skorzystają.

Od nowego roku za okres pobytu w szpitalu będzie wypłacana standardowa, a nie obniżona stawka zasiłku. Na lepszą ochronę mogą też liczyć kobiety w ciąży pracujące w małych, jednoosobowych firmach. Gdyby ich pracodawca zmarł, to i tak uzyskają prawo do zasiłku macierzyńskiego. Takiej możliwości wciąż nie mają zleceniobiorczynie, które w tej sytuacji mogą liczyć najwyżej na 1000 zł kosiniakowego. Nowelizacja niewątpliwie pewne dziury w systemie załata i ograniczy możliwość wyłudzeń. Z innej strony pogorszy także sytuację osób uczciwych, które na podstawie nowych przepisów będą mogły otrzymywać zasiłek przez krótszy czas. No i wszystko wskazuje na to, że to dopiero początek uszczelniania systemu. Mówi się już o wprowadzaniu kolejnych zaostrzeń zasad przyznawania świadczeń, takich jak np. wprowadzenie okresu oczekiwania także w przypadku zasiłku macierzyńskiego. 

nowe prawo kontra zasiłki

Nowelizacja ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1133; ost.zm. Dz.U. z 2021 r. poz. 1621; dalej: ustawa zasiłkowa) modyfikuje już istniejące i wprowadza nowe zasady przyznawania zasiłku chorobowego. Aby otrzymać to świadczenie, należy spełnić łącznie ustawowe warunki, pamiętając, że niektóre z nich 1 stycznia 2022 r. ulegną zmianie. A chodzi o:

• upływ wymaganego okresu wyczekiwania (art. 4);

• powstanie niezdolności do pracy albo niemożności wykonywania pracy w odpowiednim czasie (art. 6 i 7);

• niewyczerpanie okresu zasiłkowego – te zasady ulegną zmianie (art. 8 i 9);

• w przypadku prowadzących pozarolniczą działalność i ich współpracowników, współpracowników osób prowadzących działalność gospodarczą korzystających z ulgi na start oraz duchownych opłacających składki za siebie ‒ brak zaległości składkowych – te zasady ulegną zmianie (art. 2a dodawany do ustawy zasiłkowej 1 stycznia 2022 r.);

• niewystąpienie żadnej z przyczyn pozbawiającej zasiłku – te zasady ulegną zmianie (art. 12, art. 13‒15); odczują ją jednak jedynie pracujący na cywilnych stanowiskach emerytowani żołnierze i funkcjonariusze służb mundurowych, którzy nie otrzymają zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczeniowego (art. 13).

Uwaga! Emeryci wojskowi i mundurowi nie otrzymają także świadczenia rehabilitacyjnego (art. 18) oraz zasiłku wyrównawczego (art. 25).

Niektórzy jednak na zmianie zasad przyznawania zasiłków mogą zyskać. Są to:

• chorzy przebywający w szpitalach – będzie im przysługiwała już normalna, a nie obniżona stawka zasiłku chorobowego (art. 11),

• osoby, które otrzymały podwyżki wynagrodzenia (art. 43),

• kobiety w ciąży zatrudnione w małych, jednoosobowych firmach ‒ otrzymają prawo do zasiłku macierzyńskiego nawet wtedy, gdy dziecko urodzi się, kiedy firma formalnie nie będzie już istniała z powodu śmierci pracodawcy (art. 30).

Ponadto doprecyzowano terminy wypłaty świadczeń chorobowych (art. 64).

okres wyczekiwania

Podleganie ubezpieczeniu społecznemu tylko w niektórych przypadkach będzie dawało prawo do zasiłku chorobowego od pierwszego dnia. Zgodnie z art. 4 ustawy zasiłkowej ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego: