Przepadek na rzecz Skarbu Państwa przedmiotów lub korzyści majątkowych to środki karne, które w kodeksie karnym z 1997 r. zastąpiły dawne kary dodatkowe (w katalogu kar dodatkowych w kodeksie karnym z 1932 r. przewidziano przepadek przedmiotów majątkowych i narzędzi, zaś w k.k. z 1969 r. – przepadek rzeczy). Stara nazwa znacznie lepiej oddawała istotę tej instytucji. Zarówno bowiem kary dodatkowe, jak i środki karne mają stanowić dodatkową, prócz – można by rzec podstawowej – kary kryminalnej (osobistej odpłaty za przestępstwo), dolegliwość dla sprawcy. Ich treść odpowiada zatem treści kary. Zasadnicza różnica między karą a środkiem karnym jest czysto formalna: środki karne nie występują, jak kary, w sankcjach przepisów karnych. Sąd orzeka je tylko wówczas, gdy osobny przepis ustawy tak stanowi. Ich podstawowa rola polega na pozbawieniu sprawcy pożytków z popełnienia przestępstwa.
Utrata rzeczy pochodzących z przestępstwa
Ujęty dziś w katalogu środków karnych przepadek może dotyczyć zarówno przedmiotów pochodzących bezpośrednio z przestępstwa – tych, które służyły popełnieniu czynu zabronionego lub były przeznaczone do jego popełnienia, nielegalnie wytwarzanych, posiadanych czy przewożonych – jak i przepadku korzyści majątkowych pochodzących chociażby pośrednio z przestępstwa. Sąd nie orzeka przepadku jedynie wówczas, gdy uzyskane z przestępstwa rzeczy albo inna korzyść czy też ich równowartość powinny być zwrócone pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi.
Zwrot pokrzywdzonemu
Objęte przepadkiem rzeczy lub ich równowartość przechodzą na własność Skarbu Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku.
Przepadek na rzecz Skarbu Państwa owoców przestępstwa (przedmiotów bezpośrednio pochodzących z przestępstwa) jest w obecnym stanie prawnym obowiązkowy. Tyle że najpierw należy je zwrócić pokrzywdzonemu, a dopiero gdy go nie ma, mogą ulec przepadkowi. Chodzi przede wszystkim o takie rzeczy jak skradzione samochody czy obrazy, wyłudzone pieniądze, przyjętą łapówkę, nielegalnie wytworzoną broń albo sfałszowane pieniądze. Przepadek może obejmować również nieruchomości – np. działki wyłudzone od nieżyjącego już rolnika, który nie pozostawił spadkobierców.
Przepadek narzędzi przestępstwa (przedmiotów, które służyły popełnieniu przestępstwa albo były do tego przeznaczone) jest w zasadzie fakultatywny. Chodzi najczęściej nie tylko o rzeczy specjalnie wytworzone do popełnienia przestępstwa, takie jak łomy czy wytrychy, ale także przedmioty tzw. codziennego użytku, jak siekiera, kij baseballowy, brzytwa.
Dobromiła Niedzielska
Podstawa prawna
Art. 44–45 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu