Produkty „bez cukru” miały być zdrowszą alternatywą dla słodkich napojów i przekąsek. Tymczasem nowe badanie naukowców z USA pokazuje, że jeden z najpopularniejszych słodzików – erytrytol – może wpływać na funkcjonowanie naczyń krwionośnych w mózgu. Co ważne, chodzi o ilości odpowiadające zwykłej porcji napoju „zero”. Czy to oznacza, że „fit” wybór wcale nie jest tak bezpieczny, jak sądziliśmy?
To nie jest jeszcze dowód na szkodliwość u ludzi, ale mechanizm, który może tłumaczyć wcześniejsze sygnały o zwiększonym ryzyku udaru. I właśnie to budzi największe zainteresowanie naukowców.
Nowe badanie 2025: jak erytrytol wpływa na mózg i naczynia krwionośne
Badanie opublikowane w 2025 roku w czasopiśmie naukowym Journal of Applied Physiology ("The non-nutritive sweetener erythritol adversely affects brain microvascularendothelial cell function") skupiło się na wpływie erytrytolu na komórki naczyń krwionośnych mózgu . Naukowcy wykorzystali model laboratoryjny (tzw. badanie in vitro), analizując reakcję komórek po ekspozycji na słodzik. Co ważne, zastosowana dawka odpowiadała ilości erytrytolu obecnej w jednej porcji napoju bez cukru (ok. 30 g). To oznacza, że nie testowano ekstremalnych ilości, lecz poziom realistyczny dla codziennej diety.
Erytrytol a mózg: 4 zmiany w naczyniach, które naukowcy łączą z ryzykiem udaru
Zamiast badać bezpośrednio ryzyko chorób, naukowcy sprawdzili, co dzieje się na poziomie komórek. Wyniki wskazują na kilka zmian, które w medycynie są dobrze znanymi czynnikami ryzyka udaru.
Najważniejsze obserwacje to:
- wzrost stresu oksydacyjnego (ROS) o ok. 75%
- spadek produkcji tlenku azotu (NO) o ok. 20%
- wzrost endotelin-1 (ET-1) o ok. 30%
- osłabiona zdolność rozpuszczania skrzepów (t-PA)
W praktyce oznacza to jedno, że naczynia mogą się gorzej rozszerzać, łatwiej się kurczyć i trudniej radzić sobie ze skrzepami. A to właśnie zestaw procesów, który – według wiedzy medycznej – zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego.
Dlaczego erytrytol może zwiększać ryzyko udaru? Tak słodzik zmienia działanie naczyń krwionośnych
Naczynia krwionośne w mózgu działają jak precyzyjny system regulacji przepływu krwi. Każde zaburzenie tej równowagi może mieć poważne konsekwencje. W badaniu zaobserwowano trzy kluczowe problemy:
- Naczynia są bardziej „sztywne” – mniej tlenku azotu oznacza gorsze rozszerzanie.
- Większa skłonność do skurczu – wzrost ET-1 działa odwrotnie niż NO.
- Słabsze usuwanie skrzepów – mniej t-PA = większe ryzyko blokady przepływu krwi.
Ważne
To połączenie jest dobrze znane w kontekście chorób sercowo-naczyniowych i udarów. Badanie sugeruje, że erytrytol może wpływać właśnie na te mechanizmy.
Już jedna puszka dziennie? Taka dawka erytrytolu była testowana w badaniu
Jednym z najbardziej ciekawych punktów badania jest to, że efekt zaobserwowano przy dawce erytrytolu odpowiadającej jednej porcji produktu „bez cukru”. Nie oznacza to automatycznie zagrożenia dla każdego. Ale sugeruje, że regularne spożycie (kilka porcji dziennie) może potencjalnie nasilać obserwowane efekty To szczególnie ważne dla osób, które wybierają produkty „zero” jako stały element diety – np. w dietach redukcyjnych czy przy cukrzycy.
To nie pierwszy sygnał: wcześniejsze badania łączyły erytrytol z zawałem i udarem
Nowe badanie wpisuje się w szerszy trend naukowy. Już wcześniej pojawiały się prace wskazujące, że wyższy poziom erytrytolu we krwi wiąże się z większym ryzykiem zawału i udaru. Badania epidemiologiczne (na dużych grupach ludzi) pokazały korelację, ale nie wyjaśniały mechanizmu. To badanie jest jednym z pierwszych, które pokazuje jak ten mechanizm może działać.
Czy erytrytol jest szkodliwy? Ograniczenia badania i co naprawdę wiemy
Należy pamiętać, że badanie ma kilka istotnych ograniczeń:
- przeprowadzono je na komórkach, nie na ludziach
- obserwacje były krótkoterminowe
- nie wiadomo, jak organizm reaguje przy długotrwałym spożyciu.
W praktyce oznacza to, że nie można powiedzieć, że erytrytol „powoduje udar” lub że może wpływać na mechanizmy z nim związane. To różnica, która ma ogromne znaczenie.
Gdzie jest erytrytol? Te produkty „fit” i „zero” zawierają go najczęściej
Erytrytol jest dziś jednym z najczęściej stosowanych słodzików. Znajduje się m.in. w:
- napojach „zero” i „light”
- batonach proteinowych i keto
- gumach do żucia
- deserach bez cukru
- suplementach diety.
Często występuje pod nazwami:
- „erytrytol” (lub "erytrol")
- „erythritol”
- „alkohol cukrowy”
Dla wielu osób to składnik codzienny – i właśnie dlatego badania tego typu budzą duże zainteresowanie.
Ile można spożywać erytrytolu, by nie szkodzić zdrowiu? Stanowisko WHO, EFSA i FDA w 2026 roku
Na dziś sytuacja jest bardziej złożona, niż może się wydawać. WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) w 2023 roku wydała zalecenie, aby nie stosować słodzików niecukrowych jako narzędzia do kontroli masy ciała. Wskazała, że mogą nie przynosić długoterminowych korzyści i potencjalnie wiązać się z ryzykiem zdrowotnym, jednak nie zakazała erytrytolu i nie wydała konkretnego limitu spożycia.
Z kolei EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) uznaje erytrytol za bezpieczny dodatek do żywności (E968) i nie ustaliła ścisłego dziennego limitu (ADI), uznając jego niską toksyczność. Natomiast FDA (USA) klasyfikuje erytrytol jako substancję GRAS (Generally Recognized As Safe) i dopuszcza jego stosowanie w żywności.
Czy trzeba ograniczyć erytrytol? Co to oznacza dla osób pijących napoje „zero”
Na dziś konsensus wygląda więc tak, że erytrytol jest uznawany za bezpieczny w obecnych normach, ale rośnie liczba badań sugerujących potencjalne ryzyka. Coraz częściej pojawia się też podejście ostrożnościowe: ograniczanie nadmiernego spożycia, różnicowanie źródeł słodkości i czytanie etykiet
Źródła naukowe
- Berry A.R. i in., The non-nutritive sweetener erythritol adversely affects brain microvascular endothelial cell function, Journal of Applied Physiology, 2025
- WHO, Guideline: non-sugar sweeteners, 2023
- EFSA – opinie naukowe dot. dodatku E968
- FDA – GRAS Notice for erythritol
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu